Polszczyzna łatwizna. Maciej Malinowski jest mistrzem ortografii polskiej (katowickie „Dyktando”), autorem książek „(...) boby było lepiej”, „Obcy język polski” i „Co z tą polszczyzną”

Polszczyzna łatwizna. Maciej Malinowski jest mistrzem ortografii polskiej (katowickie "Dyktando"), autorem książek "(...) boby było lepiej", "Obcy język polski" i "Co z tą polszczyzną"

Angielskie słowo smartphone (to urządzenie będące połączeniem telefonu komórkowego i miniaturowego komputera), mimo że kończy się na e nieme [wym. smartfon], dało się łatwo spolszczyć graficznie (na smartfon) i tym samym znalazło się w grupie innych rzeczowników rodzaju męskiego o zakończeniu -fon (np. telefon, domofon, dyktafon).

Jednak w przeciwieństwie do nich w II przypadku l. poj. powstaje wątpliwość, czy należy mówić i pisać smartfona czy smartfonu; jak wiadomo, telefon, domofon, dyktafon mają formy z -u: telefonu, domofonu, dyktafonu).

W słownikach języka polskiego, poprawnej polszczyzny i ortograficznych nie znajdziemy jeszcze odpowiedzi na tak postawione pytanie i dlatego na razie należy uznać za dopuszczalne formy obydwie. Częściej jednak słyszy się pierwszą - smartfona (np. Nie ma jeszcze smartfona), która upowszechnia się przez analogię do odmiany iPhone, iPhone`a (tę formę podaje Wielki słownik ortograficzny PWN pod redakcją Edwarda Polańskiego, Warszawa 2012, s. 312).

Z wyrazem iPhone jest za to inny kłopot. Jako nazwy własnej nie można jej graficznie spolszczyć (na iFon) i z tego względu musimy pozostać przy grafii oryginalnej. Ponieważ w formie iPhone końcowe e pozostaje w wymowie nieme [ajfon], w formach fleksyjnych obowiązkowo musi się pojawić apostrof: D. B. iPhone`a, C. iPhone`owi, N. iPhone`em, co czyta się [ajfona], [ajfonowi], [ajfonem].
Wyjątkowo apostrof znika w miejscowniku, gdyż przed końcówką -e dochodzi do zmiękczenia spółgłoski tematycznej n (pojawia się ń zapisywane jako ni-): piszemy iPhonie [wym. ajfonie], a nie: iPhone`ie czy iPhon`ie.

Nieco łatwiej jest z zapisywaniem nazw własnych iPod (odtwarzacz mulitimedialny`) i iPad (`tablet`). Ponieważ kończą się one na wymawianą spółgłoskę d, o żadnym apostrofie mowy być nie może. Pisze się: D. B. iPoda, iPada; C. iPodowi, iPadowi; N. iPodem, iPadem.
Tylko w miejscowniku twarde d zmienia się w miękkie dź (pisane jako dzi-), czyli mamy formy iPodzie, iPadzie.

Od niedawna powszechnie posługujemy się też wyrazem tablet (to taka tabliczka z ekranem od 7 do 10 cali, która działa jak komputer). Znowu jednak pojawia się trudność, jak powiedzieć czy napisać: tabletu czy tableta? Wielki słownik ortograficzny PWN (s. 927) zamieszcza formę tabletu, choć wiele osób mówi tableta (np. Mam problem z kupnem tableta; Swojego tableta nie zamieniłbym na żaden inny). Wydaje się, że w tej sytuacji jako równorzędne należy traktować obydwie postacie II przypadka (tabletu i tableta).
Na zakończenie nieco szerzej o nazwie Skype. Jest to komunikator internetowy, który podbił świat, wykorzystujący technologię peer to peer (czyli partner do partnera, w skrócie P2P), umożliwiający użytkownikom prowadzenie darmowych rozmów i jednoczesne obserwowanie się za pomocą kamer. Ze Skype`a można też - jak wiadomo - dzwonić na telefony stacjonarne i komórkowe oraz wysyłać SMS-y.

Wymyślili go przed kilkunastoma laty dwaj programiści: Szwed Niklas Zennström i Duńczyk Janus Friis, a samą aplikację napisali Estończycy z Tallinna (lub Tallina).

Początkowo nazwa nowatorskiego sposobu porozumiewania się i oglądania przez internet brzmiała Sky-Peer-to-Peer, następnie skrócono ją do Skyper, aż wreszcie postanowiono, że będzie to Skype.
Posługując się w piśmie słowem Skype, należy pamiętać o tym, że kończy się ono - podobnie jak iPhone - na tzw. e nieme (niewymawiane). Piszemy Skype, ale wymawiamy [skajp], dlatego kiedy ową nazwę odmieniamy przez przypadki, w formach od dopełniacza do narzędnika musi się pojawić apostrof: M. Skype, D. Skype`a, C. Skype`owi, B. Skype a. Skype`a N. Skype`em. Jedynie w miejscowniku apostrof znika, gdyż przed końcówką -e dochodzi do zmiękczenia spółgłoski tematycznej p (pojawia się p` zapisywane jako pi-). To sprawia, że zapisujemy tak, jak się wymawia, czyli Skypie [skajpie] (a nie: Skype`ie).
Być może właśnie graficzna postać miejscownikowa nazwy Skype - bez apostrofu - sprawia, że widuje się czasem formy innych przypadków pozbawione tego znaku, czyli Skypa, Skypowi, Skypem. Są one błędne, sugerują, że zostały utworzone od... słowa Skyp (a nie: Skype).
Przełom nr 6 (1128) 12.2.2014