„Sędzia z Auschwitz”: Oświęcim to nie tylko obóz, ale i miasto ludzi

Łukasz Bieniek – sołtys Zagórza, radny powiatu chrzanowskiego, zawodowo związany z muzealnictwem – w rozmowie z Tadeuszem Jachnickim opowiada o tym, dlaczego warto wspierać niezależne kino historyczne, jak film Mirosława Ganobisa przyniósł spokój rodzinie sędziego Goduli i dlaczego najprostsze wartości bronią się po latach.

Tadeusz Jachnicki: Wsparł pan film „Sędzia z Auschwitz”. Warto było – patrząc z perspektywy czasu?
Łukasz Bieniek: Tak, zdecydowanie. Każda z takich cegiełek przybliżała tę realizację do finału. Po pierwsze, to kolejne dzieło życia Mirka Ganobisa, którego miałem okazję poznać w Skansenie w Wygiełzowie – akurat wtedy, gdy kręcono sceny w gabinecie sędziego, zlokalizowanym na potrzeby filmu w Dworze z Drogini.

Gdy kolega powiedział mi o planie zdjęciowym, od razu poszedłem to zobaczyć, bo historia II Wojny Światowej i naszego regionu od dawna bardzo mnie interesowała.

Lubię ludzi, którzy mają pomysł na siebie oraz pasję, i dążą do realizacji swoich marzeń. Zwłaszcza gdy chodzi o coś dobrego – utrwalenie pamięci, wydobycie na światło dzienne historii, o których zapomniano.

Przecież w przypadku tego filmu nawet córka sędziego Goduli, Ingrid (ur. w Oświęcimiu w 1942 r. – przyp. aut.), przez długi czas żyła w niepewności, obawiając się, że jej ojciec był związany z obozową machiną po tej złej stronie. Okazało się, że nie chodziło o działalność obozową, lecz o sam Oświęcim jako miasto. Tam był sędzią, w sądzie cywilnym, a nie w machinie śmierci.

Przygotowania do filmu sprawiły, że ta pani na stare lata doznała spokoju i ukojenia. To pokazuje, że pod tą produkcją kryje się bardzo głębokie drugie dno. Do tego doszła okazja do spotkania wspaniałych ludzi na prapremierze i wymiany doświadczeń.

Jakie są pana wrażenia po premierze?
Niezwykle poruszyła mnie finałowa scena, która była idealnym, klamrowym domknięciem całości. Film skupia się na czymś zupełnie innym niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.

Dziś na rynku jest mnóstwo dzieł z frazą „z Auschwitz” w tytule – nie zawsze w pełni zgodnych z faktami, często pomieszanych z fikcją. Tutaj ktoś mógłby oczekiwać kolejnej typowej opowieści obozowej, a dostał obraz codziennego życia mieszkańców Oświęcimia, którzy musieli funkcjonować i trwać w cieniu działającego w pobliżu obozu.

Samo zakończenie, gdy ekipa i aktorzy odwiedzają na cmentarzu grób głównej bohaterki, pani Stanisławy, robi ogromne wrażenie.

Na duży plus zasługuje też trafność obsadowa. Niektórzy aktorzy kapitalnie wpisali się w swoje role – jak choćby odtwórca postaci volksdeutscha, która od razu zapada w pamięć.

Do tego dochodzi wyeksponowanie charakternych kobiet. Zazwyczaj w kinie wojennym widzimy esesmanów czy męską konspirację, a tutaj pokazano cywilne kobiety: jak radzą sobie w codzienności, wymieniają towary, opiekują się dziećmi czy potajemnie pomagają, jak filmowa Stasia.

Wrażenie robi też dbałość o detale, kostiumy i charakteryzację, w czym wyraźnie widać kolekcjonerską pasję Mirka Ganobisa.

Czy ta historia przedstawiona w filmie czegoś nas dzisiaj uczy?
Myślę, że najprostszym i najbardziej trafnym podsumowaniem jest hasło: warto być po prostu dobrym i przyzwoitym człowiekiem.

W filmie widzimy kontrast między tymi, którzy nadużywali władzy, a sędzią Godulą, który, mając pozycję, potrafił zachować się przyzwoicie, przymknąć oko na pewne sprawy i ochronić swoją polską gosposię przed niebezpieczeństwem.

Nigdy nie wiemy, kiedy dobro do nas wróci – czasem za życia, a czasem dopiero po śmierci.