OPINIA. Czego uczą nas dziki

Miasto nie jest miejscem dla dzików. To oczywiste. Tak samo jak las nie jest miejscem dla samochodów, quadów, motocykli czy ciężkich maszyn. Tyle że od kilku lat granice między tymi światami coraz bardziej się zacierają. I nie zawsze z winy zwierząt.

Obecność dzików w naszych miasteczkach i wsiach uruchamia wyobraźnię. Trafiają na lokalne fanpage'e, są bohaterami rolek, zdjęć i internetowych żartów. Sztuczna inteligencja stawia im już nawet pomniki. Czy to śmieszne? Trochę. Czy głupie? Niekoniecznie.

W ubiegłym roku zwiedzałam Sienę. Przy tamtejszej katedrze większość pamiątek przedstawiała nie zabytki miasta, lecz... dziki. Pluszowe, drewniane, ceramiczne. Dzik jest jednym z symboli Toskanii. Włoskie cinghiale można spotkać na wiejskich drogach, a jego wizerunek stał się elementem regionalnej tożsamości i turystycznej promocji.

Na Sardynii z kolei turyści fotografują dziki spacerujące po plażach, a nawet pływające w morzu. Nikogo to specjalnie nie dziwi.

Nie namawiam oczywiście, by Chrzanów, Trzebinia czy Krzeszowice uczyniły z dzika swój symbol. Ale skoro zwierzę i tak stało się lokalnym bohaterem mediów społecznościowych, może warto spojrzeć na ten temat z większym dystansem. Bo prawda jest znacznie bardziej skomplikowana niż proste stwierdzenie: "dziki weszły do miasta".

One często są z lasu... wypychane.

Coraz intensywniejsze wycinki, praca harwesterów, budowa nowych dróg, hałas ciężkiego sprzętu, a do tego nielegalne rajdy quadów i motocykli sprawiają, że las przestaje być dla zwierząt spokojnym schronieniem. Policja i Straż Leśna coraz częściej prowadzą akcje przeciwko kierowcom rozjeżdżającym leśne drogi. I słusznie. Problem nie polega wyłącznie na łamaniu przepisów. Hałas płoszy zwierzynę, niszczy miejsca żerowania i zmusza zwierzęta do szukania bezpieczniejszych terenów.

A gdzie znajdują spokój? Coraz częściej... między blokami.

Tam nie ma harwestera. Nie pędzi quad. Za to stoją śmietniki pełne jedzenia.

Do tego dochodzimy my. Jedni wystawiają worki i pojemniki z odpadami tak, że dla dzików stają się otwartą stołówką. Inni – kierowani dobrym sercem – dokarmiają zwierzęta. Wydaje im się, że pomagają. W rzeczywistości uczą je, że człowiek oznacza łatwy posiłek. Potem dziwimy się, że locha z młodymi regularnie odwiedza osiedle.

Dokarmianie dzików jest równie nierozsądne jak dokarmianie gołębi pod blokami. Intencje bywają dobre, skutki są odwrotne od zamierzonych.

Jest jeszcze jeden paradoks całej tej historii.

Od lat wiadomo, że w wielu miejscach populacja dzików jest zbyt liczna. Wiedzą to leśnicy, rolnicy, samorządowcy i mieszkańcy. Wiedzą to także władze państwowe. Mimo to skutecznych rozwiązań wciąż brakuje.

Gdy dziki pojawiają się na osiedlach, mieszkańcy oczekują szybkiej reakcji. Tymczasem samorządy najczęściej rozkładają ręce. Kompetencje są rozproszone między gminami, starostwami, administracją rządową, kołami łowieckimi i służbami. Przepisy są skomplikowane, procedury długie, a odpowiedzialność rozmyta. W efekcie wszyscy są trochę odpowiedzialni, ale problem pozostaje.

Nie zazdroszczę nikomu decyzji o redukcji populacji dzików. To jedna z tych decyzji, których nikt nie chce podejmować. Odstrzał zawsze budzi emocje i sprzeciw części społeczeństwa. Jest jednak różnica między bezmyślnym zabijaniem zwierząt a odpowiedzialnym ograniczaniem ich liczebności tam, gdzie wymaga tego bezpieczeństwo ludzi, zagrożenie rozprzestrzenianiem się chorób czy zachowanie równowagi w przyrodzie.

Redukcja nie jest sukcesem. Jest przykrą koniecznością. Taką, do której doprowadziliśmy również my sami.

Bo dziki nie są głupie. Wręcz przeciwnie.

Badania pokazują, że mają doskonałą pamięć, potrafią rozwiązywać problemy i szybko uczą się, gdzie czeka jedzenie. Ich inteligencję porównuje się do poziomu kilkuletniego dziecka.

Można się od nich czegoś nauczyć.

Przede wszystkim szacunku dla rodziny. Dziki żyją w świetnie zorganizowanych grupach. Stadem kieruje najstarsza i najbardziej doświadczona samica, która przekazuje wiedzę kolejnym pokoleniom. Młode wychowuje cała grupa. Starsze siostry opiekują się młodszymi, ucząc się przyszłej roli matek.

Samce, gdy dorastają, opuszczają rodzinę. Najpierw żyją w grupach kawalerów, później prowadzą samotny tryb życia.

Jest jeszcze jedna lekcja. Nigdy nie podchodź do młodych.

Każda locha będzie ich broniła z ogromną determinacją. To nie agresja dla samej agresji, lecz instynkt ochrony potomstwa.

Dlatego zamiast zaczepiać dziki, próbować je głaskać, robić sobie z nimi selfie czy przeganiać je na własną rękę, lepiej zachować rozsądny dystans.

Nie oznacza to jednak, że mamy pogodzić się z ich obecnością w miastach. Trzeba ograniczać źródła pokarmu, lepiej zabezpieczać odpady, przestać dokarmiać dzikie zwierzęta, skuteczniej chronić lasy przed nielegalnym ruchem pojazdów i wreszcie uporządkować system zarządzania populacją dzików. Nie od przypadku do przypadku, ale z wyprzedzeniem.

Bo jeśli z jednej strony wypędzamy zwierzęta z ich naturalnego środowiska hałasem, wycinkami i coraz większą presją człowieka, a z drugiej zapraszamy je pełnymi śmietnikami i darmowym jedzeniem, trudno się dziwić, że wybierają nasze osiedla.

Dziki nie czytają tabliczek z napisem „teren zabudowany”. Kierują się instynktem. To ludzie tworzą przepisy, planują przestrzeń i odpowiadają za gospodarowanie przyrodą.

I może właśnie dlatego największy problem nie polega dziś na tym, że dziki weszły do miasta. Znacznie większym problemem jest to, że człowiek coraz częściej nie potrafi mądrze gospodarować ani miastem, ani lasem. A kiedy natura wystawia nam rachunek, najłatwiej jest uznać, że winny jest wyłącznie dzik.