Z kamerą wśród lemurów

ARCHIWUM TYGODNIKA „PRZEŁOM". Lemury, krokodyle i tropikalne lasy – to tylko część atrakcji, jakie czekały na Andrzeja Dadaka podczas wyprawy na Madagaskar. Podróżnik z Myślachowic podzielił się swoimi przeżyciami podczas prelekcji w Chrzanowie. 

Andrzej Dadak, jest członkiem ekipy filmowej, która jeździ po świecie i kręci materiały dla National Geographic oraz BBC Earth. 68-latek to emerytowany górnik KWK Siersza. Mieszka w Myślachowicach, lecz połowę życia spędza w górach. Jest ratownikiem GOPR i przewodnikiem górskim, instruktorem narciarstwa oraz podróżnikiem. Podróżowanie zaczął prawie 30 lat temu.

- Na początku przemierzaliśmy z żoną i przyjaciółmi kraje Europy. Później przyszedł czas na Afrykę: Maroko, Egipt, Kenię, Tanzanię. A także kraje Bliskiego Wschodu: Izrael, Palestynę, Jordanię. Kiedy powiększała się nasza ekipa, zaczęliśmy podróże w egzotyczne regiony Ameryki Północnej i Południowej: Meksyk, Brazylia, Wenezuela, Peru, Boliwia. Odwiedziliśmy także Azję: Tajlandię, Kambodżę, Wietnam, Sri Lankę. Poza zwiedzaniem świata naziemnego, oglądamy także świat podwodny. Sporo nurkujemy – opowiada Andrzej Dadak.

O swoich podróżach chętnie opowiada podczas prelekcji. Podczas jednej z nich w Chrzanowie opowiedział o swojej wyprawie na Madagaskar.

Nikt na wyspie nie remontuje dróg

Ta legendarna wyspa leży w zachodniej części Oceanu Indyjskiego u południowo-wschodnich wybrzeży Afryki. Madagaskar jest czwartą co do wielkości wyspą na świecie. Dla porównania - jest dwukrotnie większa od Polski. Ta była kolonia francuska uzyskała niepodległość w 1960 roku. Jest tam bardzo bogaty ekosystem. Ponad 90 procent malgaskiej, dzikiej przyrody nie występuje w żadnym innym miejscu na Ziemi.

Madagaskar to ojczyzna Malgaszy, wśród których wyróżnia się 18 grup etnicznych. Wyspę zamieszkuje około 24 miliony ludzi. Połowa jest niepiśmienna. Większość mieszkańców wyznaje chrześcijaństwo. Jednak są też regiony, gdzie dominują wierzenia tradycyjne. To biedny, słabo rozwinięty kraj, o charakterze typowo rolniczym.

Pracą na roli zajmuje się trzy czwarte mieszkańców. Eksportowymi roślinami uprawianymi tam są kawa, banany, trzcina cukrowa oraz przyprawy. Wśród nich króluje wanilia. Madagaskar jest największym światowym producentem tej przyprawy. Podstawą pożywienia Malgaszy są ryż, warzywa oraz zebowina, czyli mięso wołowe pozyskiwane ze specjalnej odmiany bydła rogatego (zebu).

Sieć komunikacyjna w tym kraju jest bardzo słabo rozwinięta i powoli całkowicie zanika.

- Nieprzyjazny klimat, pory deszczowe, erozja przyczyniają się do niszczenia dróg. Drogi z nieutwardzoną nawierzchnią w porze deszczowej są nieprzejezdne, zaś przemieszczanie się w porze suchej po całym terenie tej wyspy możliwe jest praktycznie tylko pojazdami terenowymi. Stan dróg pogarsza się z roku na rok, bo nikt ich nie remontuje. Nic dziwnego, że pokonanie 100-kilometrowego odcinka drogi krajowej zajmuje często od 3 do 5 godzin. Nie wspominając już o drogach lokalnych czy gruntowych, na których rozwinąć można prędkość maksymalną 20 do 30 km na godzinę – opowiadał Andrzej Dadak podczas prelekcji dla członków i sympatyków PTT Chrzanów.

Lemury katta lubią się przytulać

Celem jego wyprawy na Madagaskar z całą ekipą było dotarcie do kilku rezerwatów przyrody i dzikich terenów lasów deszczowych, gdzie żyją lemury, znane z filmu „Madagaskar”. To duża rodzina ssaków. Żyją wyłącznie na Madagaskarze i nie można ich zobaczyć w żadnym innym zakątku świata.

Podróżnik opowiadał o ciekawych zwyczajach, jakie zobaczył. Między innymi odwiedził położoną we wschodniej części wyspy wioskę półkoczowniczego ludu Bara, w której było kilkanaście chat oraz szkoła.

- Nauczyciel nie dostaje tam wynagrodzenia. Mieszkańcy całej wioski znoszą mu to, czego potrzebuje - jedzenie, opał. Tubylcy  przechodzą z miejsca na miejsce, pędząc swoje bydło. Jednak ci ludzie to także świetni wojownicy, dlatego inne plemiona nie chcą z nimi zadzierać. Tamtejsza społeczność jest oparta na patriarchacie. Mężczyźni budują domy, chodzą na polowania, a rolą kobiet, wychodzących za mąż już w wieku 12 lat, jest utrzymywanie ogniska domowego. Każda ma od 4 do 9 dzieci. Jednak jeszcze do niedawna nie wolno im było jeść w obecności mężczyzny ani nawet patrzeć na niego, gdy spożywał posiłek. Musiały też siedzieć tylko we własnym gronie – opowiadał Andrzej Dadak.

Obserwował, jak kobiety modliły się i składały ofiary pod rosnącym w każdej tamtejszej wiosce drzewem tamaryndowca, które jest dla nich święte. Odwiedził też zagrodę rytualną dla bydła. To właśnie tam odbywa się przejście chłopca w mężczyznę. Próba polega na tym, by poddawany inicjacji jak najdłużej utrzymał się w na grzbiecie byczka, który jest specjalnie rozjuszany przez bicie witkami po zadzie.

Podróżnik odwiedził też Rezerwat Anja. W cieniu masywnych skał porośniętych kaktusami i tropikalnymi drzewami, żyją tam lemury katta. Jako jedyne ze stu gatunków lemurów mają dwubarwny ogon. Żyją na drzewach i są bardzo rodzinne. Można zobaczyć duże grupy osobników splątanych długimi ogonami i przytulających się do siebie. Co ciekawe, w grupie zwykle rządzi samica.

- Rezerwat został utworzony, bo się okazało, że od lat 60., kiedy Francuzi prowadzili tam badania, aż 95 procent lemurów ubyło. Zostali zjedzeni przez biednych tubylców. Rezerwat miał się przyczynić do ich ocalenia. Powoli się to udaje. Liczba lemurów wzrosła tam z 250 do 400. Miejscowi zorientowali się, że te zwierzęta to ich przyszłość, bo dzięki nim mają jakieś wpływy z turystów – podkreślił prelegent.

To właśnie lemury katta zostały spopularyzowane przez postać Króla Juliana w serii filmów animowanych "Madagaskar”. A to dlatego, że jako nieliczne z tych małpiatek chodzą na dwóch nogach.

W tym rezerwacie można także spotkać największe oraz najmniejsze kameleony na wyspie. Te pierwsze mają do 60 cm długości, podczas gdy drugie zaledwie kilka centymetrów. Te najmniejsze, żyjące w ściółce leśnej, w razie zagrożenia podwijają nogi pod siebie, przewracają się na bok i udają suche liście.

Oko w oko z krokodylami

Podróżnik miał okazję zwiedzić wiele innych miejscowych rezerwatów i spotkać inne lemury. Cała ekipa kręciła film i robiła im zdjęcia przy użyciu teleobiektywów. Z jednym z nich, należących do gatunku lemuria płowa, podróżnik z Myślachowic nawet się zaprzyjaźnił i nazwał go „Karol”. Miał też okazję zobaczyć tamtejsze miasteczka, jak choćby Ambalavao.

- Ma niespotykaną nigdzie indziej na całej wyspie architekturę. Są tam np. misternie rzeźbione balkony. Kiedyś mieszkali tam Francuzi. Miasteczko słynie też z fabryki papieru – wyliczył Andrzej Dadak.

W Rezerwacie Vacona ekipa znalazła się w zagrodzie 40 krokodyli nilowych, przywiezionych na Madagaskar. W tym miejscu są one rozmnażane. Część z nich jest potem przewożona na kontynent afrykański.

Miał okazję obejrzeć je z bliska – oczywiście w towarzystwie przewodnika - także w trakcie ich karmienia.

Archiwum Przełomu nr 14/2026