Fablok. Fabryka, która zbudowała Chrzanów

Przez blisko sto lat w jego halach powstawały parowozy, lokomotywy i konstrukcje, które zapisały się w historii polskiego przemysłu. Stąd wyjechała słynna Luxtorpeda, a skonstruowany w Chrzanowie Pt31 ciągnął Orient Express. Fablok dawał pracę tysiącom ludzi, ale był czymś więcej niż fabryką – tworzył mieszkania, szkołę, kulturę i sport, a wraz z nim zmieniał się cały Chrzanów.

W kolejnym odcinku cyklu „Bliska Kultura. Stąd. Filary lokalnej tożsamości. Opowieści z ziemi chrzanowskiej i Krzeszowic” piszemy o tym, jak powstała pierwsza w Polsce fabryka lokomotyw i dlaczego zdecydowano się zbudować ją właśnie w Chrzanowie. W artykule wracamy do początków zakładu, poznajemy konstruktorów i ich niezwykłe projekty. Jest Kazimierz Zembrzuski i jego Pt31 oraz aerodynamiczna Pm36, która w Paryżu zdobyła złoty medal. Jest też historia Luxtorpedy – pięciu polskich maszyn, które miały tylko pierwszą klasę, a ich bilet z Krakowa do Zakopanego kosztował tyle, co 38 bochenków chleba.

Ale Fablok to także ludzie i historie, których nie znajdziemy w katalogach lokomotyw. Leon Jakubczyk zbudował Autobąka – miniaturowy samochód, który podczas wizyty w Katowicach wywołał taką sensację, że na chwilę sparaliżował ruch w centrum. Janusz Baurski odbudowywał powojenny zakład i rozwijał zaplecze: szkołę, dom kultury i mieszkania. W najlepszym okresie Fablok zatrudniał 4500 osób. Dla wielu był początkiem zawodowej drogi i awansu.

Zaglądamy do zakładowej gazety i sprawdzamy, jak w latach 70. planowano robotyzację, oraz przypominamy niezwykły epizod z koreańskimi uczniami w chrzanowskim technikum.

I wreszcie – schyłek. Restrukturyzacja, kurczący się majątek, brak zamówień, wypłaty na raty, strajk i upadłość w 2013 roku. Ostatni pojazd opuścił fabrykę nocą. Czy to był naprawdę koniec? Historia Fabloku pokazuje, że niekoniecznie. Po latach za bramą znów pojawiły się maszyny, a dawne hale zaczęły odzyskiwać kolejowe życie.

W numerze 35. "Przełomu" przeczytacie jeszcze o ludziach, miejscach, przedmiotach i historiach, które sprawiają, że Fablok wciąż jest częścią Chrzanowa.

Tekst dostępny jest papierowym oraz w elektronicznym wydaniu tygodnika "Przełom" (nr 35 z 3 września 2026) na: e-kiosk.pl lub eprasa.pl.

Artykuł jest częścią cyklu „Stąd. Filary lokalnej tożsamości na granicy Śląska i Małopolski. Opowieści z ziemi chrzanowskiej i Krzeszowic” w ramach programu „Bliska Kultura”.