Rak kojarzy się z bólem, cierpieniem, śmiercią. Zapominamy jednak, że nowotwór to nie wyrok. Można z nim walczyć i wygrać. Regularnie trzeba się jednak badać. Bo im wcześniej wykryta choroba, tym większe szanse na wyleczenie.

Rak kojarzy się z bólem, cierpieniem, śmiercią. Zapominamy jednak, że nowotwór to nie wyrok. Można z nim walczyć i wygrać. Regularnie trzeba się jednak badać. Bo im wcześniej wykryta choroba, tym większe szanse na wyleczenie.

Czy mały biust to mniejsze ryzyko zachorowania na raka? Kiedy należy wykonać USG piersi, a kiedy mammografię? Czego można się dowiedzieć z badania cytologicznego? Czy szczepionka przeciwko rakowi szyjki macicy uchroni nas przed chorobą? Na te i wiele innych pytań czytelników odpowiada nasz ekspert dr n. med. Iwona Wziętek, adiunkt naukowo-badawczy Instytutu Onkologii w Gliwicach.

Ostatnio usłyszałam, jak koleżanki w szkole mówią o samobadaniu piersi. Niedługo kończę 18 lat. Czy też powinnam się badać?
- Samobadanie piersi najlepiej rozpocząć już od 18. roku życia. W przypadku kobiet bez objawów i dodatkowych czynników ryzyka, to znaczy bez obciążającego wywiadu rodzinnego, zaleca się dodatkowo badanie lekarskie raz na trzy lata między 20. a 40. rokiem życia. U kobiet dojrzałych badania powinny być wykonywane coraz częściej; zatem odpowiednio między 40. a 50. rokiem życia badanie lekarskie piersi należałoby wykonywać raz na rok, natomiast pomiędzy 50. a 70. rokiem życia, oprócz badań lekarskich, powinno się raz na dwa lata wykonać mammografię.

Na czym polega samobadanie piersi?
- Samobadanie piersi powinno być wykonane raz w miesiącu, najlepiej po miesiączce. Poprawne badanie składa się z dwóch etapów: oglądania oraz badania dotykowego. W trakcie oględzin sprawdzamy, czy nie nastąpiły zmiany w wyglądzie, kształcie, wielkości, kolorze piersi. Kontrolujemy też, czy nie pojawiły się owrzodzenia, wciągnięcia skóry, zaczerwienienia, itp. Kolejnym etapem jest badanie palpacyjne, czyli przy pomocy dotyku. Wykonujemy je w dwóch pozycjach: stojącej i leżącej. W pozycji leżącej prawą rękę kładziemy za głowę. Następnie lewą dłonią, ruchem okrężnym badamy całą pierś. Po zakończeniu badania prawej piersi powtarzamy wszystko dla lewej. Raz jeszcze wykonujemy to samo badanie w pozycji stojącej.
Samobadanie piersi raz w miesiącu powinny wykonywać wszystkie kobiety po 18. roku życia. U młodych kobiet o gęstym, gruczołowym typie budowy piersi zalecanym uzupełniającym badaniem jest USG. Dla kobiet dojrzałych, powyżej 50. roku życia, ze względu na tłuszczową strukturę piersi, lepszym badaniem jest mammografia.

Podczas kąpieli wyczułam niewielkie zgrubienie w piersi. Czy powinnam zgłosić się do lekarza, czy też poczekać kilka tygodni z wizytą, może zgrubienie samo zniknie?
- W wypadku jakichkolwiek niepokojących zmian w obszarze piersi należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Zaniepokoić powinno nas pojawienie się w piersi lub w dole pachowym guzka bądź zgrubienia, czy też wydzieliny z brodawki sutkowej.

Od lat zażywam tabletki antykoncepcyjne. Czy ma to wpływ na zachorowalność na raka?
- Od wielu lat trwają badania wpływu antykoncepcji hormonalnej na zwiększenie ryzyka zachorowań na nowotwory piersi lub narządu rodnego. Wiele badań ujawnia wzrost zachorowań na raka sutka wśród kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną przez okres dłuższy niż 10 lat. Przypuszcza się, że antykoncepcja hormonalna ma wpływ na zachorowalność na raka szyjki macicy, jednak o wiele mniejszy aniżeli aktywność seksualna, zwłaszcza liczba partnerów i możliwość licznych infekcji.

Otrzymałam skierowanie na badanie mammograficzne. Co to takiego?
- Mammografia jest badaniem mającym na celu wykrycie raka piersi we wczesnym stopniu zaawansowania, gdy jest on jeszcze niewyczuwalny w dotyku. Mammograficzne badanie przesiewowe prowadzi do obniżenia ryzyka zgonu z powodu raka piersi o około 30 proc. Pozwala wykryć chorobę nowotworową we wczesnym etapie, wówczas, gdy szansa na wyleczenie wynosi niemal 100 proc. Wszystkie kobiety pomiędzy 50. a 70. rokiem życia w Polsce mają możliwość poddania się darmowym badaniom mammograficznym raz na dwa lata. W szczególnych przypadkach mammografia powinna być wykonywana u kobiet powyżej 40. roku życia.

Jaka jest różnica między mammografią a USG piersi?
- Podczas mammografii do prześwietlenia piersi wykorzystuje się promienie rentgenowskie, natomiast badanie USG wykorzystuje ultradźwięki, emitowane przez sondę przyłożoną do skóry nasmarowanej specjalnym żelem. Ultradźwięki w wyniku odbicia od tkanek przetwarzane są do postaci obrazu podobnego do zdjęcia rentgenowskiego. Ta metoda badania jest szczególnie przydatna do oceny stanu piersi o budowie gruczołowej, występującej u młodych kobiet. Badanie jest dostatecznie bezpieczne, by stosować je także u kobiet w ciąży.

Lekarz ginekolog wykonał mi badanie cytologiczne. Czego można się z niego dowiedzieć?
- Cytologia pozwala na ocenę pod mikroskopem komórek nabłonka wyścielającego szyjkę macicy. Pozwala wykryć raka szyjki macicy nawet w jego przedinwazyjnym stadium. Powinna być wykonywana raz w roku przez cztery lata od momentu rozpoczęcia współżycia płciowego, a następnie profilaktycznie, co trzy lata, jeśli nie ma innych zaleceń lekarskich.
Koleżanka z klasy zaszczepiła się przeciwko rakowi szyjki macicy. Czy to uchroni ją przed chorobą?
- Zgodnie z aktualną wiedzą infekcja HPV (wirusem brodawczaka ludzkiego) zwiększa ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy, dlatego powstały szczepionki, które zaleca się stosować kobietom przed rozpoczęciem życia seksualnego celem zapobiegania infekcji. Potrzeba jednak dalszych badań i obserwacji, by jednoznacznie stwierdzić skuteczność takiej szczepionki w zapobieganiu występowania raka szyjki macicy. Nadchodzące lata pokażą, czy spowodowały one rzeczywisty spadek zachorowań na ten typ nowotworu.

Czytałam ostatnio artykuł w prasie o testach genetycznych, które pozwalają wykryć geny odpowiedzialne za powstawanie raka piersi czy jajników. Moja babcia zmarła na raka piersi. Zatem, czy powinnam się zdecydować na takie testy?
- U niektórych kobiet występują mutacje w obrębie genów (np. BRCA1 i BRCA2), predysponujące do wystąpienia raka piersi i raka jajnika. Istnieje możliwość ich wykrycia poprzez wykonanie specjalistycznych badań genetycznych. Warto jednak podkreślić, że dziedziczne podłoże raka piersi, uwarunkowane takimi mutacjami, dotyczy zaledwie kilku procent chorych (ok. 3-5 proc). Dlatego, celem ustalenia zasadności wykonania takiego badania przeprowadza się wywiad rodzinny. Do najważniejszych cech związanych ze zwiększonym prawdopodobieństwem nosicielstwa mutacji BRCA należy zachorowanie na raka piersi przed 40. rokiem życia, a także mnogie zachorowania na raka piersi lub jajnika w rodzinie.

Na czym polega mastektomia?
- Mastektomia to amputacja piersi. Zabieg polega na usunięciu całej piersi wraz ze skórą pokrywającą gruczoł. Wykonuje się ją głównie u chorych na raka piersi, którzy ze względów medycznych nie kwalifikują się do leczenia oszczędzającego (tzn. wycięcia guza z zachowaniem gruczołu piersiowego).

Jestem chora. Grozi mi amputacja piersi. Słyszałam o zabiegu rekonstrukcji piersi. Czy każdy może z niego skorzystać?
- Na ogół nie ma przeciwwskazań do takiego zabiegu. Obecnie chirurgiczne leczenie odtwórcze (rekonstrukcyjne) jest nieodłączną częścią postępowania w raku piersi. Rekonstrukcję można wykonać w trybie natychmiastowym lub odroczonym. Odroczoną rekonstrukcję wykonuje się po upływie przynajmniej sześciu miesięcy od zakończenia uzupełniającego leczenia (radioterapii lub chemioterapii).

Mam bardzo małe piersi. Czy to oznacza, że nie zachoruję?
- Wielkość gruczołu sutkowego nie ma wpływu na ryzyko wystąpienia nowotworu w jego obrębie.

Czy markery nowotworowe są miarodajnym badaniem w kierunku stwierdzenia raka?
- Nie zaleca się wykonywania oceny markerów nowotworowych raka piersi, gdyż nie są one miarodajnym badaniem w kierunku jego wykrycia i rozpoznawania. Oznaczenia te mogą mieć jedynie pomocnicze znaczenie w monitorowaniu przebiegu leczenia zaawansowanego raka piersi.

Kto jest w grupie ryzyka zachorowań na raka piersi czy raka szyjki macicy?
- Zwiększone ryzyko raka piersi występuje u kobiet z rodzin, w których w pierwszej linii (matka lub babcia) występowały nowotwory piersi lub jajnika. Z kolei zagrożenie zachorowaniem na raka jajnika wzrasta z wiekiem. Do głównych czynników zwiększających ryzyko należy również zaliczyć infekcję wirusem brodawczaka ludzkiego (ang. Human papilloma virus -HPV).
Anna Jarguz

Przełom nr 9 (1031) 5.3.2014