Pod płytą grobową: jak drukowano rewolucję w Chrzanowie

W Chrzanowie oraz pobliskim Balinie, przedwojenny „Tajny Detektyw” wytropił jedną z najbardziej mrocznych i zuchwałych afer polityczno-kryminalnych lat 30. To tutaj, w cieniu gospodarczego kryzysu, „wywrotowa” działalność partii komunistycznej splotła się z makabryczną scenerią lokalnych cmentarzy.

Wszystko zaczęło się od werbunku zdesperowanych, bezrobotnych robotników, takich jak Jan Krajka. Za obietnicę zarobku Krajka stał się nieświadomym ogniwem w łańcuchu konspiracji, dźwigając ważące blisko 40 kilogramów walizki.

Instrukcje dostawał iście szpiegowskie: spotkania w dusznych restauracjach dworcowych, hasła wykuwane na pamięć i nagłówki gazet przykryte kaszkietem jako znaki rozpoznawcze.

Finał tych transportów nie odbywał się jednak w zacisznych gabinetach, lecz pod murem cmentarza żydowskiego w Chrzanowie. To tam, pod osłoną nocy, tajemnicze postacie odbierały od kurierów ciężkie bagaże. Gdy Krajka oddalał się z zapłatą, spiskowcy pokonywali kamienny mur nekropolii, brnąc przez warstwy opadniętych liści wprost do jednego z grobowców.

Z trudem odciągana płyta ukrywała wejście do wnętrza, gdzie zamiast trumien spoczywał... nowoczesny "cyklostyl", czyli powielacz. Między grobami wędrowały gotowe klisze, papier i teczki z napisem „Agitrop”. W tych niezwykłych, podziemnych warunkach wykuwano odezwy i ulotki, które później, w dniach takich jak „międzynarodowy dzień głodu”, zalewały ulice Chrzanowa, wisząc na drutach telefonicznych na specjalnych, trudnych do usunięcia haczykach.

Gdy policyjna obława w październiku 1932 roku „nakryła” przygotowania do kolejnej akcji, w strukturach partii zawrzało. Podejrzenie o zdradę padło na Romana Szczelinę, co doprowadziło do tragicznych wydarzeń w Balinie. Ale to już historia na kolejną opowieść.