Co po nas zostanie, gdy zabraknie pamiętających? Opowieść o lokalnych miejscach pamięci

Fablok przez pokolenia kształtował Chrzanów i losy tysięcy rodzin. Roman Issakiewicz, historyk, filozof i nauczyciel szkoły KSW w Libiążu, właśnie fabrykę lokomotyw stawia na pierwszym miejscu wśród miejsc pamięci swojego miasta - Chrzanowa. W rozmowie z Grażyną Kaim przekonuje, że to dziedzictwo zasługuje na znacznie więcej uwagi.

- To jest przecież pierwsza fabryka lokomotyw w niepodległej Polsce, za którą idą osiągnięcia techniczne i inżynierowie ze świetnymi pomysłami. Uważam, że zasługuje na znacznie mocniejszą obecność w przestrzeni miasta i w świadomości ludzi w całym kraju - podkreśla. 

Z Fablokiem wiążą go także osobiste wspomnienia. Chodził do przyzakładowej szkoły, w fabryce pracował jego teść. Podobne związki można znaleźć w wielu chrzanowskich rodzinach. Czy jednak pamięć o zakładzie przetrwa, kiedy zabraknie ludzi, dla których był częścią codzienności?

To jedno z pytań powracających w wywiadzie, który publikujemy w papierowym „Przełomie”. Rozmawiamy o miejscach pamięci i o tym, co sprawia, że ich historia zaczyna nas osobiście obchodzić. Czy potrzebna jest tablica albo pomnik? A może równie mocno porusza przestrzeń, w której nie zachował się żaden materialny ślad przeszłości?

Issakiewicz opowiada o rodzinnych pamiątkach, historiach przekazywanych dzieciom i emocjach, jakie towarzyszą odkrywaniu własnych korzeni. Mówi o pracy z młodzieżą i o tym, gdzie kończą się możliwości nauczyciela, a zaczyna rola rodzinnego domu?

Pytamy również, czy trzeba urodzić się w Chrzanowie, żeby poczuć więź z jego przeszłością. Jak włączyć do wspólnej opowieści tych, którzy przyjechali tu za pracą, mieszkaniem czy bliską osobą? Co może sprawić, że historia miasta stanie się także ich historią?

Zastanawiamy się, dlaczego jedne miejsca pamięci żyją, a inne mijamy obojętnie?

- Umierają ludzie, którzy mieli z nimi emocjonalny związek. Jeżeli nie przekazali go dalej, pamięć wygasa. Obiekt może nadal stać, lecz przestaje być obecny w naszej świadomości. Nie działa automat: raz postawiliśmy pomnik, więc już zawsze będziemy pamiętali. Z pamięcią jest trochę jak z nauką w szkole. Jeżeli nie powtarzamy, zapominamy. Potrzebna jest opowieść, wiedza, przypominanie, dlaczego to ma dla nas znaczenie.

Cały wywiad z Romanem Issakiewiczem przeczytacie w papierowym wydaniu „Przełomu” (nr 43). To kolejny materiał powstający w ramach projektu Bliska Kultura.