Kobiety przemysłu. Goździk od święta, ciężka praca na co dzień

Wchodziły kilka metrów nad ziemię do małych kabin suwnic. Obsługiwały wielkie tokarki, przy których trzeba było wspinać się na cegły, żeby dosięgnąć do przycisków. Pracowały w fabrykach, kopalniach i wylęgarni, często za pensję, która nie wystarczała na utrzymanie rodziny. A kiedy kończyły zmianę, nie kończyła się ich praca. W domu czekały dzieci, gotowanie, pranie i sprzątanie.

Dziś trudno sobie wyobrazić, jak wyglądała codzienność kobiet zatrudnionych w przemyśle w czasach PRL-u. W Chrzanowie, Trzebini i okolicach były częścią świata wielkich zakładów pracy. Fablok zatrudniał tysiące osób, kopalnia „Siersza” była jednym z największych zakładów w regionie, a fabryki i inne przedsiębiorstwa wyznaczały rytm życia całych rodzin.

Wanda Madej miała niespełna 15 lat, gdy zaczęła pracować. W Fabloku trafiła później na ogromne tokarki. Żeby dosięgnąć znajdujących się wysoko przycisków, stawała na pojemniku i cegłach. W ciągu jednej dniówki robiła to dziesiątki razy. Wokół niej były hałas, wibracje, gorące metalowe wióry i olej. Jeden niewielki błąd oznaczał zmarnowany materiał, karę i utratę premii.

Urszula Płoszczyca z kolei została operatorką suwnicy. Na wysokości sześciu metrów, w niewielkiej kabinie, sterowała urządzeniem, które przenosiło ciężkie elementy konstrukcji, silniki, szyny, a nawet lokomotywy. Pod nią pracowali ludzie. Przy najbardziej skomplikowanych operacjach dwie suwnice musiały poruszać się jednocześnie, a każdy ruch musiał być idealnie zsynchronizowany. „Wystarczyła sekunda nieuwagi” – wspomina.

Maria Lichota pracowała z kolei przy tysiącach jaj w wylęgarni kurcząt i gęsi. Przemoczona od zimnej wody, w ciężkim fartuchu i gumowych butach, wykonywała pracę wymagającą precyzji i cierpliwości. Ponieważ zarobki nie wystarczały na utrzymanie rodziny, szukała dodatkowych zajęć. Po pracy w wylęgarni sprzątała także Pałac Ślubów.

Z kolei Danuta Łęcka cztery dekady temu to jedną z nielicznych kobiet-inżynierów w kopalni „Siersza”. Zaczęła pracę w czerwcu 1980 roku. Kilka tygodni później znalazła się w samym środku wydarzeń związanych ze strajkiem i powstaniem „Solidarności”. Potem była świadkiem walki o przetrwanie KWK "Siersza". W górnictwie na różnych stanowiskach przepracowała 38 lat. 

Goździk i rajstopy wręczane 8 marca to tylko jedna strona historii kobiet PRL-u. Za oficjalnymi obchodami Dnia Kobiet kryły się prawdziwe życiorysy – ciężka praca, ambicje, odpowiedzialność i codzienna walka o pogodzenie pracy zawodowej z życiem rodzinnym.

Kim były kobiety, które pracowały w Fabloku, kopalni i innych zakładach regionu? Jak wyglądała ich praca i z czym musiały mierzyć się każdego dnia? Poznajcie ich niezwykłe wspomnienia. Cały tekst przeczytacie w bieżącym, papierowym wydaniu "Przełomu". Jest dostępny także w wersji elektronicznej tutaj.

Renata Hejmo, Marek Oratowski

Artykuł jest częścią cyklu „Stąd. Filary lokalnej tożsamości na granicy Śląska i Małopolski. Opowieści z ziemi chrzanowskiej i Krzeszowic” w ramach programu „Bliska Kultura”.