OPINIA. "Rozmawiajcie z dziećmi". Tylko jak?

Po niepokojących wydarzeniach w polskich szkołach lokalni samorządowcy na wyścigi apelowali do rodziców, by więcej rozmawiali z dziećmi, interesowali się ich problemami i zwracali uwagę na niepokojące zachowania. Wszystko słusznie. Zastanawiam się jednak, czy rodzice wiedzą, jak takie rozmowy przeprowadzić?

Trudno nie zgodzić się z apelem włodarzy, by rodzice słuchali swoich dzieci, interesowali się ich codziennością i relacjami z rówieśnikami. Problem w tym, że między apelem a jego realizacją jest ogromna przestrzeń. I tej przestrzeni nie wypełni żaden komunikat na Facebooku.

Bo o czym właściwie rodzic ma rozmawiać z dzieckiem po doniesieniach o atakach z użyciem noża? Jak rozpocząć taką rozmowę, żeby nie przestraszyć kilkulatka? Jak dotrzeć do nastolatka, który na pytanie „co w szkole?” odpowiada zdawkowym „dobrze” i zamyka drzwi swojego pokoju? Jak rozpoznać, czy dziecko przeżywa zwykły młodzieńczy bunt, czy zmaga się z czymś znacznie poważniejszym? A przede wszystkim: skąd rodzice mają to wiedzieć?

Nie każdy dorosły potrafi rozmawiać o emocjach. Wielu wychowało się w domach, w których o strachu, samotności czy odrzuceniu po prostu się nie mówiło. Niektórzy sami nie radzą sobie z napięciem i lękiem. Inni nie mają pojęcia, co ich dzieci oglądają w Internecie, jak funkcjonują internetowe grupy rówieśnicze i jak wielką rolę w życiu młodego człowieka odgrywa akceptacja innych. Samo wezwanie „rozmawiajcie” nie sprawi, że rodzice nagle zdobędą potrzebne umiejętności, bo przecież już samo odróżnienie fake newsa od prawdy nastręcza dorosłym poważne problemy.  

Co więcej, źle przeprowadzona rozmowa może przynieść skutek odwrotny do zamierzonego. Przesłuchanie zamiast wysłuchania, moralizowanie zamiast zrozumienia, bagatelizowanie problemów zamiast potraktowania ich poważnie. Dziecko, które raz usłyszy, że przesadza albo wymyśla, następnym razem może już nie powiedzieć nic.

Nie chodzi o to, by obwiniać rodziców. Chodzi o to, by przestać zakładać, że każdy dorosły automatycznie wie, jak wspierać psychicznie swoje dziecko.
Dlatego od samorządowców oczekiwałabym czegoś więcej niż kolejnego apelu. Skoro potrafią w krótkim czasie zorganizować spotkania z dyrektorami szkół i uzgodnić policyjne patrole, dlaczego nie mieliby równie sprawnie zorganizować praktycznej pomocy dla rodziców? Nie kolejnego wykładu o zagrożeniach współczesnego świata, ale konkretnych warsztatów prowadzonych przez psychologów. Z przykładami rozmów, z możliwością zadawania pytań, z podpowiedziami, jak reagować na agresję, izolowanie się dziecka, przemoc rówieśniczą czy niepokojące treści w telefonie. Z jasną informacją, gdzie szukać pomocy i jak szybko można ją uzyskać.

Nie wiem, czy szkoły dysponują wystarczającym wsparciem psychologicznym, by pomóc nie tylko uczniom, ale również zagubionym rodzicom. Czy takie zajęcia są organizowane systematycznie, czy dopiero wtedy, gdy wydarzy się tragedia? Kiedyś nie było takiego wsparcia ani przed, ani po.  

Policyjny patrol niewątpliwie może zwiększyć poczucie bezpieczeństwa przed szkołą. Nie zastąpi jednak relacji między dzieckiem a dorosłym. Nie nauczy rodzica słuchania ani nie sprawi, że nastolatek zacznie mu ufać. I jeszcze jedno. W atmosferze niepokoju szczególnie łatwo pomylić troskę z kontrolą. Sprawdzanie plecaków i telefonów może być w określonych sytuacjach uzasadnione, ale nie powinno stać się jedyną odpowiedzią na zagrożenia. Zamiast więc tylko mówić rodzicom: „Rozmawiajcie z dziećmi”, pokażmy im, jak to robić. A potem zadbajmy, by mieli do kogo zwrócić się o pomoc, kiedy rozmowa okaże się trudniejsza, niż przypuszczali.
 

PS. Polecam wszystkim zainteresowanym rodzicom rozmowę z Jakubem Idziniakiem, psychologiem w chrzanowskiej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej na temat, w jaki sposób słuchać dzieci i jak reagować na to co mówią. To pierwszy krok w zapobieganiu sytuacjom kryzysowym. Znajdziecie ją w czwartkowym wydaniu papierowego tygodnika "Przełom". Przy okazji macie okazję sprawdzić, czy czytanie ważnych wiadomości na nośniku innym niż ekran jest bardzo bolesne, czy bardziej komfortowe.