OPINIA. Błędy i wypaczenia

Jest w tym coś absurdalnego. Trzebinia dostała dotację na zagospodarowanie części Doliny Rybnej – jednego z nielicznych miejsc w mieście, którego największą wartością jest właśnie to, że pozostało stosunkowo naturalne, dzikie. Tymczasem Chrzanów z tego samego rodzaju funduszy chce zdobyć pieniądze na odbetonowanie terenu za domem kultury, który wcześniej – w ramach rewitalizacji – został wybrukowany.

Można więc dojść do wniosku, że najpierw wydaliśmy publiczne pieniądze, żeby przestrzeń „zrewitalizować”, czyli wyłożyć ją kostką, płytami i betonem, a po kilku czy kilkunastu latach staramy się o kolejne publiczne pieniądze, żeby część tego betonu zerwać i przywrócić zieleń. W tym samym czasie pieniądze przeznaczone na zielono-niebieską infrastrukturę pozwalają ingerować w miejsce (Dolina Rybnej w Trzebini), które zielone już jest (tylko zaniedbane) i tę zieleń przykrywać betonem czy drewnem. 

Myślę, że w zielono-niebieskiej infrastrukturze nie do końca chodzi o urządzanie każdej wolnej przestrzeni. Jej istotą jest wykorzystanie przyrody do zatrzymywania wody, obniżania temperatury, zwiększania bioróżnorodności i poprawiania jakości życia mieszkańców. Czasami najlepszą inwestycją może być nie budowanie czegoś nowego, lecz ochrona tego, co już istnieje.
Wysoko oceniony w województwie projekt zagospodarowania fragmentu (!) Doliny Rybnej w Trzebini przygotowany przez gminę, moim zdaniem, nie idzie w parze z tą ideą. Osobiście traktuję go jako wypaczenie tej idei. 

Podobnie wypaczyliśmy kiedyś pojęcie rewitalizacji. Rewitalizacja nie oznacza remontu placu, wymiany nawierzchni, ustawienia nowych ławek i latarni. To znacznie szerszy proces przywracania do życia obszaru, który znalazł się w kryzysie – społecznym, gospodarczym, przestrzennym czy środowiskowym. Tymczasem przez lata w wielu polskich miastach, w tym w Trzebini czy Chrzanowie, synonimem „rewitalizacji” stała się kostka brukowa, bo architekci wmawiali nam, że agora (rynek), to bruk. 
Dzisiaj płacimy za tamten sposób myślenia. Zmiany klimatu i coraz częstsze fale upałów uświadomiły samorządom, że wielkie utwardzone powierzchnie nagrzewają miasta, przyspieszają odpływ deszczówki i tworzą przestrzenie, w których latem trudno wytrzymać. Dlatego zaczął się proces „odbetonowywania”. I znów płyną na to pieniądze.

Przypadki Chrzanowa i Trzebini powinny więc skłonić do postawienia ważniejszego pytania: czy samorządy mają długofalową wizję przestrzeni, czy po prostu dostosowują kolejne inwestycje do aktualnie dostępnych programów dotacyjnych? Ja twierdzę, że nie mają. Nie znam żadnych dokumentów, które o tym mówią. Przykładem Rybna, której zagospodarowany ma być tylko fragment. Co i kiedy z resztą tego terenu, nie wiadomo.

Jeśli dzisiaj płacimy za zazielenianie tego, co wczoraj za publiczne pieniądze zabetonowaliśmy, a jednocześnie wydajemy pieniądze na „zazielenianie” miejsca (Dolina Rybnej), które od dawna jest zielone, to coś w tym systemie rzeczywiście nie gra.

Myślę, że prawdziwie nowoczesna polityka miejska powinna zaczynać się od bardzo prostej zasady: najpierw nie niszczyć tego, co za kilka lat za duże pieniądze trzeba będzie odzyskać.