Przyznaję, że przez lata byłam niepoprawną entuzjastką samorządności. Wierzyłam, że to jedna z największych zdobyczy polskiej demokracji po 1989 roku. Bliskość ludzi, realny wpływ mieszkańców na urządzanie najbliższego świata, kontrola władzy – tak to miało wyglądać.
Dziś coraz częściej mam wrażenie, że oglądam karykaturę tamtych ideałów.
Bezpośrednie wybory wójtów i burmistrzów wprowadzone w 2002 roku miały wzmocnić demokrację. W wielu miejscach uprościły ją jednak do jednego nazwiska i jednego gabinetu. Rady gmin, zamiast być filarem stanowienia lokalnego prawa i kontrolą jego stosowania, stały się dodatkiem do władzy wykonawczej. Dlatego wielu ludzi mówi o radnych już nie marionetki, ale pacynki, które przestały reprezentować mieszkańców, tylko oklaskują wójtów/burmistrzów.
Od ponad roku przyglądam się dokładniej samorządowi w Trzebini, bo to moje miasto. Widzę w nim radę, która oddała pole liderowi. Nie ma tu żadnej debaty, kontroli. Rozbroiła je bierność. 

Komisje? Kilka slajdów, trochę liczb, kiwanie głowami. Czasem wniosek, który znika bez śladu. Decyzje zapadają poza oficjalnymi posiedzeniami. Na komisjach i sesjach zostaje już tylko głosowanie. Bez dyskusji, bez ekspertów, bez sporów.
Słuchać i głosować – oto nowy model samorządności. Zresztą nie tylko w Trzebini. 

W kuluarach od koalicjantów słyszę czasem: „myślimy inaczej, ale chcemy mieć święty spokój”. Opozycja rozkłada ręce – „i tak niczego nie załatwimy”. Wszystkim brakuje odwagi cywilnej i wiedzy, a przecież dziś to właśnie wiedza jest władzą.

Mieszkańcy rzadko przychodzą na spotkania z urzędnikami, chyba że ich coś naprawdę wkurzy. Może dlatego, że coraz rzadziej są one prawdziwą rozmową? Zastąpiły ją iluzoryczne konsultacje w społecznościówkach, wizualizacje. To nie są już rozmowy o potrzebach, tylko prezentacje w wykonaniu ojców sukcesu. Mieszkańcy czują to coraz bardziej.

Promocja i propaganda zastąpiły samorządową informację. Żyjemy w trybie niekończącej się kampanii wyborczej. Debaty odbywają się za zamkniętymi drzwiami. To staje się męczące.  

Samorząd to jest wspólnota obywateli, a nie scena jednego aktora. Tej zasady wielu obecnych radnych nie rozumie. Polecam więc Urzędniczo-SamorządowePogaduchy na FB. 

Dobre dla ratowania samorządności wiadomości są takie, że:

• - społeczeństwo obywatelskie powoli zaczyna rzucać samorządom „koła ratunkowe”. Coraz więcej gmin ma już gdzieś w internecie swojego Watchdoga, który kontroluje poczynania lokalnych władz i korzysta z prawa do krytyki. To nic, że samorządowcy reagują na nie alergicznie wzmacniając swoje medialne imperia. Ważne, że powstają. 
• - z konsultacji społecznych w parlamencie wynika, że ludzie nie chcą pozwolić na więcej niż dwie kadencje rządzenia (to 10 lat!), bo nie chcą cementowania lokalnych układów. W sejmie nie ma obecnie większości dla zmiany tego prawa, więc projekt PSL-u trafił do zamrażarki. Dla obecnie rządzących jest ryzyko, że próba odmrażania nastąpi dopiero za dwa lata. Niektórzy będą więc na pewno wcześniej próbować sił w walce o mandat parlamentarny.  
• -  ramach faktycznej transparentności od lipca jawne i publikowane będą będą wszystkie umowy zawierane przez samorządy i ich jednostki organizacyjne. Strona społeczna walczyła o to wiele lat. 
• - wiosną pojawi się strona internetowa kazdymusigdzespracowac.pl, z której się dowiemy, ilu radnych podlega burmistrzom (jest zatrudnionych w gminie i jednostkach), jaka to jest skala i co z tego dla samorządności wynika. 

Tak więc jest szansa na sanację samorządności. Ważne, aby włączyli się w to dzieło przynajmniej radni, bo to oni najbardziej pozwolili się zmarginalizować w tej strukturze. .