1600 robotników rzuciło pracę

Około 1600 górników i hutników z Sierszy, Tenczynka i Krza rozpoczęło strajk. Protest wywołała podwyżka składek na Kasę bracką, ale szybko przerodził się on w spór o płace i czas pracy. Do powiatu sprowadzono z Krakowa 90 żołnierzy.

Od tygodnia – jak informował „Tygodnik Chrzanowski” 28 sierpnia 1909 roku – nie pracowali robotnicy kopalni „Artur” w Sierszy, szybu „Krystyna” w Tenczynku oraz huty cynkowej „Artur” w Krzu.

Bezpośrednią przyczyną była decyzja o podniesieniu o 40 proc. składek na Kasę bracką – fundusz wzajemnej pomocy górników, zapewniający świadczenia m.in. w razie choroby, wypadku czy śmierci. Kasa miała jednak ponad 734 tys. koron deficytu.

Robotnicy odpowiedzieli własnymi żądaniami: domagali się 10–15 proc. podwyżek, skrócenia dnia pracy w hucie z 12 do 8 godzin, bezpłatnego światła i opału oraz urządzenia łazienek. Według dyrekcji ich realizacja kosztowałaby zakłady dodatkowe 250 tys. koron rocznie.

Zarząd Galicyjskich Akcyjnych Zakładów Górniczych odmówił, powołując się na kryzys w przemyśle i brak rezerw finansowych. Twierdził również, że robotnicy są podburzani. Każdy dzień strajku oznaczał według dyrekcji około 6000 koron utraconych zarobków.

Protest przebiegał spokojnie, ale władze sprowadziły żandarmerię i 90 żołnierzy z Krakowa. Strajk trwał jednak wiele tygodni i sparaliżował lokalne zakłady. Przerwę w wydobyciu szybko wykorzystała konkurencja – rynek galicyjski zalał tańszy węgiel z Prus, a część dostaw przejęły kopalnie jaworznickie.

Z czasem stał się również areną walki politycznej. Socjaliści i narodowi demokraci (endecy), początkowo współpracujący przy jego organizacji, zaczęli się wzajemnie zwalczać. Przedłużający się protest pozbawił robotników zarobków i zmusił ich ostatecznie do powrotu do pracy. Ówczesna prasa robotnicza oceniała protest jako „półudały”, a nawet przegrany – przyniósł ogromne straty finansowe, nie zapewniając realizacji najważniejszych żądań płacowych.