Od 1 października obowiązuje system kaucyjny obejmujący plastikowe butelki, metalowe puszki i szklane butelki wielokrotnego użytku. Konsument przy zakupie napoju zapłaci dodatkową kaucję, którą odzyska, oddając puste opakowanie.

Od dziś zaczął obowiązywać system kaucyjny, którego celem jest zwiększenie poziomu recyklingu oraz ograniczenie zaśmiecania środowiska opakowaniami po napojach.

Jak to działa?

System obejmuje plastikowe butelki jednorazowego użytku do 3 litrów, metalowe puszki do 1 litra oraz szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra (szklane butelki zostaną objęte systemem od początku 2026 roku).

Przy zakupie napoju konsument zapłaci dodatkową kaucję: 0,50 zł za butelki plastikowe i puszki metalowe oraz 1 zł za szklane butelki wielokrotnego użytku. Po wypiciu napoju puste opakowanie będzie można zwrócić w punkcie zbiórki i odzyskać kaucję – bez konieczności okazywania paragonu.

System kaucyjny obejmuje wszystkie sklepy sprzedające napoje w opakowaniach objętych kaucją. Sklepy o powierzchni powyżej 200 mkw. mają obowiązek przyjmowania pustych opakowań i zwracania kaucji. Mniejsze placówki muszą przyjmować tylko butelki szklane wielokrotnego użytku, jeśli takie sprzedają. W przypadku butelek PET i puszek mogą przystąpić do systemu dobrowolnie. Wszystkie sklepy mają jednak obowiązek pobierania kaucji przy sprzedaży napojów.

Tyle teorii. W praktyce pojawia się jednak wiele pytań i wątpliwości.

– Uważam, że po wprowadzeniu systemu kaucyjnego ceny odbioru odpadów mogą nawet wzrosnąć, mimo że śmieci będzie mniej. Pozostaną nam odpady najtrudniejsze do zagospodarowania, co generuje wysokie koszty. Za butelkę, za którą mieszkaniec zapłaci kaucję, a potem ją zegnie i wyrzuci, sklep otrzyma pieniądze, a nie my – organizujący wywóz. My natomiast będziemy musieli takie odpady zagospodarować – tłumaczy Arkadiusz Pypłacz, przewodniczący zarządu Związku Międzygminnego „Gospodarka Komunalna” w Chrzanowie.

Najtrudniejszy okres przejściowy

Jego zdaniem oprócz systemu kaucyjnego powinna zostać wprowadzona rozszerzona odpowiedzialność producentów za wszystkie rodzaje opakowań. To oni powinni ponosić koszty ich utylizacji. Obecnie mieszkaniec płaci dwa razy – raz producentowi za opakowanie, a drugi raz firmie odbierającej odpady.

– Automaty do zwrotu opakowań widziałem jedynie w niektórych marketach. Właściciele małych sklepów, z którymi rozmawiałem, mają sporo obaw co do praktycznego działania systemu u nich – dodaje.

Szef związku zwraca też uwagę na istotną kwestię.

– Trzeba pamiętać, że od 1 października nie wszystkie butelki będą objęte kaucją, a jedynie te specjalnie oznaczone, także odpowiednim kodem kreskowym. Przez kilka miesięcy w sprzedaży mogą pojawiać się jeszcze butelki ze starych zapasów, bez kaucji. Jeśli ktoś wrzuci taką butelkę do automatu, urządzenie jej nie przyjmie. Najtrudniejszy zawsze jest okres przejściowy – podkreśla Arkadiusz Pypłacz.

Co o całym systemie sądzi przedstawiciel lokalnej branży recyklingowej?

– Jesteśmy nieprzygotowani do wprowadzenia systemu kaucyjnego. Miał ruszyć już kilka lat temu, a recyklerzy powinni wtedy otrzymać wsparcie. Tymczasem naszą branżę pominięto. W szybkim tempie się kurczy, głównie z powodu coraz bardziej restrykcyjnych przepisów unijnych. Z czterystu firm w kraju została zaledwie jedna trzecia. Do dziś nie wiadomo, na jakich zasadach opakowania objęte systemem kaucyjnym będą zbierane i sprzedawane. Czy powstaną sortownie, czy przyjmie to inną formę – przedstawia realia Stanisław Mikrut, prezes działającej od 20 lat firmy Eko-Recyklingz Libiąża.