Poród, który pozostaje w sercu na całe życie

Nie mówię, że to doświadczenie dla kobiety jest łatwe-bo nie jest-ale sposób, w jaki przez nie przechodzi ma ogromne znaczenie - mówi Katarzyna Ozga-Jantos, położna Oddziału Położniczo-Ginekologicznego Szpitala Powiatowego w Chrzanowie. 

Co jest dla was najważniejsze w opiece nad kobietą rodzącą?

Katarzyna Ozga-Jantos: - Przede wszystkim jej potrzeby. Staramy się, żeby każda kobieta czuła się zaopiekowana i wyszła z porodu z poczuciem, że było to piękne doświadczenie. Ja naprawdę wierzę w to, że poród może być piękny. Nie mówię, że jest łatwy – bo nie jest – ale sposób, w jaki kobieta przez niego przechodzi, ma ogromne znaczenie. Nawet jeśli pojawia się ból, to moment, w którym mama dostaje swoje dziecko na brzuch, kiedy może je przytulić, jest niezwykle budujący. To jedno z najważniejszych doświadczeń w życiu. Często słyszymy od kobiet tuż po porodzie: „nigdy więcej”, a dwa dni później: „w sumie to jeszcze raz bym chciała”. To pokazuje, jak bardzo zmienia się perspektywa, kiedy pacjentka czuje się dobrze poprowadzona.

Stawiacie na indywidualne podejście.

- U nas na jedną rodzącą przypada jedna położna. To oznacza, że jesteśmy przy pacjentce cały czas – towarzyszymy, wspieramy, obserwujemy i reagujemy na bieżąco. Jesteśmy przy tym bardzo elastyczni, oczywiście w granicach rozsądku i zawsze z nadrzędnym celem, jakim jest dobro mamy i dziecka. Pracujemy w oparciu o plan porodu – omawiamy go z pacjentką po przyjęciu do szpitala, pytamy, czego oczekuje, jak wyobraża sobie ten dzień. I staramy się znaleźć rozwiązania, które będą zgodne z jej potrzebami. Wszystkie procedury wykonujemy za zgodą pacjentki. Mamy formularze pisemne, ale najważniejsza jest rozmowa i świadoma decyzja kobiety.

Sztuką jest dobrze przygotować się do pobytu w szpitalu. 

- Na stronie szpital-chrzanow.pl jest do pobrania checklista. Do torby należy spakować dokumenty (dowód tożsamości, karta ciąży, wyniki badań, plan porodu), rzeczy dla mamy i dziecka oraz rzeczy na powrót do domu. Co istotne, w naszej porodówce zapewniamy ubranka dla noworodka na czas pobytu. Jeśli jednak mama chce korzystać z własnych, nie ma przeciwwskazań – ważne tylko, aby były wcześniej wyprane w delikatnych detergentach.

Jak wygląda przyjęcie do porodu?

- Pacjentka zgłasza się przez SOR, następnie trafia na salę porodową. W przypadku planowanego cięcia cesarskiego  wcześniej ustala termin – odbywa się to w wyznaczonych godzinach w gabinecie lekarskim przy oddziale ginekologii. W dniu zabiegu zgłasza się również przez izbę przyjęć, przygotowujemy ją do operacji: zakładamy wenflon, pobieramy badania, podłączamy nawodnienie, wykonujemy zapis KTG i czekamy na kwalifikację lekarską oraz znieczulenie.

Sale porodowe są jednoosobowe? 

- Tak, to daje poczucie intymności i spokoju. Światło jest przygaszone – unikamy ostrych jarzeniówek, bo zależy nam na stworzeniu atmosfery zbliżonej do domowej. Mówimy często, że dzieci lubią rodzić się „z ciemnego do ciemnego”. Każda sala ma dostęp do prysznica, więc możliwa jest immersja wodna. Pacjentki mogą także korzystać z wanny, a nawet  rodzić w wodzie. Takie porody trafiają się raz, dwa razy w miesiącu. 

Pomagacie kobietom radzić sobie z bólem porodowym?

- Podstawą są metody niefarmakologiczne. Bardzo stawiamy na ruch – zależy nam, żeby pacjentka nie była unieruchomiona w łóżku. Może chodzić, klęczeć, siedzieć, korzystać z piłki czy worka sako. Z doświadczenia wiemy, że skurcze przeżywane w pozycji leżącej są najtrudniejsze, dlatego zachęcamy do aktywności i szukania pozycji, która najbardziej odpowiada pacjentce. Stosujemy różne techniki wspierające: piłeczki, grzebienie do ściskania, techniki odwracania uwagi. Pokazujemy osobie towarzyszącej, jak wykonywać masaż – szczególnie w okolicy kości krzyżowej, gdzie często pojawia się ból. Mamy także aparat TENS do elektrostymulacji, który może przynieść ulgę w bólach krzyżowych. Na każdej sali dostępny jest gaz rozweselający. Jeśli pacjentka chce z niego skorzystać – nie ma żadnego problemu. Jeśli chodzi o znieczulenie zewnątrzoponowe – anestezjolog jest dostępny 24 godziny na dobę. Po zgłoszeniu takiej potrzeby przeprowadzamy kwalifikację lekarską i jeśli nie ma przeciwwskazań, znieczulenie jest podawane w odpowiednim momencie porodu.

Często stosujecie znieczulenie?

- To jest bardzo indywidualne. Kobiety rodzące pierwszy raz częściej decydują się na znieczulenie, ponieważ nie znają jeszcze bólu porodowego. Przy kolejnych porodach bywa różnie – niektóre kobiety mają dobre doświadczenia i nie czują potrzeby korzystania ze znieczulenia, a inne rodzą tak szybko, że po prostu nie ma już czasu na jego podanie. Zdarzają się dni, kiedy większość porodów odbywa się ze znieczuleniem, ale są też takie, kiedy nie ma ani jednego – wszystko zależy od pacjentek i przebiegu porodów.

Ważną rolę odgrywa osoba towarzysząca rodzącej.

- Zawsze podkreślam, że nie musi być biernym obserwatorem. Pokazujemy, jak ma wspierać rodzącą, masować, pomagać w zmianie pozycji, dodawać otuchy. Bliskość, dotyk i dobre słowa mają ogromne znaczenie – wpływają na wydzielanie oksytocyny, która jest kluczowa w porodzie.

Kiedy wykonujecie nacięcie krocza?

- To nie jest procedura wykonywana rutynowo, jak kiedyś. Obecnie nacięcie krocza wykonujemy tylko w uzasadnionych medycznie przypadkach, gdy pojawia się zagrożenie dla dziecka takie jak spadki tętna. Na co dzień staramy się chronić krocze – stosujemy ciepłe okłady, masaże, kontrolujemy tempo rodzenia się główki, uczymy pacjentkę odpowiedniego oddychania. Dzięki temu często udaje się uniknąć nacięcia lub ograniczyć urazy do niewielkich. Jeśli konieczne jest szycie krocza, zawsze odbywa się ono w znieczuleniu.

Co dzieje się bezpośrednio po porodzie siłami natury?

- Jeśli stan mamy i dziecka jest dobry, maluszek od razu trafia na brzuch mamy. Pierwsza ocena odbywa się właśnie tam. Czekamy, aż pępowina przestanie tętnić, a następnie – często z udziałem osoby towarzyszącej – zostaje przecięta (ten moment uwieczniamy na zdjęciach). Przez dwie godziny po porodzie mama i dziecko pozostają razem na sali porodowej. To czas na kontakt „skóra do skóry”, pierwsze karmienie i budowanie więzi. Pomagamy przystawić dziecko do piersi i wspieramy rodziców w tych pierwszych chwilach. To bardzo emocjonalny moment – pełen radości, wzruszeń i bliskości.

Czy po przejściu do sali poporodowej mama przebywa z dzieckiem cały czas? 

- Pracujemy w systemie rooming-in, więc dziecko przebywa cały czas z mamą. Oczywiście pomagamy, jeśli jest taka potrzeba – szczególnie po cięciu cesarskim. Standardowy pobyt trwa około dwóch dób, ponieważ po 48 godzinach wykonujemy badania przesiewowe u noworodka. Jeśli mama lub dziecko potrzebują dłuższej obserwacji – zostają u nas dłużej. Nie rozdzielamy mamy i dziecka – jeśli maluszek wymaga leczenia lub obserwacji, mama może być przy nim cały czas.

Ale inaczej przebiega poród z cięcia cesarskiego.

- To spokojna i dobrze zorganizowana procedura. Samo wydobycie dziecka trwa kilka minut, a operacja od pół godziny do godziny. Mama ma możliwość zobaczenia noworodka od razu po narodzinach. Następnie dziecko jest badane przez neonatologa, a potem jeśli obecny jest tata, zachęcamy go do pierwszego kangurowania, ściągnięcia t-shirta i kontaktu „skóra do skóry”. Po operacji, która trwa do godziny, mama również nawiązuje kontakt z dzieckiem, by rozpocząć karmienie. Na sali poporodowej leży do sześciu godzin, potem zachęcamy ją do pionizacji i aktywności. Im dłużej będzie leżeć, tym trudniej będzie jej wstać. 

Czy w szpitalu organizowane są dni otwarte dla przyszłych rodziców?

- Tak, organizujemy dni otwarte naszego oddziału – odbywają się zazwyczaj raz w miesiącu. Terminy są zmienne, dlatego zachęcamy do śledzenia naszego profilu w mediach społecznościowych, gdzie na bieżąco publikujemy informacje i prowadzimy zapisy.> Zainteresowanie jest bardzo duże, dlatego obowiązują wcześniejsze zapisy – liczba miejsc jest ograniczona, między innymi ze względu na wielkość sali konferencyjnej oraz możliwość bezpiecznego poruszania się po oddziale.> Na takich spotkaniach omawiamy bardzo szczegółowo, jak przygotować się do porodu, co spakować do torby do szpitala, jak wygląda sam poród – zarówno siłami natury, jak i cięcie cesarskie – oraz jakie procedury dotyczą noworodka.> Po części teoretycznej pokazujemy przyszłym rodzicom oddział: sale porodowe, sale poporodowe oraz oddział neonatologiczny. Dzięki temu mogą zobaczyć, w jakich warunkach będą rodzić i przebywać po porodzie, co bardzo często zmniejsza stres i pozwala poczuć się pewniej przed tym ważnym dniem.

Co chciałaby Pani powiedzieć przyszłym mamom?

- Naprawdę warto zaufać – sobie i nam. Poród to ogromne wyzwanie, ale też niesamowita siła i doświadczenie, które zostaje z kobietą na całe życie. My robimy wszystko, żeby ten dzień był nie tylko bezpieczny, ale też piękny – pełen wsparcia, bliskości i poczucia, że kobieta nie jest w tym sama.