Rafineria - zakład pod szczególnym nadzorem

ARCHIWUM TYGODNIKA „PRZEŁOM". 125 lat przemysłu w centrum Trzebini. Co naprawdę oznacza życie w sąsiedztwie instalacji dużego ryzyka? Bać się ich, czy pokonać ten strach wiedzą? 

Położony w centrum Trzebini zakład w tym roku obchodzi 125-lecie istnienia. Rocznicę zaznaczył skromnym, okolicznościowym muralem przy ul. Rafineryjnej. To właśnie ta ulica prowadzi przez środek firmy, a jednocześnie przez codzienne życie dzielnicy Trzebionka. Szkoła, bloki, prywatne domy, restauracja, hotel, sklep. Od południa tory kolejowe, od wschodu  ul. Dąbrowskiego. Z jednej strony ogrodzenie zakładu, z drugiej – zwyczajne życie. 

Dla jednych rafineria to symbol przemysłowej nowoczesności i technologicznego rozwoju. Dla innych – nieprzyjemne zapachy, widok cystern i pytanie, które co jakiś czas wraca: czy tu jest bezpiecznie?

Rafineria kojarzy się też z historią – czasem ponurą. Bombardowania alianckie w czasie wojny, głośny pożar jednego ze zbiorników w 2002 roku. W ostatnich latach o zakładzie słychać głównie wtedy, gdy oficjalnie uruchamiana jest w nim jakaś nowa instalacja, albo gdy mieszkańcy interweniują, bo nadzwyczajnie śmierdzi (do codziennych zapachów są przyzwyczajeni). Mając w pamięci czasy minione, jest chyba lokalnie lekki niedosyt tej wiedzy.

Rafineria została ostatnio "wywołana do tablicy" na zebraniu w Myślachowicach przez burmistrza miasta, który broniąc lokalizacji magazynów energii we wsi wspomniał, że dużo większe zagrożenie tkwi w centrum miasta. Powołał się przy tym na ogólnie dostępne dokumenty.

  Sięgnęliśmy więc do dokumentów. Nie po to, by kogokolwiek straszyć, ale żeby uzmysłowić mieszkańcom skalę zagrożeń, które – jak wynika z papierów – są realne i dokładnie opisane. 

RAFINERIA W PLANIE OGÓLNYM GMINY

Gmina Trzebinia, podobnie jak wszystkie samorządy w Polsce, opracowuje obecnie Plan ogólny – nowy strategiczny dokument planistyczny. Jego obowiązkowym elementem jest Ocena oddziaływania na środowisko. Właśnie tam znajduje się jeden z najobszerniejszych fragmentów poświęconych miejscowej rafinerii.

Dokument wskazuje dwa zakłady dużego ryzyka w Trzebini:

- Orlen Południe S.A. Zakład Trzebinia,

- Terminal Paliw w Trzebini – PKN Orlen.

Oba, zdaniem autorów Oceny, należą do obiektów, w których może dojść do poważnej awarii przemysłowej – czyli takiej, która zagraża zdrowiu i życiu ludzi oraz środowisku naturalnemu.

CO JEST NA TERENIE RAFINERII?

Z dokumentów sporządzonych przez sam Orlen dowiedzieć się można, że w Trzebini na terenie ORLEN Południe SA, znajdują się różne substancje niebezpieczne, w tym: ropa naftowa, benzyny, oleje napędowe i opałowe, metanol, wodór oraz substancje pomocnicze.

Jakie są ich właściwości? Cytujemy:

- ropa naftowa – wysoce łatwo palna, może powodować raka, działa toksycznie na organizmy wodne, powodując długotrwałe skutki,

- olej napędowy – palny, podejrzewa się , że może powodować raka, działa szkodliwie w następstwie wdychania, działa toksycznie na organizmy wodne, powodując długotrwałe skutki,

- oleje opałowe – mogą powodować raka, działa szkodliwie w przypadku wdychania, działa bardzo toksycznie na organizmy wodne, powodując długotrwałe skutki,

- benzyny silnikowe – skrajnie łatwopalna ciecz połknięcie i dostanie się przez drogi oddechowe może grozić śmiercią, może powodować raka, działa toksycznie na organizmy wodne, powodując długotrwałe skutki

- metanol – wysoce łatwopalna ciecz, działa toksycznie po połknięciu, w kontakcie ze skórą lub w następstwie wdychania , powoduje uszkodzenie narządów 

- dodatki do benzyn i oleju napędowego – szkodliwe, niebezpieczne dla środowiska,

- wodór – skrajnie łatwo palny gaz, gaz pod ciśnieniem, ogrzanie grozi wybuchem,

Produkcja w Trzebini obejmuje m.in.:

- estry metylowe kwasów tłuszczowych,

- glicerynę techniczną i farmaceutyczną,

- paliwa silnikowe i opałowe,

- parafiny, woski i specyfiki parafinowe.

Każda z tych instalacji, każdy zbiornik i każdy rurociąg to potencjalne źródło awarii.

JAKIE ZAGROŻENIA SĄ BRANE POD UWAGĘ?

1. WYCIEK SUBSTANCJI NIEBEZPIECZNEJ

Do zagrożenia środowiska może dojść podczas wycieku:

- ropy naftowej,

- benzyny,

- oleju napędowego,

- oleju opałowego,

- metanolu.

Substancje palne po uwolnieniu rozprzestrzeniają się w postaci chmury parowej. Gazy cięższe od powietrza utrzymują się przy powierzchni terenu, wnikają do piwnic i kanałów. Lżejsze unoszą się i przemieszczają z wiatrem nad miasto.

2. POŻAR ZBIORNIKÓW

Pożar zbiornika z ropą lub paliwem oznacza:

- potężne zadymienie,

- możliwość zatrucia dymem,

- konieczność czasowej ewakuacji ludzi,

- skażenie roślinności,

przy niekorzystnej pogodzie – również skażenie wód.

3. WYBUCH

Najgroźniejszy wariant awarii może skutkować:

- poparzeniami i urazami,

- zniszczeniami budynków,

- falą nadciśnienia,

- silnym promieniowaniem cieplnym.

NAJCZARNIEJSZY SCENARIUSZ: PONAD 4 KILOMETRY ZASIĘGU

Z raportów dotyczących bezpieczeństwa przytoczonych w Ocenie oddziaływania na środowisko wynika, że w najgorszym wariancie skutki wybuchu i pożaru mogą być odczuwalne w promieniu ponad 4 km.

Oznacza to zagrożenie dla:

- centrum Trzebini,

- osiedli mieszkaniowych,

- szkół i przedszkoli,

- sklepów, zakładów pracy,

- terenów rekreacyjnych.

Konkretne symulacje:

zbiornik z benzyną – wybite szyby do 1800 m,

zbiornik z olejem napędowym – szkody do 640 m,

zbiornik z metanolem – pękające szyby do 2 km.

W dokumentach czytamy, że są to zdarzenia mało prawdopodobne, ale jednocześnie – możliwe.

HISTORIA JUŻ POKAZAŁA, ŻE TO NIE TEORIA

5 maja 2002 roku doszło do pożaru dużego zbiornika z ropą naftową. Przyczyną było uderzenie pioruna. Zbiornik miał pojemność 10 tys. ton, a znajdowało się w nim 800 ton ropy. Straty oszacowano na około 8 mln złotych. Zdjęcia pokazują, że sytuacja wzbudziła wśród miejscowych więcej ciekawości niż strachu, ale trzeba pamiętać, że w kontekście  zagrożenia, nie jest to postawa zbyt ostrożna. 

Pożar ten wciąż pozostaje w pamięci starszych mieszkańców miasta.

Archiwum Przełomu nr 49/2025