Muzeum górniczych wspomnień

Z ARCHIWUM TYGODNIKA „PRZEŁOM". W Muzeum Regionalnym na Zbyszku, w każdym stojącym eksponacie zaklęty jest kawałek lokalnej historii, a każde zdjęcie oddaje fragment życia mieszkańców Trzebini. Można zatracić się tam między pamiątkami, godzinami oglądając dowody na to, jak kiedyś tętniło tu górnicze serce miasta.

Pół wieku temu niemal w każdej trzebińskiej rodzinie był górnik. Ojciec, dziadek, pradziadek... Z górnictwem związane były też kobiety. Pracowały w biurach, na stołówkach, w zaopatrzeniu. Górnictwo przyciągało tu ludzi z całej Polski. Zostało po nich tysiące pamiątek i górniczych wspomnień. Część można obejrzeć w trzebińskim muzeum. Co rok przybywają kolejne.

Popiersie Świerczewskiego między wagą a drewnianym wozem

Budynki przy dawnym szybie „Zbyszek” należącym od 1947 r. do kopalni Siersza dziś są dokładnie zabezpieczone. Tam, gdzie kiedyś był popularny wśród górniczych rodzin kryty basen, dziś jest sala wystawiennicza. Na podłodze jeszcze widać niebieskie ślady basenowej farby.

Setki zdjęć, fragmenty wyposażenia, okolicznościowo bite medale, setki barbórkowych kufli, proporców i sztandary. Są manekiny przebrane w górnicze mundury i odzież roboczą, części mniejszych maszyn i miniatury tych, które w hali się nie mieszczą. Pochodzą z Zakładów Metalurgicznych i Zakładów Tłuszczowych, Kopalni Trzebionka, a przede wszystkim z Sierszy, będącej niegdyś żywicielką wielu trzebińskich rodzin.

W muzeum jest też część dedykowana mieszkającym w mieście Żydom oraz odrębna sala z lokalnymi pamiątkami z PRL. Popiersie Karola Świerczewskiego przykryte płótnem stoi między starą, przemysłową wagą a drewnianym wozem.

Obok maszynownia. Jakby ktoś cofnął czas. Zgromadzono tu część dostępnego kiedyś górniczego sprzętu, wyciągarki, fragment drewnianej konstrukcji górniczego korytarza, a nawet budkę telefoniczną używaną pod ziemią. Jeden z telefonów to popularny Ericsson. Wygląda jak metalowa skrzynia. Po otwarciu można z niej wyjąć wielką słuchawkę i pokręcić korbką. 

Na zewnątrz największy eksponat - szyb „Zbyszek”. Choć schodzi z niego farba i rdza wdziera się coraz głębiej, jest jak statua łącząca w sobie pamięć i żal po zamkniętej „Sierszy”.

Gdybym urodziła się chłopakiem...

- Wszyscy moi dziadkowie i pradziadkowie byli związani z trzebińskim górnictwem. Górnikiem był ojciec, a także brat. Gdybym urodziła się chłopakiem pewnie też bym nim była – żartuje Małgorzata Ropka, z domu Kawala, jedna z twórczyń muzeum, obecnie jego kierowniczka i wiceprezeska Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Trzebińskiej "COR".

Nie została górnikiem, ale górnicze tradycje tak w niej zawsze grały, że zajęła się nimi na poważnie. Została historykiem z górniczą pasją. To z domu jej pradziadków, dziadków i rodziców pochodzi spora część zbiorów zgromadzonych w zaaranżowanej w muzeum górniczej izbie. Wiele z nich pamięta z czasów dzieciństwa.

- Tata pracował w kopalni w dziale elektrycznym, a mama w zaopatrzeniu. Po ślubie musiała się zwolnić, bo w latach 50. małżeństwa nie mogły być zatrudnione w jednym zakładzie pracy – opowiada pani Małgorzata.

Nigdy nie zapomni wizyt u dziadków. Co niedzielę wyjmowano albumy ze zdjęciami. Młodzi słuchali historii rodzinnych związanych z osobami ze starych fotografii. W większości górników i ich rodzin osiedlonych w Sierszy.

Zamknięcie „Sierszy” jak koniec epoki

- U mnie też cała rodzina była związana z górnictwem. Dziadek, tata, mama i dwóch braci. Koleją rzeczy i ja poszedłem najpierw do zakładowej szkoły górniczej, a potem jako elektromonter do pracy w kopalni, ucząc się jednocześnie w technikum górniczym. Mieszkałem wtedy w Luszowicach, ale dojazd do Sierszy był bardzo dobry. To były czasy, gdy okolica naprawdę żyła – wspomina Witold Siemek, prezes Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Trzebińskiej „COR”.

Doskonale pamięta, jak w 1978 r. drewniane stemple urwały się ze ściany pod ziemią. Jeden z górników dostał w głowę. Lała się krew, ale na szczęście koledze nic poważnego się nie stało. Innym razem, gdy stemple zaczęły trzeszczeć, razem z trzema innymi górnikami mocno się przestraszył. Tamci zdołali uciec, a on niefortunnie zaczepił przewodem lampy o stalowy stempel. Unieruchomiony pod ziemią z przerażeniem czekał, aż coś się zawali. Na szczęście trzeszczenie ucichło, a on powoli się uwolnił. Takich historii są dziesiątki.

Wspomnienia tętniącej życiem Sierszy, głośnego stadionu, pisków na dawno zasypanym odkrytym basenie - żyją do dziś. Zamknięcie kopalni w 1999 r. dla wielu było jak koniec pewnej epoki w dziejach miasta, a osiedle w Sierszy stało się smutnym symbolem mijającego czasu.

Tu pamięć zawsze będzie żywa

Zdzisław Lasoń przez lata pracował na "Trzebionce", gdzie wydobywano rudy cynku i ołowiu. Był górnikiem strzałowym, ale miał też uprawnienia ratownika górniczego. Uczestniczył w wielu akcjach w okolicy.

- W 1998 r. zawalił się strop. Zginął wtedy nasz znajomy. Do dziś pamiętam, jak wyciągaliśmy go stamtąd. Albo jak w Brzeszczach był wybuch metanu. Nastąpił zawał i nie dało się tam wejść. Udało się dopiero po roku. Znaleźliśmy ciało górnika, dramat – wspomina Zdzisław Lasoń. Choć w jego rodzinie oprócz brata, górników więcej nie było, to zamiłowanie do lokalnej historii cały czas mu towarzyszy.

Do Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Trzebińskiej "COR" wciągnął go, tak jak innych, nieżyjący już Jan Stryczek. To on razem ze Stanisławem Orłowskim tworzyli zręby muzeum. Najpierw w Dworze Zieleniewskich, potem na „Zbyszku”. Dziś w stowarzyszeniu jest ponad 50 osób. Przez lata w jego ramach działał też chór Millenium.

Pamiątki górnicze przyjeżdżają tu oglądać uczniowie szkół i miłośnicy historii. Rocznie ponad 500 osób. Wycieczka po obiekcie to jak wędrówka po miejscu, gdzie pamięć o trzebińskim górnictwie jest wciąż żywa.

Ramka:

Osoby zainteresowane wizytą w Muzeum Regionalnym na „Zbyszku” mogą je zwiedzić po uprzednim umówieniu się, dzwoniąc  pod nr tel. 698 526 924 (Witold Siemek) lub 508 200 210 (Małgorzata Ropka).

Archiwum Przełomu nr 48/2025