OPINIA. Mamy to, ale czy na pewno!

„Mamy to!” – trudno dziś znaleźć bardziej charakterystyczne hasło lokalnej polityki. Pojawia się przy niemal każdej informacji o zdobyciu kolejnych milionów dotacji z Unii Europejskiej lub centralnie rozdawanych rządowych funduszy. Zdjęcie z podpisania umowy, uśmiechy, czek, gratulacje i prosty przekaz: sukces.
I rzeczywiście – pieniądze zawsze cieszą. Zwłaszcza w regionie, który przez dziesięciolecia żył z górnictwa i energetyki, a dziś musi odnaleźć się w zupełnie nowej rzeczywistości.

Fundusz Sprawiedliwej Transformacji, z którego korzysta m.in. powiat chrzanowski, nie jest jednak zwykłym programem dotacyjnym. To nie jest nagroda za aktywność urzędników ani konkurs piękności dla samorządów. To forma rekompensaty dla mieszkańców za proces, który oznacza zamykanie kopalń, odchodzenie od tradycyjnej energetyki i utratę miejsc pracy. Te pieniądze mają pomóc zbudować nową przyszłość.
Obejmują nas – mieszkańców Chrzanowa, Trzebini, Libiąża, Babic i Alwerni. To właśnie tutaj transformacja będzie najbardziej odczuwalna.

Czy jednak potrafimy już dziś powiedzieć, że wydajemy te środki najlepiej, jak można? Nie potrafimy. I chyba nikt uczciwy nie powinien tak twierdzić.
Zachwycamy się kolejnymi projektami. Jedne dotyczą infrastruktury, inne kultury, transportu, rekreacji czy nowych technologii. Wszystkie brzmią przekonująco. Każdy ma swoje uzasadnienie. Problem w tym, że prawdziwa wartość takich inwestycji ujawni się dopiero po latach.

Za pięć, dziesięć, może dwadzieścia lat, ktoś otworzy budżety gmin i sprawdzi, ile kosztuje utrzymanie powstałych za te pieniądze  obiektów. Sprawdzi, ilu mają użytkowników. Odpowie na pytanie, czy stworzyły nowe miejsca pracy, zatrzymały młodych ludzi, przyciągnęły inwestorów albo poprawiły jakość życia mieszkańców. Dopiero wtedy będzie można powiedzieć, czy Fundusz Sprawiedliwej Transformacji rzeczywiście spełnił swoją rolę.

Historia zna przecież wiele inwestycji, które w chwili otwarcia uznawano za symbol rozwoju, a po kilku latach okazywały się kosztownymi pomnikami ambicji swoich twórców. Ale zna też takie, które początkowo budziły wątpliwości, a z czasem stały się motorem rozwoju całych miast.
Dlatego zamiast bezrefleksyjnie powtarzać „Mamy to!”, warto częściej szukać odpowiedzi na pytanie po co to mamy?

Bo sukcesem nie jest samo zdobywanie pieniędzy. Sukcesem jest mądre ich wydawanie.
A z tego egzaminu nikt z obecnych samorządowców nie będzie rozliczany jutro ani nawet za rok. Zrobią to dopiero ci, którzy będą żyli w regionie już po zakończeniu transformacji. To oni ocenią, czy unijna rekompensata za utracone kopalnie i elektrownie stała się fundamentem nowej przyszłości, czy tylko serią szybko przynoszących efekt inwestycji zakończonych triumfalnym okrzykiem: – Mamy to!

------------------------------

Wiesz, że: 

Fundusz Sprawiedliwej Transformacji to instrument finansowy uruchomiony w ramach Polityki spójności Unii Europejskiej i adresowany do wybranych regionów węglowych. Jego podstawowym celem jest wsparcie obszarów, które – w obliczu transformacji w kierunku osiągnięcia neutralności klimatycznej UE do 2050 r. – mierzą się z nowymi, poważnymi wyzwaniami. FSP ma natomiast stworzyć dla polskich gmin i przedsiębiorców bezpieczne warunki na drodze do tej transformacji, ułatwiając skuteczne wdrażanie założeń Europejskiego Zielonego Ładu.

Definicja i cele Funduszu Sprawiedliwej Transformacji (FST)

Postulowana transformacja związana z procesem zakończenia wydobycia węgla pociąga za sobą szereg skutków nie tylko gospodarczych czy środowiskowych, ale także społecznych. Z tego powodu działania transformacyjne w regionach węglowych wymagają szczególnego wsparcia, do czego niezbędne okazuje się zaangażowanie środków unijnych. Fundusz Sprawiedliwej Transformacji stanowi odpowiedź na tę potrzebę, zapewniając wsparcie finansowe dla państw członkowskich UE, przed którymi realizacja unijnej zielonej polityki stawia wyjątkowo trudne zadanie i wiąże się z dużymi kosztami – kwestia ta dotyczy również Polski.

Całkowity budżet Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji na lata 2021-2027 sięga kwoty 17,5 mld euro. Środki publiczne będą wydatkowane na działania mające na celu łagodzenie skutków transformacji i zapobieganie pogłębianiu dysproporcji regionalnych pomiędzy państwami członkowskimi UE.