Poślizg, upadek, uderzenie. Jak reagować na najczęstsze wakacyjne urazy?

Skręcenie kostki na górskim szlaku, upadek z hulajnogi, uderzenie głową podczas zabawy nad wodą - wakacje sprzyjają aktywności, ale niestety także urazom. Jak reagować, czego nie robić i kiedy koniecznie zgłosić się do lekarza? O tym rozmawiamy z Arkadiuszem Hopkiem, fizjoterapeutą, koordynatorem zespołu fizjoterapeutów rehabilitacji ambulatoryjnej Małopolskiego Szpitala Rehabilitacyjnego w Krzeszowicach.

Jakie urazy najczęściej zdarzają się latem?

Przede wszystkim urazy narządu ruchu – stłuczenia, skręcenia, zwichnięcia i złamania; także otarcia i skaleczenia. Zdarzają się też urazy głowy. Większość z nich wynika z dużej aktywności i z przeceniania własnych możliwości.

Często używamy zamiennie określeń „skręcenie” i „zwichnięcie”. To to samo?

Nie. Zwichnięcie jest poważniejszym urazem. Dochodzi wtedy do przemieszczenia powierzchni stawowych w zakresie, w którym tracą one ze sobą wzajemny kontakt, a torebka stawowa ulega uszkodzeniu. Urazowi towarzyszy silny ból, staw jest zdeformowany a chory odczuwa całkowity brak możliwości poruszania. Skręcenie zwykle ma łagodniejszy przebieg, dochodzi do niego, gdy zostanie przekroczony fizjologiczny zakres ruchu. Powierzchnie stawowe pozostają w kontakcie, a uszkodzeniu ulegają struktury okołostawowe. Wyróżniamy kilka stopni ciężkości urazu i często z najlżejszymi można poradzić sobie samodzielnie, choć wszystko zależy od mechaniki urazu i konkretnej osoby.

Skręciliśmy kostkę na szlaku albo nad jeziorem. Co zrobić w pierwszej kolejności?

Najpierw trzeba ocenić, czy jesteśmy w stanie choć trochę obciążyć nogę. Jeżeli nie, potrzebna będzie pomoc i konsultacja medyczna. Jeżeli możemy się przemieścić, choć z bólem, dobrze by było zastosować bandaż elastyczny, wykonując kompresję. Bandaż nie może być zaciśnięty zbyt mocno – chodzi o zmniejszenie obrzęku, a nie zaburzenie krążenia. Można również użyć żelu lub sprayu chłodzącego, jeśli mamy przy sobie. Oczywiście najlepiej przerwać wędrówkę i jak najszybciej wrócić do „bazy” – do domu, namiotu czy pensjonatu.   

Jak długo można obserwować uraz, zanim zgłosimy się do lekarza?

24-48 godzin. Jeżeli ból stopniowo się zmniejsza i pomału wraca sprawność, można dalej postępować zachowawczo. Jeśli jednak po dwóch dobach nie ma poprawy albo pojawiają się wątpliwości, warto zgłosić się do lekarza i wykonać diagnostykę.

Stosować środki przeciwbólowe?

Trzeba z nich korzystać rozsądnie. Oczywiście, jeśli ból uniemożliwia sen czy przemieszczenie się, można je zastosować. Problem polega na tym, że znosząc ból, łatwo przecenić swoje możliwości i zbyt wcześnie wrócić do aktywności.

Wiele osób prowadzących na co dzień siedzący tryb życia, na urlopie zaczyna intensywnie się ruszać. To dobry pomysł?

Organizm warto przygotować do wysiłku. Jeśli planujemy tydzień chodzenia po górach czy jazdy na rowerze, najlepiej rozpocząć przygotowania dwa, trzy miesiące wcześniej. Nie muszą to być ciężkie treningi. Wystarczą regularne spacery, przejażdżki rowerowe czy aktywność zbliżona do tej, którą planujemy na wakacjach.

Jeżeli nie mieliśmy czasu się przygotować, to już w trakcie urlopu warto przeplatać dni intensywnej aktywności z dniami spokojniejszymi. Organizm potrzebuje czasu na adaptację do wysiłku oraz regenerację.

Czy rozgrzewka naprawdę ma znaczenie?

Tak. Wystarczy osiem, dziesięć minut prostych ćwiczeń – krążenia stawów, kilka przysiadów, trucht w miejscu... Dzięki temu organizm jest przygotowany do wysiłku, a ryzyko urazu maleje.

Co powinno nas zaniepokoić po uderzeniu głową?

Urazy głowy zawsze wymagają ostrożności. Na początku można przyłożyć zimny okład i obserwować poszkodowanego przez 24-48 godzin. Alarmujące są wymioty, silny i narastający ból głowy, nadmierna senność, problemy z mową, koncentracją czy utrata kontaktu. W takiej sytuacji trzeba jak najszybciej zgłosić się do lekarza.

A jeśli po upadku boli kręgosłup?

Jeżeli pojawia się silny, kłujący ból po upadku czy skoku do wody, nie należy próbować samodzielnie transportować poszkodowanego. Trzeba ograniczyć jego ruchy i wezwać służby ratunkowe. W przypadku podejrzenia urazu kręgosłupa lepiej zachować nadmierną ostrożność, żeby nie pogorszyć sytuacji.

W górach warto korzystać z kijków trekkingowych?

Zdecydowanie tak. Szczególnie pomagają osobom z problemami stawowymi kończyn dolnych oraz kręgosłupa. Poprawiają równowagę i odciążają stawy podczas poruszania się po nierównym i często nieznanym terenie. Warto wcześniej zapoznać się z techniką ich używania, choć nawet intuicyjne posługiwanie się kijkami zwykle jest korzystne dla organizmu.

Co powinno znaleźć się w wakacyjnej apteczce?

Podstawowe środki opatrunkowe, bandaż elastyczny, środek do dezynfekcji, rękawiczki jednorazowe, preparat na ukąszenia, folia NRC oraz leki, które dana osoba stosuje na co dzień lub wie, że dobrze toleruje. To niewielki bagaż, który w razie potrzeby może bardzo ułatwić udzielenie pierwszej pomocy.