Po pierwszym zawale zaczyna się zmiana

Dieta po udarze mózgu i zawale serca nie jest dodatkiem do leczenia. Jest jego ważną częścią. - Żywienie obok rehabilitacji i leczenia lekarskiego odgrywa naprawdę dużą rolę - zwraca uwagę Agnieszka Dudek, dietetyczka z Małopolskiego Szpitala Rehabilitacyjnego w Krzeszowicach. Radzi też, co powinno znaleźć się na talerzu pacjenta, a czego unikać i tłumaczy, dlaczego po incydencie sercowo-naczyniowym trzeba zmienić styl życia na stałe.

Kiedy pacjent trafia do szpitala po zawale serca albo udarze mózgu, najczęściej myśli o leczeniu, lekach i rehabilitacji. Tymczasem bardzo wiele zależy także od codziennych wyborów przy stole. Agnieszka Dudek nie ma w tej sprawie wątpliwości.

- Żywienie w ogóle jest istotną częścią naszego zdrowia i naszego funkcjonowania - podkreśla.

To właśnie dlatego po takim incydencie nie wystarcza chwilowa, zdrowa „chuda” dieta. Potrzeba trwałej zmiany nawyków i rozsądnego, zbilansowanego jedzenia.

Warzywa górą

Dobrym punktem wyjścia jest Talerz Zdrowego Żywienia, rekomendowany przez Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. W tym modelu połowę talerza zajmują warzywa z dodatkiem owoców, a drugą połowę dzielą między sobą produkty pełnoziarniste i białkowe.

Warzywa powinny pojawiać się w diecie codziennie i w dużej ilości, bo dostarczają witamin, składników mineralnych i błonnika, a przy tym nie obciążają nadmiernie organizmu kaloriami. Owoce także są potrzebne, ale warto zachować umiar. Z kolei w jednej z ćwiartek talerza powinny znaleźć się produkty pełnoziarniste: pieczywo z pełnego przemiału, kasze, ciemny ryż, pełnoziarnisty makaron, płatki owsiane czy otręby.

- Błonnik działa jak miotła w przewodzie pokarmowym, przyczyniając się do obniżenia złego cholesterolu (LDL) i stabilizacji poziomu cukru - mówi dietetyczka.

W drugiej ćwiartce mieszczą się produkty białkowe: nabiał, chude mięso, ryby i rośliny strączkowe.

Lepsze produkty niskotłuszczowe niż light

Agnieszka Dudek zwraca uwagę, że pacjenci często źle rozumieją pojęcie „niskotłuszczowy” i sięgają po produkty typu light. Ona sama podchodzi do nich ostrożnie.

- Ja osobiście nie jestem zwolenniczką produktów light, bo zwykle są to produkty bardziej przetworzone - mówi. Zamiast tego poleca prostsze wybory: mleko 1,5 proc., naturalne jogurty, kefiry, maślanki, chudy twaróg (od czasu do czasu może być półtłusty). Do tego chude mięso, przede wszystkim kurczak i indyk.

Pacjentom z problemami kardiologicznymi szczególnie polecana jest dieta DASH.

- Opiera się na warzywach, pełnych ziarnach, niskotłuszczowym nabiale, rybach, drobiu, oliwie z oliwek i orzechach. Ograniczone jest w niej spożycie tłuszczu, cukru i soli - mówi Agnieszka Dudek. - Taki model żywienia pomaga osobom, które zmagają się z nadwagą, wysokim cholesterolem, nadciśnieniem i podwyższonym poziomem glukozy. A właśnie z takimi problemami wielu pacjentów trafia po zawale do szpitala - dodaje.

Białko dla wzmocnienia

W przypadku udaru sytuacja wygląda nieco inaczej, choć podstawy zdrowego żywienia pozostają podobne.

Dieta po przebytym udarze mózgu zależy od stanu pacjenta.

- Po udarze trzeba zapewnić organizmowi odpowiednią podaż białka, żeby wzmocnić organizm, zregenerować go - wyjaśnia dietetyczka.

Dlatego w diecie takich osób szczególne znaczenie mają dobre źródła białka: nabiał, chude mięso, ryby jak również warzywa i owoce.

Jeżeli pacjent po przebytym udarze ma problemy z połykaniem, krztusi się, należy zastosować dietę o zmienionej konsystencji. Potrawy powinny być tak przygotowane, aby pacjent mógł je bezpiecznie spożywać np. miksowane. Posiłki powinny być lekkostrawne i dostarczać odpowiedniej ilości białka, tłuszczu i węglowodanów.

Współcześnie dużo mówi się i zwraca uwagę na choroby neurodegeneracyjne. Jako profilaktyka takich chorób, na uwagę zasługuje dieta MIND, która łączy elementy diety DASH i śródziemnomorskiej. Taki model żywienia wspiera pracę mózgu i może odgrywać ważną rolę w profilaktyce. W diecie MIND ważne miejsce zajmują zielone warzywa liściaste, owoce jagodowe, pełne ziarna, rośliny strączkowe, ryby, drób, orzechy i oliwa z oliwek.

- To jest dieta, która jest świetną profilaktyką przeciw chorobom neurodegeneracyjnym, jak  choroba Alzheimera czy Parkinsona - podkreśla dietetyczka.

Dietetyczna czarna lista

Czego po zawale lub udarze należy w jedzeniu unikać? Na czarnej liście znajdują się tłuszcze zwierzęce, tłuste wędliny, czerwone mięso, wysoko przetworzona żywność, nadmiar soli, słodycze i słodzone napoje.

Zamiast smalcu lepiej użyć oleje roślinne, a zamiast soli – zioła.

- Oregano, tymianek, bazylia, natka pietruszki, koperek i inne zioła nie tylko poprawiają smak potraw, ale pomagają też ograniczyć ilość sodu w diecie, a w zamian dostarczają witamin i cennych mikroelementów – wyjaśnia Agnieszka Dudek.

Pacjenci po zawale serca często pytają o jedzenie jajek czy picie kawy. Agnieszka Dudek nie namawia do niepotrzebnych eliminacji. Jej zdaniem jajek nie trzeba całkowicie skreślać, choć przy wysokim cholesterolu warto ograniczyć ich ilość. Kawa natomiast wymaga indywidualnej oceny i najlepiej omówić to z lekarzem, zwłaszcza jeśli pacjent ma problemy z ciśnieniem.

Ruch to zdrowie – to nie banał

Bardzo ważna pozostaje także kontrola masy ciała. Dietetyczka przypomina, że redukcja nadwagi poprawia ciśnienie, poziom cholesterolu i glukozy. Odradza jednak gwałtowne kuracje.

- Chudnę powoli, nie idę na żadne diety cud - takie podejście daje największą szansę na trwały efekt. Szybkie, restrykcyjne diety kończą się zwykle frustracją, efektem jojo i powrotem do dawnych błędów - przestrzega.

Ważnym elementem zdrowienia jest ruch.

- Aktywność fizyczna i dieta powinny iść w parze. Sama zmiana menu nie wystarczy, tak samo jak same spacery bez zmiany sposobu odżywiania. Organizm potrzebuje jednego i drugiego – podkreśla dietetyczka.