Minęła 135. rocznica śmierci Zofii Potockiej, osoby bardzo zasłużonej dla Krzeszowic. Współcześni doceniali jej hojność dla ubogich, ale niektórzy mieli jej za złe wydanie fortuny na przebudowę jednej z kaplic w katedrze wawelskiej. Może przemawiała przez nich troska o los bezcennego zabytku albo tylko zawiść, bo kaplica miała się stać miejscem ostatniego spoczynku męża Zofii, hrabiego Artura Potockiego.

Minęła 135. rocznica śmierci Zofii Potockiej, osoby bardzo zasłużonej dla Krzeszowic. Współcześni doceniali jej hojność dla ubogich, ale niektórzy mieli jej za złe wydanie fortuny na przebudowę jednej z kaplic w katedrze wawelskiej. Może przemawiała przez nich troska o los bezcennego zabytku albo tylko zawiść, bo kaplica miała się stać miejscem ostatniego spoczynku męża Zofii, hrabiego Artura Potockiego.

Żony Potockich z linii krzeszowickiej nigdy nie żyły w cieniu swoich mężów. Piękne, wykształcone, nawykłe do bywania w towarzystwie najznamienitszych postaci swoich czasów radziły sobie doskonale, wspomagając swoich współmałżonków, a jeśli było trzeba, to zastępowały ich w kierowaniu majątkiem.

Rodzicami Zofii byli Franciszek Ksawery Branicki i Aleksandryna Engelhardt. Przyszła pani dóbr krzeszowickich urodziła się w 1790 roku w Białej Cerkwi, na dzisiejszej Ukrainie. Braniccy byli bogaci i wpływowi, więc ich córka jako dama dworu bywała w otoczeniu cara. Tam właśnie spotkała Artura Potockiego a protektorem ich związku został car Aleksander. Po ślubie małżonkowie podróżowali po Europie, ale dom mieli znaleźć w Krzeszowicach i w Krakowie. Zofia, doświadczana śmiercią własnych dzieci, chętnie wspomagała ubogie rodziny i sieroty. Miała zresztą ku temu materialne podstawy, bo otrzymała ogromny posag, a Artur Potocki także nie był ubogi...
Opieką Zofii mogli się cieszyć młodzi zdolni muzycy, którym opłacała naukę i wspomagała rozwój ich kariery. Wspomagając krakowskie Towarzystwo Dobroczynności, organizowała zabawy, z których dochód przeznaczano dla biednych. Okazją do podzielenia z ubogimi były także zabawy ludowe, które Potoccy odwiedzali. Na finansowe wsparcie mogli również liczyć potrzebujący uczniowie i studenci, a nawet profesorowie krakowskiej akademii, którzy wpadli w ekonomiczne tarapaty.

Gdy powzięto plany ratowania zniszczonego Wawelu, także na ten cel wydawali Potoccy ogromne kwoty. Później, gdy zmarł Artur Potocki i podjęto decyzję o pochowaniu go w kaplicy Padniewskiego, niektórzy uważali, że Zofia dba o kaplicę jak o pamiątkę rodową a nie narodową. Wdowa nie przejęła się tym zbytnio i dokończyła remont z gestem i rozmachem, tak jak zaplanowała. Potem kończyła także dzieło męża w Krzeszowicach, Pałacu Pod Baranami i wszędzie tam, gdzie trzeba było zatroszczyć się o rodowy majątek. Robiła to zresztą także i później, kiedy dorósł już syn Adam, dziedzic schedy Artura i Zofii.

Dobrą pamięć o Zofii Potockiej zachowali ubodzy w Krakowie i Krzeszowicach, ale także w miastach, które wraz z Arturem odwiedzała. Wdzięczni byli ubodzy artyści, którym była mecenasem, a nawet weterani powstania listopadowego znajdujący po jego klęsce oparcie i pomoc medyczną w krzeszowickim uzdrowisku.

Zofia Potocka zmarła w styczniu 1879 roku. Pochowano ja w podziemiach krzeszowickiego kościoła. Z jej imieniem kojarzone są zbudowane na jej polecenie zdrojowe łazienki oraz źródło leczniczej wody.

O tej niezwykłej postaci można się sporo dowiedzieć, sięgając do książki Bogny Wernichowskiej ,,Kardy i kokardy" czy opracowania Andrzeja W. Korusiewicza ,,Panowie na Krzeszowicach".
(l)

Przełom nr 7 (1129) 19.2.2014