PODCAST. Z Lipowca na światowe podium z mieczem w dłoni

Rycerstwo to dla niego znacznie więcej niż zbroja, miecz i rekonstrukcja średniowiecznych bitew. Sławomir Hałat z Bolęcina od 20 lat trenuje, startuje w turniejach i walczy na zawodach najwyższej rangi. Zdobył m.in. Srebrny Pas na Grunwaldzie oraz brązowy medal mistrzostw świata.

Marek Oratowski: Zajęcie się rycerstwem to efekt czyjejś zachęty, czy był to raczej impuls?

Sławomir Hałat: Dla ścisłości – nigdy nie byłem pasowany, więc jeszcze rycerzem nie zostałem. Zajmuję się jednak takim hobby już od dwudziestu lat. Od dziecka podobało mi się rycerstwo. Gdy miałem 15 lat pojawiłem się na turnieju na Zamku Lipowiec. To był chyba 2005 rok. Tam spotkałem się z naszym obecnym przywódcą Grzegorzem Piotrowskim, który przyjął mnie w swoje szeregi. No i tak to się zaczęło.

Żeby myśleć o walkach na turniejach, trzeba najpierw skompletować wyposażenie. Myśląc o rycerzach, zwykle mamy przed oczami obraz pełnej zbroi. Jak wyglądało uzbrojenie rycerza w XIII wieku i jak zmieniało się ono później?

Nasze Bractwo Rycerskie Ziemi Lipowieckiej rzeczywiście skupia się na XIII wieku. Głównie dlatego, że wtedy jeszcze świeccy rycerze rodu Gryfitów panowali na zamku i na tych ziemiach. W XIII wieku dominowała przede wszystkim zbroja kolcza, która oplatała praktycznie całe ciało. Do tego dochodził hełm, większe tarcze oraz najczęściej miecze jednoręczne.

W tamtym wieku, i w ogóle w średniowieczu, rany cięte były uznawane za niebezpieczne i śmiertelne. Zbroja kolcza nie chroni jakoś specjalnie przed uderzeniem, ale rzeczywiście chroni przed bardziej niebezpiecznymi zacięciami skóry. To później ewoluowało.Pod koniec XIV i w XV wieku mamy już pełną zbroję płytową. Chroniła przed praktycznie każdym rodzajem uderzenia, również obuchowym.

Jak kompletował pan ekwipunek?

Część rzeczy można zrobić samemu. Często szyjemy na przykład przeszywanice, czyli kurtę pod zbroję, czy szaty. Natomiast wykonanie zbroi jest raczej skomplikowanym procesem, wymagającym dobrego rzemieślnika. Zbroje często są hartowane, więc niektórzy oddają je do hartowni albo mają swoje własne piece. To już trzeba raczej zamówić. Na naszym terenie są tacy rzemieślnicy. Mamy jednego z najlepszych mieczników na świecie, robiącego bardzo kunsztowne miecze. To mój kolega jeszcze z czasów przedszkola.

Jest takie przekonanie, że to dosyć kosztowne hobby. Rzeczywiście pieniądze mogą być przeszkodą dla kogoś, kto chciałby zacząć?

Zbroja płytowa i w ogóle uzbrojenie, czy też kolczuga, kosztuje sporo. To są raczej wydatki rzędu kilkunastu tysięcy złotych za komplet. Ale to nie powód, żeby nie zaczynać. Osoba, która chciałaby zacząć, zanim będzie gotowa używać zbroi efektywnie, potrzebuje treningu. Ten trening często wykonujemy na tak zwanych softach. To po prostu symulatory piankowe i maski szermiercze. Często posiadamy takie rzeczy na stanie. Osoba, która chciałaby zacząć przygodę z rekonstrukcją czy sportowymi walkami rycerskimi, powinna po prostu znaleźć grupę, która jest w stanie jej pomóc i wyposażyć ją w odpowiedni ekwipunek.

Jeździcie w różne ciekawe miejsca. Gdzie mieliście okazję się ostatnio zaprezentować?

Ostatnio mieliśmy zaszczyt i przyjemność towarzyszyć, a tak naprawdę współorganizować na zamku w Pilczy pasowanie rycerskie jednego z naszych przyjaciół. To była piękna uroczystość, naprawdę na najwyższym poziomie rekonstrukcji historycznej. 

W jakiej największej rekonstrukcji mieliście okazję uczestniczyć?

Największy jest chyba Grunwald. Spotyka się tam na polu bitwy ponad tysiąc rekonstruktorów. Przez ostatnie pięć lat tam jeździłem, ale w tym roku musiałem odpuścić ze względów osobistych.

Grunwald jest dla pana szczęśliwym miejscem również jeśli chodzi o sport, bo zdobył pan tam laury w turnieju rycerskim. 

Na pewno ważne było zwycięstwo na Grunwaldzie i wygranie przez mnie Srebrnego Pasa. Nie jest to takie proste, bo w turnieju bierze udział około 80 uczestników z całej Polski. Poziom jest naprawdę wysoki. Turniej trwa od rana do wieczora. Przebicie się przez tych wszystkich ludzi i dojście do pierwszego miejsca to było coś dużego.

Największe osiągnięcie sportowe było jednak za granicą...

Tak. W 2023 roku zająłem trzecie miejsce w kategorii miecz i tarcza na Mistrzostwach Świata w Libuszynie w Czechach. Odbywa się tam Liga Walk Rycerskich, jedna z dwóch, które funkcjonują. 

W jakiej formule pan walczy i jakie są zasady takiej rywalizacji?

W moim przypadku najczęściej jest to miecz i tarcza. Walka nimi jest bardzo zbliżona do zasad boksu. Obaj zawodnicy mają trafiać w punktowaną strefę przeciwnika i nabić więcej punktów, nie będąc w tym samym czasie trafionym. Mamy sędziów bocznych i sędziego głównego. Liczą punkty, które są zadanymi trafieniami, czyli odpowiednio silnymi i odpowiednią częścią miecza. Mamy bardzo dobrą kadrę sędziowską. Arbitrzy są w stanie weryfikować nawet takie szczegóły, jak kąt uderzenia.

Są też profesjonalne walki rycerskie, w których dozwolona jest walka w parterze. To trochę takie MMA w zbroi?

Tak, można użyć takiego porównania. To trochę inna formuła. Są trzy rundy po trzy minuty, długie i bardzo wyczerpujące. Dozwolona jest walka w parterze, zależnie od zasad, są obalenia i punktowane bywają również uderzenia tarczą. To bardzo widowiskowy typ walki, w której katalog dozwolonych uderzeń jest bardzo duży. 

W walkach, jakie toczę, zabronione są pchnięcia mieczem. głównie ze względu na ochronę oczu. Często nie wolno też uderzać w stopy. 

Ile walk stoczył pan w życiu?

Trudno je zliczyć, ale były ich już tysiące. Na jednym turnieju zwykle mam  8–12 pojedynków. Jedną z najbardziej udanych była dla mnie walka w zeszłym roku, kiedy pokonałem jednego z najlepszych zawodników w kategorii walk rycerskich, Piotra Krigera. 

Nad jakimi elementami walki jeszcze pan pracuje?

Bardzo dużo rozbija się o przygotowanie fizyczne. Sam prowadzę też grupę treningową w siłowni Fit Planet obok basenu w Trzebini. Raz w tygodniu przyjeżdżają do mnie koledzy z Krakowa i Śląska. Po rozgrzewce i rozciąganiu mamy ćwiczenia i sparingi.

Pełna zbroja waży 20–30 kilogramów. Wydawać by się mogło, że nokauty nie powinny się zdarzać.

Zdarzają się, zwłaszcza w walkach profesjonalnych. Widziałem jak wspomniany Piotr Kriger był kiedyś w stanie znokautować mieczem zawodnika przez hełm. To pokazuje, jak silne są uderzenia.

Jaką bronią pan najczęściej walczy?

Pojedynkowym mieczem jednoręcznym. Waży około 1,2 kilograma.

Nasi kibice w marcu ubiegłego roku mieli okazję zobaczyć wasze walki podczas zimowego turnieju w hali w Chrzanowie. 

To były też eliminacje do kadry rycerskiej. Przyjechali zawodnicy, którzy byli naprawdę dobrze przygotowani. Wywalczyłem drugie miejsce w klasyfikacji generalnej.

Ilu członków liczy obecnie Bractwo Rycerskie Ziemi Lipowieckiej?

Jest nas około dziesięciu. Planuję też organizację nowej grupy, która będzie działać na Zamku Tenczyn. Skupimy się tam stricte na wieku XV.

Czy współczesny człowiek może czerpać coś z rycerskich wartości, takich jak honor, odwaga, lojalność czy odpowiedzialność?

Etos rycerski jest taką szlachetną ideą. Wiadomo jednak, że ludzie na przestrzeni wieków byli różni, niezależnie od tego, z jakiego stanu pochodzili. Ale to jest idea, do której warto dążyć. Czy walczymy w zbrojach, czy jesteśmy krawcem, czy rzemieślnikiem, to uczy przede wszystkim pokory.

Wspomniał pan na początku, że nie jest formalnie rycerzem. Jakie kryteria trzeba spełnić, żeby nim zostać?

Kandydat powinien uczestniczyć w rekonstrukcjach oraz mieć skompletowany cały sprzęt. A także posiadać te cnoty rycerskie, które są wymagane. Chciałbym być pasowany. Nie spieszę się z tym tak bardzo, bo to ważny moment i jak już go organizować, to w odpowiednim czasie. 

Ma pan jeszcze inną odskocznię od codzienności. To gra na perkusji.

Występuję w zespole Subline. Niedawno wystąpiliśmy nad zalewem Chechło. Zacząłem grać na perkusji już w liceum, kilkanaście lat temu. Gramy muzykę, którą można uznać za mieszankę grunge'u i hard rocka. Coś w okolicach Pearl Jamu.