Coś drgnęło w trawie, choć na poważnie zorganizowaną obronę cywilną przyjdzie chyba jeszcze długo poczekać.
Obrona cywilna – przynajmniej mnie – kojarzy się ze schronami w centrach miast, ciężkimi stalowymi drzwiami w jakiejś piwnicy czy maskami gazowymi zalegającymi na półkach magazynów. To taki obrazek z dzieciństwa, z czasów schyłku PRL.
Po transformacji ustrojowej w 1989 r. Polska stopniowo zmieniała model OC, ale formuła pozostała przestarzała, a reformy nie doprowadziły do powstania nowoczesnego systemu zarządzania bezpieczeństwem ludności. Obrona cywilna istniała, ale de facto bardziej na papierze niż w rzeczywistości. Kolejne rządy nic z tym nie robiły. Brakowało sprzętu, szkoleń, gotowości.
Aż w końcu nadszedł rok 2022. Za naszą wschodnią granicą wybuchła pełnoskalowa wojna.
Tymczasem w Polsce ówcześnie rządzący przedstawiciele PiS prężyli muskuły i przyjmowali ustawę o obronie Ojczyzny. Tak bardzo byli jednak skupieni na przeglądaniu się w lustrze i obserwowaniu słupków poparcia, że nie zauważyli, iż przyjmując nowe przepisy, unieważniają ustawę o powszechnym obowiązku obrony, która regulowała także elementy obrony cywilnej.
Krótko mówiąc: do 2022 r. nasza OC była bardziej papierowa niż realna, a po 2022 r. nie mieliśmy jej nawet na papierze. Od tego momentu nie wiedzieliśmy nawet, kto i za co odpowiada w razie „W”. I to był ewenement na skalę przynajmniej starego kontynentu — kraj europejski o tak dużym znaczeniu strategicznym formalnie nie posiadał przepisów dotyczących obrony cywilnej!
Trzeba było trzech lat, by usunąć tę lukę prawną. 1 stycznia 2025 r. weszła w życie nowa ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej. Zadania związane z OC oparto teraz na działalności różnych, już istniejących formacji, takich jak Państwowa Straż Pożarna, ochotnicze straże pożarne czy organizacje zajmujące się ratownictwem i ochroną ludności. Dokument określa podstawy organizacyjne i proceduralne działań OC. Oznacza to, że od 2025 r. w Polsce formalny system obrony cywilnej został przywrócony.
A, no i zmieniło się jeszcze jedno. Gdy trzy lata temu dziennikarze w różnych zakątkach Polski — podobnie jak my w powiecie chrzanowskim — pytali samorządy o miejsca, w których w razie zagrożenia mogliby się schronić mieszkańcy, słyszeliśmy, że owszem, takie miejsca są, ale nikt nie może zdradzić ich lokalizacji, bo to tajne przez poufne. Ot, takie: „mamusia kupiła ci cukierki, ale nie powiem, gdzie są”.
Dzisiaj, po wejściu w życie ustawy, okazuje się, że jednak możemy wiedzieć, gdzie się schować. Tyle że zaczyna się od swoistej piramidy terminologicznej. Ustawa, która powstała, mówi o miejscach doraźnego schronienia, a towarzysząca jej — jeśli można tak powiedzieć — aplikacja o punktach schronienia. Ponoć różnią się one od siebie, ale raczej nieznacznie i nikt nie jest w stanie tej różnicy jasno wyłożyć.
Po drugie: miejsca czy punkty schronienia, zwał jak zwał, istnieją, ale nikt nie musi o nie dbać ani pilnować, by były gotowe na przyjęcie ludzi. To znaczy: by nie zalegały w nich rowery, stare meble czy inne rupiecie.
Na szczęście przy tym wszystkim wydano broszurę, z której dowiadujemy się, że aby przygotować się na kryzys, trzeba się zdrowo odżywiać. I to właściwie powinno nas uspokoić. Uważajcie więc — kryzys wisi w powietrzu. Wysypiajcie się, jedzcie marchewkę i sałatę, a nie hamburgery, chipsy i Netflixa. Bo jeśli coś nas ocali, i to nie tylko w czasie kryzysu, to dobra dieta i silna psychika.