Samodzielność zaczyna się przy łóżku

Łyżka utrzymana w dłoni, śniadanie przy stole, pierwsze wyjście do łazienki. W Małopolskim Szpitalu Rehabilitacyjnym w Krzeszowicach takie czynności pokazują, ile sprawności pacjent już odzyskał. Pielęgniarki pomagają mu zrobić kolejny krok, także wtedy, gdy sam jeszcze nie wierzy, że potrafi.

Nakarmić chorego byłoby szybciej. Pozwolić mu jeść samodzielnie oznacza nieraz rozlany posiłek, ubrudzone ubranie i więcej pracy. Jednak dla człowieka, który np. po udarze na nowo uczy się posługiwać łyżką, to ważna część powrotu do niezależności.

- To nic, że się ubrudzi, że się obleje. Pacjent musi się tych czynności nauczyć - mówi Małgorzata Dobrzańska, naczelna pielęgniarka krzeszowickiego szpitala.

Pracuje tutaj od 30 lat. Wcześniej była oddziałową, zna też pacjentów wracających na kolejne pobyty. O pracy swojego zespołu opowiada przez konkretne sytuacje: ktoś boi się opuścić nogi z łóżka, ktoś inny chce wstać zbyt szybko, choć jeszcze traci równowagę. Każdy wymaga innego podejścia.

Ćwiczenia także poza salą

To, czego chory nauczy się z fizjoterapeutą, trzeba wykorzystać w ciągu dnia. Prawidłowo usiąść, oprzeć się na kulach, skorzystać z balkonika. Pielęgniarki pilnują, by nowe umiejętności stawały się częścią codzienności. Gdy dostają informację, że pacjent może już dotrzeć na ćwiczenia o własnych siłach, pomagają mu pokonać tę drogę.

Granica między potrzebną pomocą a wyręczaniem wymaga uważności. Nie można oczekiwać samodzielności od kogoś, kto nie jest jeszcze na nią gotowy.

- Nie wymagamy, żeby pacjent wstał sam, jeśli widzimy, że nie da rady. Spokojnie opuścimy mu nogę z łóżka, podamy rękę, ale chodzi też o to, żeby on coś od siebie dał - tłumaczy naczelna pielęgniarka.

Takie podejście trzeba czasem wyjaśnić bliskim. Rodzina widzi człowieka po operacji, obawia się bólu i chce oszczędzić mu wysiłku. Zdarza się, że samodzielne próby jedzenia odbiera jako brak zainteresowania personelu. Rozmowa pomaga zrozumieć, dlaczego pozostawienie choremu czasu na wykonanie czynności jest elementem opieki.

Zauważyć zmianę

Pielęgniarki zapewniają opiekę przez całą dobę. Podają leki, wykonują zlecone zabiegi, mierzą ciśnienie, temperaturę i - u pacjentów, którzy tego wymagają - poziom glukozy. Pobyt po wymianie biodra czy kolana rzadko oznacza bowiem tylko jeden problem zdrowotny. Często dochodzą cukrzyca, nadciśnienie i inne choroby.

Codzienny kontakt pozwala dostrzec osłabienie albo pogorszenie samopoczucia. Informacja trafia do lekarza i fizjoterapeuty, bo stan chorego może wymagać zmiany zaplanowanych zajęć. Gdy wieczorem pojawia się ból, pielęgniarka kontaktuje się z lekarzem dyżurnym lub podaje lek przewidziany w zleceniu doraźnym.

Współpraca obejmuje również terapeutów zajęciowych i opiekunów medycznych. Ci ostatni pomagają w pielęgnacji, przygotowaniu do posiłków oraz przewożą chorych na zabiegi. Wymiana informacji pozwala całemu zespołowi wiedzieć, co pacjent już potrafi, a przy czym nadal potrzebuje asekuracji.

Gdy załamuje się świat

Do Krzeszowic trafiają również ludzie, których choroba zaskoczyła w pełni aktywnego życia. Małgorzata Dobrzańska wspomina wysportowanego, stosunkowo młodego człowieka po udarze. Początkowo nie chciał zostać w szpitalu. Trudno mu było zaakceptować sytuację, w której nagle potrzebował pomocy.

- Pielęgniarka musi podchodzić do pacjenta z empatią, z wyrozumiałością, starać się go zmotywować. Tutaj wszystko idzie małymi kroczkami - podkreśla.

Z czasem mężczyzna zaczął dostrzegać poprawę sprawności ręki. Cieszył się, że może już uścisnąć dłoń. Takie doświadczenie pomagało mu zobaczyć sens dalszej pracy.

Pobyt na rehabilitacji ogólnoustrojowej trwa od trzech do sześciu tygodni, a na neurologicznej może sięgać trzech miesięcy, zależnie od stanu chorego. Przez ten czas personel poznaje więcej niż jego historię medyczną.

- Pacjenci wszystko powiedzą: co w domu, co u dzieci; o smutkach, radościach, problemach... - opowiada Małgorzata Dobrzańska.

Ciężar i satysfakcja

Za tą bliskością stoi wymagająca praca. Pomoc przy przesiadaniu z łóżka na wózek, przy posiłkach i korzystaniu z toalety powtarza się wielokrotnie podczas dyżuru. Podnośniki, ślizgi i pasy ułatwiają personelowi szpitala te czynności, ale nie usuwają całego obciążenia. Po dwunastu godzinach pielęgniarki odczuwają zmęczenie. Historie pacjentów również trudno zostawić za drzwiami szpitala.

Satysfakcję przynoszą zmiany widoczne w najzwyklejszych momentach dnia. Chory sam myje zęby, dociera do toalety, potrzebuje mniej pomocy niż jeszcze niedawno.

„A widzi pan, dał pan radę, a mówił pan, że nie da” - tak pielęgniarki i opiekunki cieszą się razem z pacjentem. Dla nich to postęp w rehabilitacji. Dla niego kolejny odzyskany kawałek samodzielnego życia.