Za zamkniętymi drzwiami toczą się rozmowy o sprawach, które dotyczą wszystkich mieszkańców. Bez świadków, bez pytań, bez realnej kontroli. Władze Trzebini coraz częściej traktują jawność jak uprzejmy gest, a nie obowiązek. To nie jest spór o obecność dziennikarza na spotkaniu - to pytanie o to, czy lokalna demokracja wciąż działa tak, jak powinna.

Kilka tygodni temu pisałam o incydencie podczas spotkania poświęconego przyszłości komunikacji miejskiej, z którego zostałam "wyproszona". Burmistrz zapowiadał, że będzie ono „otwarte”, jednak w praktyce udział w nim wzięli wyłącznie pracownicy ZKKM, kilku jego najbliższych współpracowników oraz radni. Mnie polecono opuścić salę. Do dziś nie wiadomo, jakie wnioski wynikają tej narady. Być może nieistotne - skoro po spotkaniu nie przekazano opinii publicznej żadnych konkretnych ustaleń.

W minioną środę odbyło się kolejne tego rodzaju spotkanie. Tym razem burmistrz Trzebinia zaprosił na nie nowe kierownictwo chrzanowskiej policji. Bezpieczeństwo - podobnie jak komunikacja - należy przecież do najważniejszych spraw lokalnej społeczności. Aby uniknąć sytuacji sprzed kilku tygodni, dzień wcześniej napisałam do burmistrza z informacją, że jako dziennikarka zajmująca się sprawami gminy chciałabym w nim uczestniczyć.

Jarosław Okoczuk odpowiedział, że spotkanie ma charakter „zapoznawczy”, a więc nie przewiduje udziału „osób trzecich”, w tym mediów. 

W efekcie organ wykonawczy i organ stanowiący gminy spotykają się za zamkniętymi drzwiami.

Po zakończeniu ostatniej narady burmistrz opublikował w mediach społecznościowych zdjęcia z gośćmi oraz jedynie słuszny przekaz o jej celu - przekaz, który nie zawiera żadnych konkretów, a jedynie ogólnikowe deklaracje. Zapewnia przy tym, że o realnych problemach dotyczących bezpieczeństwa być może będzie można porozmawiać na którejś z wiosennych sesji rady, albo podczas spotkania w Manufakturze. 

W ubiegłym roku radni oraz przewodniczący rad osiedlowych i sołeckich prowadzili z policją konkretne rozmowy o problemach bezpieczeństwa w poszczególnych częściach gminy. W tym roku zorganizowano „wieczorek zapoznawczy” bez udziału osób postronnych.

Trudno nie postawić pytania: jak długo trzebińscy radni będą godzić się na omawianie najważniejszych spraw publicznych w takim trybie? Kiedy przewodniczący rady przestanie zachowywać się jak żołnierz w szeregu i upomni się o należną radzie pozycję?

Nie chodzi tu o osobiste ambicje ani o dostęp dziennikarza do każdego gabinetu. Chodzi o standardy obowiązujące w  państwie prawa. O jawność życia publicznego, która w Polsce nie jest dobrą wolą władzy, lecz konstytucyjnym obowiązkiem.

Artykuł 61 Konstytucji RP gwarantuje obywatelom prawo do informacji o działalności organów władzy publicznej. Ustawa o samorządzie gminnym stanowi zaś wprost, że działalność organów gminy (burmistrza i rady) jest jawna. Jawność nie polega na publikowaniu zdjęć z narad ani na przekazywaniu lakonicznych komunikatów po fakcie. Jawność polega na tym, że sprawy publiczne omawia się publicznie.

Spotkania burmistrza z radnymi, na których poruszane są kwestie dotyczące bezpieczeństwa czy komunikacji, nie są prywatnymi kolacjami, wieczorkami, ani kurtuazyjnymi wizytami. To element procesu zarządzania gminą. A proces ten powinien podlegać społecznej kontroli.

Jeżeli organ stanowiący i kontrolny (rada) pozwala spychać się do roli biernego słuchacza za zamkniętymi drzwiami, przestaje pełnić swoją funkcję. Rada gminy nie jest zapleczem władzy wykonawczej. Jest jej kontrolerem. Jeśli radni o tym zapominają, tracą nie tylko autorytet, ale i sens sprawowania swojego mandatu.

Najgroźniejsze w tej sytuacji nie jest to, że dziennikarz nie został wpuszczony na spotkanie. Najgroźniejsze jest to, że władza zaczyna traktować jawność jako uprzejmy gest, a nie jako obowiązek wynikający z prawa. Tam, gdzie jawność staje się uznaniowa, demokracja zaczyna mieć charakter dekoracyjny.

Bo samorząd to nie prywatny folwark. A mieszkańcy nie są statystami w spektaklu władzy.

Czytaj też RADNI POD LUPĄ czy są zdolni do sprawowania funkcji kontrolnej?