Drugie życie synagogi w Trzebini. Międzynarodowa inicjatywa chce uratować zabytek

Niszczała przez dziesięciolecia, teraz ma szansę odzyskać dawny blask. Zabytkowa Synagoga Kupiecka w centrum Trzebini została sprzedana. Nowy właściciel planuje jej renowację, utworzenie muzeum żydowskiego oraz miejsca dla pielgrzymów odwiedzających groby słynnych rabinów.

Budynek dawnej Synagogi Kupieckiej Bikur Cholim przy ul. Piłsudskiego w Trzebini kupiła grupa partnerów chcących j w pierwotnym kształcie ocalić. Do transakcji doszło podczas przetargu przeprowadzonego przez gminę 27 października.

Zabytkowa nieruchomość (działka 236 m2 wraz z budynkiem) od lat niszczeje. Gmina Trzebinia nie znalazła sposobu na zagospodarowanie obiektu.

Na początku tego roku zainteresowanie zakupem synagogi wyrazili właściciele sąsiedniej nieruchomości. Rada Miasta Trzebini zgodziła się na udzielenie przyszłemu nabywcy 50-procentowej bonifikaty od ceny sprzedaży. Warunkiem było złożenie odpowiedniego wniosku. Gmina ogłosiła przetarg. Cena wywoławcza wynosiła 102 tys. zł.

Jak się okazało, chętnych było więcej.

Międzynarodowa inicjatywa na rzecz synagogi

O kulisach zakupu zabytku poinformował izraelski dziennik „The Jerusalem Post”. Według gazety do przetargu przystąpiła grupa partnerów, którzy połączyli siły, aby zachować religijny i historyczny charakter synagogi oraz zapobiec wykorzystaniu jej do celów niezwiązanych z żydowskim dziedzictwem.

Plany ma ambitne. Obejmują gruntowną renowację budynku, przywrócenie mu funkcji religijnej, utworzenie muzeum żydowskiego oraz miejsca gościnnego dla osób przyjeżdżających do Trzebini, by odwiedzić groby rabinów i przywódców chasydzkich pochowanych na miejscowym cmentarzu.

Inicjatorzy przedsięwzięcia chcą, aby przy odtwarzaniu historycznego wyglądu synagogi wykorzystano zachowaną dokumentację oraz wyniki badań archeologicznych.

Na razie nie podano harmonogramu prac ani kosztów planowanej renowacji. 

Zdjęcie i wizualizacja Meir Bulka

Chcą przywrócić pamięć o żydowskiej Trzebini

Jedną z osób zaangażowanych w przedsięwzięcie jest Meir Bulka fundator Fundacji JNERATION z siedzibą w Lublinie, zajmującej się ochroną żydowskiego dziedzictwa. Jest on również autorem wizualizacji przedstawiających możliwy wygląd trzebińskiej synagogi po renowacji. Za jego zgodą prezentujemy je czytelnikom „Przełomu”.

– Nie chodzi tylko o ratowanie synagogi, ale również o wzięcie odpowiedzialności za zachowanie pamięci o całej społeczności – podkreśla Meir Bulka, cytowany przez „The Jerusalem Post”.

Jego zdaniem odnowiony obiekt może stać się ważnym miejscem na mapie żydowskich podróży do Polski.

Trzebinia ma ku temu historyczne podstawy. Społeczność żydowska była obecna w mieście co najmniej od XVI wieku. W 1815 roku powstała samodzielna gmina żydowska, a w 1921 roku Żydzi stanowili około 23 proc. mieszkańców.

W okresie międzywojennym działały tu cztery synagogi, szkoły religijne, domy modlitwy, instytucje dobroczynne i organizacje społeczne.

Z Trzebinią związani byli wybitni rabini, między innymi Dow Berisz Weidenfeld, znany jako Gaon z Czebina, oraz Ben Cijon Halberstam, drugi cadyk dynastii bobowskiej.

Zagłada podczas II wojny światowej położyła kres wielowiekowej historii tej społeczności. Wielu trzebińskich Żydów zostało zamordowanych przez Niemców, między innymi w Auschwitz.

Dziś o ich obecności przypominają przede wszystkim zachowane zabytki, w tym synagoga i cmentarz żydowski.

Nie tylko zabytek, ale także symbol

Ratowanie synagogi ma wymiar znacznie szerszy niż konserwacja starego budynku.

Jacek Purski, dyrektor Centrum Badań nad Nienawiścią, Ekstremizmem i Radykalizacją, cytowany przez „The Jerusalem Post”, zwraca uwagę, że zachowanie takich miejsc oznacza również uznanie żydowskiego życia za część nie tylko polskiej przeszłości, ale także teraźniejszości i przyszłości.

Jeżeli plany nowego właściciela zostaną zrealizowane, Trzebinia odzyska ważny fragment swojej historii. Niszczejący od lat budynek w centrum miasta może ponownie stać się miejscem spotkań i poznawania wielokulturowego dziedzictwa.