Nie żyją już na pewno rodzice żołnierzy Armii Radzieckiej, którzy zginęli w walkach na ziemi chrzanowskiej w styczniu 1945 roku. Ich rodzeństwo także nie. W najbliższych latach umrą pewnie ich dzieci i wnuki, jeśli zdążyli je mieć. Przy odrobinie szczęścia za kilkanaście lat nie będziemy już mieli przed kim wstydzić się za brak szacunku dla żołnierskich grobów.

Nie żyją już na pewno rodzice żołnierzy Armii Radzieckiej, którzy zginęli w walkach na ziemi chrzanowskiej w styczniu 1945 roku. Ich rodzeństwo także nie. W najbliższych latach umrą pewnie ich dzieci i wnuki, jeśli zdążyli je mieć. Przy odrobinie szczęścia za kilkanaście lat nie będziemy już mieli przed kim wstydzić się za brak szacunku dla żołnierskich grobów.

Niemców stać na poszukiwania grobów wojennych. W Chrzanowie robili sondażowe wykopy w 2004 roku, a wiosną bieżącego roku planują następne. Ponad dwa tysiące żołnierzy Armii Radzieckiej, którzy zginęli w czasie walk na ziemi chrzanowskiej w styczniu 1945 roku nie wróci do ojczyzny także po śmierci, bo ani Polacy ani Rosjanie nie są zainteresowani wydawaniem pieniędzy na rozrachunki z trudną historią.

Monografia ziemi chrzanowskiej z 1999 roku podaje, że zginęło u nas 2200 Rosjan. Zaraz po wojnie Jan Pęckowski w niewydanej monografii ,,Ziemia Chrzanowska pod okupacją niemiecką w latach 1939 - 1945" pisał, że zabitych było 1808. Niestety to ta większa liczba jest bliższa prawdzie. Pęckowski zwraca też uwagę na ogromną liczbę mogił. Polegli żołnierze byli chowani w pobliżu miejsc, gdzie toczyły się walki.

W różnych miejscowościach ówczesnego powiatu chrzanowskiego znajdowało się 99 wspólnych i pojedynczych grobów. Pęckowski pisał, że te największe mogiły, jak jaworznicka, gdzie pochowano 146 żołnierzy, czy groby w Chrzanowie i Krzeszowicach były zabezpieczone. Obmurowano je cegłami, a teren zabezpieczono ogrodzeniem. Większość mogił była jednak naprędce usypana z ziemi i obłożona darnią. Trudno powiedzieć, czy wszystkie ziemne groby zostały odnalezione w czasie ekshumacji prowadzonych w drugiej połowie lat czterdziestych ubiegłego wieku.

Na miejsce największej zbiorowej mogiły wybrano park podworski w chrzanowskim Kościelcu. Pierwsze groby były tam zaraz po zakończeniu działań wojennych. Pochowanych przybywało w miarę przeprowadzanych ekshumacji. Ostatnia miała miejsce w 1978 roku, gdy do Kościelca przeniesiono prochy Rosjan pochowanych w parku w centrum Chrzanowa. Razem z nimi w Kościelcu było już 1365 poległych. Przez kilkadziesiąt lat był tam cmentarz wojenny z obramowanymi betonem zbiorowymi mogiłami i obeliskiem. Na betonowym postumencie znajdowały się nazwiska 256 zidentyfikowanych poległych. Jesienią 1978 roku uroczyście odsłonięto nowy pomnik. Był potężny, jego obecny wygląd to tylko smutne resztki. Konstrukcja pomnika okazała się jednak kiepska. W ciągu kilku tygodni odpadły metalowe litery tworzące napisy, potem zaczęły odpadać metalowe płyty. W końcu zdecydowano o jego demontażu i pozostawiono fragment, który możemy dzisiaj oglądać. Obecny wygląd pomnika nie kojarzy się z cmentarzem i pewnie m.in. stąd wynika jego częste bezczeszczenie. Na zmianę istniejącego stanu rzeczy raczej nie można liczyć. Pozorowanie działań trwało latami, potrwa jeszcze z dziesięć, a potem pomnik się rozsypie i wszyscy zapomną. Kiedyś może ktoś się zdziwi, jak w czasie robienia wykopów znajdzie tysiąc czaszek, ale też w końcu zapomni.
(l)

PRZEŁOM nr 4 (1074) 23 I 2013