Słonimski. Heretyk na ambonie

Jedni wyzywali go od antysemitów, inni od żydów; jedni od komunistów; inni od wywrotowców… Sam o sobie mówił, że jest Anty i Semitą - zawsze oddzielnie, że jest Polakiem i kosmopolitą. Już w 1934 roku pisał - Marzy mi się Europa zjednoczona, bez ceł, bez paszportów, bez nienawiści narodowych. Europa jako Stany Zjednoczone Europy.

Antoni Słonimski, wybitny felietonista, poeta, satyryk i dramatopisarz przyszedł na świat w polskiej rodzinie żydowskiej, która przeszła na katolicyzm. Kochał i podziwiał ojca. Z matką jego stosunki były chłodne.

Marzył o równości ludzi i kibicował socjalizmowi, ale rozczarował się, gdy wybrał się w podróż na wschód, gdzie ujrzał przepych dla wybranych i malowane, drewniane imitacje szynek w witrynach sklepowych.

Po stalinowskich procesach w 1936 roku coraz częściej stawia znak równości między hitlerowskimi Niemcami a bolszewicką Rosją. Ubolewa, że Rosjanie dali się uwieść dyktatorowi.

Nieco wcześniej, bo po 1930 roku, zmienia swój stosunek do piłsudczyków i  sanacji. Nie może uwierzyć że przetrzymywanie w Berezie Kartuskiej są  torturowani, ale gdy już do niego dociera smutna prawda, zaczyna krytykować krwawy rząd Piłsudskiego i jego zwolenników.

Wojnę spędził na uchodźstwie, gdzie okrutnie tęsknił za ojczyzną. Gdy działania militarne ustały, a Polska po wschodniej części kurtyny, wahał się czy wracać. W końcu uwierzył, że uda mu się coś zmienić, wpłynąć na władzę. Wrócił początkiem lat 50. XX wieku, w czasie gdy inny polski poeta, reprezentant młodszego pokolenia, ale również wierzący w socjalizm - Czesław Miłosz, ją opuszczał. Miłosz jednak wiedział od czego ucieka, a Słonimski nie wiedział do czego wraca.

Jego pióro szybko traci ostrze. Usłużnego władzy Słonimskiego te nowe “buty” uwierają, ale nie niewiele z tym robi. Znów staje się krnąbrny dekadę później. I pisze:

 Że byłem kiedyś małoduszny

Że kiedyś zbrakło mi odwagi

I że milczałem wbrew sumieniu

Umierający chcę być nagi.

Jego życie, dylematy, poglądy i twórczość w płynny, szczegółowy, ale bardzo przystępny sposób przybliża nam Joanna Kuciel-Frydryszak, absolwentka polonistyki na Uniwersytecie Wrocławskim, dziennikarka. Autorka bestsellerowych książek “Służące do wszystkiego” oraz “Chłopki. Opowieść o naszych babkach”.