Kopalnia, która zbudowała Libiąż

Przez dziesięciolecia kopalnia dawała mieszkańcom nie tylko zatrudnienie. Wpływała też na to, jak wyglądało miasto, gdzie mieszkali ludzie, jak spędzali wolny czas i jak się ze sobą wiązali. Historia kopalni Janina to historia wydobycia węgla i opowieść o codziennym trudzie, bezpieczeństwie, strachu i przywiązaniu do miejsca.

Przed powstaniem kopalni, Libiąż był terenem rolniczym.    

- Mieliśmy wyłącznie karłowate, małe gospodarstwa na bardzo kiepskich gruntach, które nie stanowiły podstawy do wykarmienia libiąskich rodzin. Dlatego Libiążanie szukali pracy poza miejscem zamieszkania, m.in. w kopalniach na Górnym Śląsku - wyjaśnia  dr Łukasz Płatek, historyk. 

Uruchomienie kopalni węgla kamiennego w Libiążu na początku XX wieku dla wielu rodzin stało się szansą na stabilniejsze życie, a dla miejscowości początkiem głębokiej przemiany.

Miasto zbudowane wokół kopalni

Po drugiej wojnie światowej państwowe przedsiębiorstwa miały wspierać rozwój miejscowości, w których działały. Zdaniem Łukasza Płatka Libiąż jest szczególnym przykładem takiej zależności.

- Libiąska kopalnia to mistrz świata w tej kwestii - ocenia.

"Patronat kopalni, czyli pozaprodukcyjna działalność na rzecz załogi i najbliższego otoczenia, był zjawiskiem towarzyszącym rozwojowi górnictwa węglowego, niemal od samego początku. W podobny sposób przebiegała historia kopalni Janina, której patronat odgrywał główną rolę w życiu zatrudnionych pracowników, decydował również o rozwoju gospodarczym i postępie cywilizacyjnym libiąskiej okolicy" - czytamy w "Historii Kopalni Węgla Kamiennego w Libiążu" z 2008 roku. 

Łukasz Płatek wylicza inwestycje, które powstały dzięki zakładowi: osiedla przy ul. Urzędniczej (pierwsze bloki oddano w latach 1965-1967) i osiedle Flagówka, hotele rotacyjne, później przekształcone w bloki mieszkalne, a także osiedle Awaryjne w rejonie starego targowiska. Kopalnia finansowała również działalność przychodni zdrowia, wybudowała dom kultury, przyzakładowe przedszkole nr 2, ośrodek sportowy ze stadionem i odkrytym basenem oraz ośrodek wczasów niedzielnych na Szyjkach. Było też lodowisko, kryty basen bezpośrednio przy kopalni i wyciąg narciarski, których już nie ma.

Szczególne miejsce zajmuje szkoła górnicza wraz z halą sportową.

- Obiekt od początku projektowano jako szkołę i zbudowano z dużym rozmachem. Kopalnia sfinansowała go w całości, a warunki lokalowe do dziś wyróżniają placówkę na tle powiatu - ocenia Łukasz Płatek, który uczy w tej szkole historii i WOS. 

Kopalnia wspierała miasto również organizacyjnie i technicznie.

Płatek wspomina między innymi starą świetlicę w Kosówkach, przy budowie której kopalnia zapewniła cegły, transport i projekt oraz rozbudowę strażnicy w Libiążu Wielkim. Zakład pomagał także przy budowie dróg, kanalizacji i oświetlenia. Wsparcie obejmowało dokumentację, transport, a w miarę możliwości również pieniądze.

- Libiąż powstał dzięki kopalni od A do Z - podsumowuje historyk.

W najnowszym numerze "Przełomu" piszemy o Zasadniczej Szkole Górniczej, do której przyjeżdżali młodzi ludzie z różnych stron Polski. O internacie, który dla wielu z nich stał się drugim domem, i o tym, jak szkoła dawała nie tylko zawód, ale także stypendia, mieszkanie, wyżywienie, możliwość dalszej nauki i start w dorosłe życie.

• Zajrzymy też do wspomnień ludzi, dla których Janina była szansą na zmianę życia. Grzegorz Neumann opowiada o mieszkaniu, które dostał dzięki kopalni, rodzinie i swoim pierwszym samochodzie – maluchu. Leszek Leszko wspomina drogę od najprostszych prac pod ziemią, przez ratownictwo górnicze, aż po dozór. Jest też historia lekarki Ewy Mitkowskiej-Zegarek, która przez pół wieku jeździła do wypadków w kopalni. Czerwony telefon, szybkie przebieranie w łaźni, zjazdy pod ziemię, ciężko ranni górnicy i sytuacje, które na zawsze zostawały w pamięci.
• Wracamy również do postaci Mieczysława Warszawskiego, dyrektora Janiny w latach 1961–1979. W tekście znajdziecie wspomnienia o jego zaangażowaniu w sprawy miasta oraz list Andrzeja Harata. 

Artykuł jest częścią cyklu „Stąd. Filary lokalnej tożsamości na granicy Śląska i Małopolski. Opowieści z ziemi chrzanowskiej i Krzeszowic” w ramach programu „Bliska Kultura”.