Ani minister, ani rządowy pełnomocnik, ani specjalnie powołana do organizacji imprezy spółka nie mieli zielonego pojęcia ile trzeba pieniędzy na organizację Igrzysk Europejskich tuż przed tym, gdy zaczęli się starać o ich organizację - ustaliła Najwyższa Izba Kontroli. Tymczasem - jak wynika z jej raportu - co najmniej 1,7 mld zł wydano z publicznych, czyli naszych, pieniędzy na III Igrzyska Europejskie, które odbyły się w Polsce w 2023 r.

W związku ze swoimi ustaleniami NIK przygotowuje zawiadomienie do prokuratury. Izba podejrzewa, że doszło do wyrządzenia Skarbowi Państwa szkody majątkowej wielkich rozmiarów m.in. przez prezesa i byłego wiceprezesa zarządu Spółki Igrzyska Europejskie 2023. 

Chodzi o opłatę za prawo do organizacji zawodów, która zgodnie z umową dotyczącą przyznania dotacji z budżetu państwa, miała zostać przelana po możliwie jak najkorzystniejszym kursie wymiany euro. 

Spółka nie prowadziła jednak żadnych negocjacji w tej sprawie i zleciła przelew po kursie sprzedaży oferowanym tego dnia przez obsługujący ją bank. W efekcie opłata dla Stowarzyszenia Europejskich Komitetów Olimpijskich (EOC) została zawyżona o co najmniej 2,5 mln zł.

Takie działanie, jak czytamy w raporcie, NIK ocenia jako niegospodarne. A przypomnijmy, że zgodnie z Kodeksem karnym niegospodarność jest przestępstwem.

Izba zwraca też uwagę, że krótki czas na organizację igrzysk, ciągle zmieniające się warunki realizacji, zwłaszcza dotyczące lokalizacji oraz liczby i rodzaju dyscyplin, w których sportowcy mieli rywalizować, wpłynęły na wzrost kosztów przedsięwzięcia i kolejne nieprawidłowości, w tym finansowe. Wśród przykładów wymienia m.in. budowę infrastruktury do BMX w Krzeszowicach, która pierwotnie miała powstać w Zakopanym.

Izba ustaliła również, że ówczesny minister sportu i turystyki nie rozliczył w przewidzianym czasie pochodzącej z budżetu państwa dotacji celowej w wysokości niemal 277 mln zł przekazanej spółce na przygotowanie i organizację zawodów.

Początkiem 2022 r. potrzeby finansowe związane z organizacją Igrzysk (bez inwestycji sportowych i infrastrukturalnych) oszacowano na 400 mln zł. Miały zostać pokryte w połowie ze środków budżetu państwa, a w połowie (w równych częściach po 100 mln zł) przez gospodarzy Igrzysk. Wyniosły jednak w sumie 423,5 mln zł, z tego niemal 276,8 mln zł pochodziło z budżetu państwa, a 146,7 mln zł z budżetów gospodarzy. Dodatkowo gospodarze Igrzysk wnieśli do spółki jeszcze po 23 mln zł.

Koszty Igrzysk zidentyfikowane podczas kontroli, łącznie z przeprowadzonymi inwestycjami wyniosły w sumie co najmniej 1668,7 mln zł.

Przygotowując i organizując zawody Spółka Igrzyska Europejskie 2023 działała pod dużą presją czasu, w niepewnych warunkach i w obliczu zagrożenia utraty płynności finansowej informuje NIK i dodaje, że: Kontrola pokazała, że niektóre zadania wykonała nierzetelnie, a część środków publicznych wydała niegospodarnie. Poza niedochowaniem należytej staranności w sprawie kursu euro przy opłacie za Igrzyska, stwierdzone przez NIK nieprawidłowości dotyczyły m.in.:

• naruszenia przepisów lub nierzetelnego działania przy udzielaniu zamówień publicznych na w sumie 123,4 mln zł,   
• opóźnienia rozliczeń z kontrahentami na kwotę niemal 54 mln zł, co było efektem braku płynności finansowej wynikającej głównie z późnego przekazania środków dotacji z budżetu państwa.

Głównym źródłem przychodów i korzyści z organizacji zawodów miały być prawa medialne do relacjonowania Igrzysk na terenie Polski. Zostały one zagwarantowane w umowie podpisanej z EOC w maju 2022 r. Kilka miesięcy później okazało się, że wcześniej prawa do sprzedaży sygnału telewizyjnego stowarzyszenie sprzedało w całości Europejskiej Unii Nadawców i w związku z tym nie mogło ich przenieść na polską spółkę. W rezultacie EOC obniżyło opłatę za prawo do organizacji zawodów o 350 tys. euro.

Po stronie zysków z Igrzysk nie można też zapisać przychodów ze sprzedaży biletów. Były one o 700 tys. zł niższe niż koszty ich wytworzenia.