Państwo oszukane gipsem i masłem. Historia chrzanowskiej „mennicy”

Początek lat 30. XX wieku. W Chrzanowie kilka osób postanowiło bić pieniądze, niekoniecznie legalnie, i przy tym się obłowić.

Jan Bień, Icek Rosenblum, Zofia Niewiera, Jan Karbownik i Mordka Schwarzbard nie wybudowali fabryki, nie kupili maszyn. Wystarczyła niewielka drewniana skrzynia, masło i gips.

Owa skrzynia, niewielka i bez dna – dodajmy – była sercem chrzanowskiej mennicy. Składała się z dwóch części połączonych zawiasami. To do niej fabrykanci wkładali masę gipsową. W nią z kolei, przed stwardnieniem gipsu, wgniatali oryginalne monety, posmarowane masłem. Po stężeniu wyjmowali prawdziwy bilon, a do formy wlewali stop własnej produkcji, sporządzony według receptury metalurga.

Gotowy odlew wkładali do specjalnego roztworu chemicznego, który nadawał mu naturalny połysk. Udane falsyfikaty puszczano w obieg. Najwięcej ich trafiało na jarmarki.

Fałszerze kilkukrotnie zmieniali miejsca pobytu i pracy, by ułatwić sobie puszczanie w obieg fałszywych sztuk.

Działali na obszarze powiatów chrzanowskiego, sosnowieckiego oraz olkuskiego.

Fałszywe monety – pięciozłotówki i dwuzłotówki – wyglądały niemal identycznie jak oryginały. Brzęczały jak trzeba, przechodziły przez sklepy i ręce klientów, funkcjonowały w obiegu bez wzbudzania podejrzeń. Zanim proceder wykryto w 1932 roku, do ludzi trafiło około pięciu tysięcy fałszywych pięciozłotówek i kilkaset monet dwuzłotowych.

Icek Rosenblum, Mordka Schwarzbart i Jan Karbownia zajmowali się tworzeniem monet. Jan Bień i Zofja Niewiara wprowadzali je w obieg. Wszyscy liczyli na to, że fałsz zniknie w masie prawdziwego pieniądza.

Jak donosi chrzanowski korespondent „Tajnego Detektywa”, grupę rozpracowali funkcjonariusze chrzanowskiego wydziału śledczego.

Oszustów zdradził szczegół – cienka warstwa wierzchniego srebra ścierała się szybciej, niż powinna. To wystarczyło, by mechanizm się rozsypał, a „mennica” została zlikwidowana.