Z Chrzanowa na amerykańskie autostrady. „Jak pierwszy raz spojrzałem w lusterka, wydawało mi się, że jadę pociągiem”

Od 16 lat przemierza amerykańskie drogi za kierownicą potężnego trucka. Marek Nowak, pochodzący z Chrzanowa, opowiada o życiu kierowcy ciężarówki w USA, najdziwniejszych ładunkach i samotności. A także tęsknocie za Polską, do której chce wrócić po zakończeniu zawodowej kariery.

Marek Oratowski: Jak to się stało, że znalazł się pan w Stanach Zjednoczonych?

Marek Nowak: Nie mogę powiedzieć, że to był przypadek. Mój brat wyjechał jeszcze w latach 80., przed stanem wojennym. Dostał tam pobyt stały i wymarzył sobie, żebym poszedł w jego ślady. Złożył odpowiednie dokumenty i po dwunastu latach czekania dostałem zieloną kartę. W 2006 roku wyjechałem do Stanów.

Od razu został pan kierowcą ciężarówki?

– Nie. Minęły cztery lata, zanim usiadłem za kierownicą trucka. Żeby zostać kierowcą w Stanach, trzeba skończyć odpowiednią szkołę i znaleźć firmę, która przyjmie człowieka bez doświadczenia. Mnie było trochę łatwiej, bo mój brat pracował już jako kierowca. To on przez pierwszy miesiąc był moim nauczycielem. Jeździłem z nim, a później dostałem własną ciężarówkę i zacząłem pracować sam.

Amerykańskie trucki robią ogromne wrażenie. Jakie są parametry takiego zestawu?

– Moja ciężarówka z naczepą waży około 17 ton. Cały zestaw ma około 24 metrów długości. Pamiętam, że kiedy pierwszy raz wyjechałem na autostradę i spojrzałem w lusterka, wydawało mi się, że jadę pociągiem. Naprawdę, początki były stresujące.

A pierwsza trasa?

– Najbardziej pamiętam nie to, co wiozłem, tylko to, że spaliła mi się żarówka. Bałem się, że zatrzyma mnie policja i będę miał problemy. To był chyba największy stres tamtego dnia. Sama trasa miała około 200 mil, czyli mniej więcej 300 kilometrów.

Dzisiaj takie odległości nie robią już chyba wrażenia.

– Nie. Najdłuższą trasę, jaką przejechałem, miałem ze stanu Nowy Jork do Kalifornii. To było ponad trzy tysiące mil, czyli około pięciu tysięcy kilometrów. Na taki przejazd dostaje się niecałe pięć dni. W transporcie wszystko odbywa się pod presją czasu. Dyspozytor dogaduje się z brokerem, organizuje ładunek i trzeba go jak najszybciej dostarczyć.

Co najczęściej wozi pan w naczepie?

– Praktycznie wszystko, co można przewieźć i co nie wymaga uprawnień do transportu materiałów niebezpiecznych. Nie mam takich uprawnień, więc wożę bezpieczne towary. Mogą to być konserwy, materiały budowlane i mnóstwo innych rzeczy.

A najbardziej nietypowy ładunek?

– (śmiech) Chyba z firmy zootechnicznej w Teksasie. W specjalnych pojemnikach z ciekłym azotem przewoziłem... spermę byczą.

Pracuje pan dla amerykańskiej firmy?

– Nie, dla polskiego pracodawcy. Kiedy zaczynałem, pracowało tam około pięćdziesięciu kierowców, teraz jest ich mniej. Rynek się zmienił. Kierowcy szukają lepszych zarobków, jedni trafiają lepiej, inni gorzej, czasami wracają.

Od pewnego czasu mówi się o kryzysie w amerykańskim transporcie. Pan też go odczuwa?

– O problemach wielu firm słyszę przede wszystkim od innych kierowców. Ja akurat mam szczęście. Mój szef zawsze wypłaca pieniądze na czas i nigdy nie było z tym problemów. Ale faktem jest, że od kilku lat stawki praktycznie się nie zmieniły. Jeśli uwzględni się inflację i wzrost kosztów życia, to można powiedzieć, że sytuacja kierowców się pogorszyła.

Kierowcy zarabiają od przejechanej mili?

– Tak. Płacone jest za każdą przejechaną milę – zarówno z ładunkiem, jak i bez niego. Dlatego każdy chce jak najmniej stać, bo postoje oznaczają brak zarobku.

Mieszka pan w Charlotte w Karolinie Północnej, ale chyba trudno powiedzieć, że naprawdę tam pan mieszka.

– Tak naprawdę jestem tam tylko gościem. W domu bywam może sześć, siedem razy w roku. Jestem sam, więc zamiast siedzieć przed telewizorem wolę wsiąść do ciężarówki. Zdarza się, że dwa miesiące praktycznie bez przerwy jeżdżę po całych Stanach Zjednoczonych.

To musi być bardzo specyficzne życie.

Jest. Z jednej strony człowiek ogląda piękne miejsca. Góry zawsze robią wrażenie, ale każdy stan ma swoją specyfikę. Każdy krajobraz jest inny i wszędzie można zobaczyć coś ciekawego. Z drugiej strony to życie w ciągłej trasie. Człowiek praktycznie cały czas jest w drodze. Ma to ten minus, że mam mało ruchu. Po wielu godzinach soedzenia za kierownicą człowiek jest tak znużony, że męczące jest nawet samo pomyślenie o tym, by wysiąść z ciężarówki i pochodzić pół godziny naokoło parkingu.

Życie w trasie oznacza właściwie mieszkanie w ciężarówce. Jak wygląda taka kabina?

– To jest właściwie małe mieszkanie. Mam lodówkę, kuchenkę mikrofalową, piecyk gazowy, garnki, patelnię. Nie przyzwyczaiłem się do amerykańskich fast foodów. Ile można jeść hamburgerów i pizzy? Chyba jestem już za stary na takie jedzenie. Kupuję produkty w sklepach, wożę jajka, zdarza mi się smażyć steki. Dzisiaj bez problemu można znaleźć sklep z parkingiem dla ciężarówek i zrobić normalne zakupy.

Największym problemem jest chyba znalezienie miejsca na nocleg?

– Bywa z tym ciężko. Parkuje się na truck-stopach, ale kiedy nie ma miejsca, zostają zjazdy z autostrad albo szerokie pobocza. Czasem policja podjedzie i każe jechać dalej. Na zachodzie Stanów jest łatwiej, bo przestrzeni jest więcej. Najgorzej jest na wschodnim wybrzeżu – okolice Nowego Jorku czy New Jersey to ciągła walka o miejsce do zaparkowania.

Kierowcy pomagają sobie nawzajem?

– Oczywiście. Nie mam CB radia, więc korzystam głównie z telefonu. Rozmawiam ze znajomymi kierowcami. Podpowiadamy sobie, gdzie warto się zatrzymać, gdzie są wolne miejsca. To bardzo pomaga.

Bywa tak, że po jednym kursie od razu dostaje pan następny?

– Dyspozytor stara się to tak organizować, żeby człowiek rozładował się w jednym miejscu i od razu jechał po kolejny ładunek. Nie zawsze się jednak da. Czasami rozładunek trwa dziewięć godzin, bo coś się nie zgadza z dokumentami albo z towarem. Wtedy nie da się zaplanować następnego kursu.

Jak wyglądają amerykańskie autostrady?

– Różnie. Są odcinki naprawdę kiepskie. Kiedyś dużo narzekano na autostradę numer 70 w Indianie. Ale z drugiej strony ciągle widać remonty. Budują mosty, wymieniają nawierzchnie. Nie można powiedzieć, że nic się nie robi.

A prędkości? W Europie ciężarówki jeżdżą zdecydowanie wolniej.

– Każdy stan ma swoje przepisy. Najczęściej limit wynosi 65 mil na godzinę, czyli około 100 kilometrów. Są stany, gdzie można jechać 70 mil, a w Wyoming nawet 80 mil na godzinę. Robi to wrażenie, kiedy prowadzi się taką 40-tonową maszynę z prędkością około 120 kilometrów na godzinę.

Ile godzin dziennie może pracować kierowca?

– Jechać możemy jedenaście godzin, ale pracować czternaście. Jeśli wszystko idzie dobrze, autostrada jest dobra i pogoda dopisuje, to można zrobić ponad siedemset mil dziennie, czyli przeszło tysiąc kilometrów.

Lubi pan jeździć przez wielkie miasta?

– Nie. Większość ma obwodnice, ale i tak korki są potężne. Najbardziej nie lubię Nowego Jorku. Spotkałem kierowców, którzy zachwycali się tym miastem, robili zdjęcia, wspominali, że tam mieszkali. Ja na samą myśl o jeżdżeniu po Nowym Jorku jestem chory.

Dlaczego?

– Sam przejazd przez most Waszyngtona potrafi zająć godziny. Pamiętam, że specjalnie wyjechałem o czwartej rano, żeby uniknąć korków. Wjechałem na most, a za nim leżała przewrócona cysterna. Staliśmy dwie godziny. Nie ma żadnej reguły.

Były chwile, kiedy miał pan serdecznie dość tej pracy?

– Oczywiście. Zwłaszcza w New Jersey, gdzie GPS każe skręcić, a za chwilę okazuje się, że na drodze jest zakaz dla ciężarówek. Ale mimo wszystko przez piętnaście lat nie miałem ani jednego wypadku i nie dostałem żadnego mandatu.

Kontrole drogowe są częste?

– Na granicach stanów są stacje wagowe. Sprawdzają ciężar samochodu, dokumenty, stan techniczny, opony, światła – wszystko. Czasami przez dwa lata mam jedną kontrolę policji, a czasem kilka w krótkim czasie. To kwestia szczęścia.

Do emerytury zostały już tylko dwa lata. Co potem?

– Ja się nie zamerykanizowałem. Wrócę na sto procent. Będę mieszkał w Polsce, a do Stanów będę latał odwiedzać córkę i wnuka, który niedawno się urodził.

Tęskni pan za krajem?

– Bardzo. Ja nie będę mówił za innych, ale ja tęsknię. Za Polską, za polskim językiem, za książkami. Jedenaście godzin dziennie za kierownicą to dużo czasu, więc słucham audiobooków. Głównie sensacji i kryminałów, ale sięgam też do klasyki. Trzeba sobie urozmaicać, tak jak jedzenie.

Patrząc na te wszystkie lata za kierownicą, może pan powiedzieć, że był to dobry wybór?

– Tak. Nigdy w Polsce nie jeździłem ciężarówką. Dopiero w Stanach złapałem bakcyla. Lubię tę pracę. Oczywiście czasu dla siebie jest niewiele, bo kiedy cały czas jest się w trasie, nie bardzo jest kiedy i gdzie wydawać zarobione pieniądze. Najwięcej wydaję wtedy, kiedy przylatuję do Polski. Korzystam z pobytu, spotykam się z rodziną i znajomymi.

Jak często udaje się panu odwiedzać Chrzanów i Polskę?

– Raz, czasami dwa razy w roku. W mojej firmie nie ma klasycznych urlopów. Mogę powiedzieć, że przez dwa miesiące mnie nie będzie, wracam, dostaję swoją ciężarówkę i jadę dalej. Tak się po prostu umówiliśmy.