Wstrząsy generowane przez ZG Janina wciąż dzielą mieszkańców Libiąża, a przyszłość kopalni – w obliczu zmieniającej się polityki energetycznej – budzi coraz większe obawy. Burmistrz Libiąża Jacek Latko wyjaśnia, jak samorząd odpowiada na te problemy oraz jakie działania i inwestycje mogą odmienić gospodarczy obraz gminy.

Marek Oratowski: Zacznijmy od dwóch kwestii dotyczących ZG Janina. Mieszkańcy wciąż narzekają na wstrząsy. Jedni się do nich przyzwyczajają, inni piszą petycje do różnych instytucji, by ograniczyć działalność kopalni lub wręcz ją zamknąć.

Jacek Latko: Sam odczuwam wstrząsy, podobnie jak inni mieszkańcy. Na szczęście zazwyczaj nie powodują one żadnych szkód pod ziemią ani na powierzchni, a jeżeli już, to są one nieduże. Bardzo istotne jest to, że ograniczone zostało wydobycie w nocy, a właśnie w porze nocnej wstrząsy powodowały największy dyskomfort. Co kwartał jako samorządowcy z gmin objętych działalnością kopalni spotykamy się w ramach zespołu porozumiewawczego. Ostatnie posiedzenie odbyło się w październiku. Zasugerowałem, by po większych wstrząsach, tak zwanych "siódemkach", odbywały się od razu badania szczelności gazociągów i oględziny wieżowców. Chodzi o zbadanie, czy w tych największych budynkach nie ma spękań. Te uwagi zostały zaakceptowane. W mojej ocenie - to co dyrekcja kopalni może zrobić, to robi. Choćby strzelanie długimi otworami. Jest to kosztowne, ale przynosi jakieś efekty. W planie jest zastosowanie najnowocześniejszych i najbardziej skutecznych technologii. Liczę, że stanie się to jak najszybciej. Niestety, nie ma się co oszukiwać – wstrząsy będą nam towarzyszyć. Libiąż jest gminą górniczą.

Zobaczymy, na ile wstrząsogenne będą nowe partie wydobycia.

W przyszłym roku ma się ono przenieść pod Gromiec. W tamtych rejonach jest inna tektonika i mniej uskoków. Dlatego wstrząsy mogą mieć znacznie mniejszą siłę.

Strategicznym tematem jest przyszłość kopalni w kontekście polityki krajowej i unijnej. Ta perspektywa została zarysowana na dwadzieścia kilka lat do przodu. Pojawiają się jednak sygnały, głównie z energetyki, że likwidacja ZG Janina i innych zakładów wydobywczych może nastąpić dużo wcześniej. Prezes Tauron Polska Energia Grzegorz Lot na ostatnim spotkaniu w Chrzanowie w sprawie Elektrowni Siersza wspomniał, że w zasadzie węgiel ma rację bytu jako surowiec dla tej spółki do 2029 roku. Pewnie pan śledzi te informacje. Niepokoją pana takie doniesienia?

Oczywiście, że śledzę te dyskusje. Szkoda tylko, że kolejne rządy nie potrafiły stworzyć jasnej, długofalowej polityki energetycznej. Decyzje są podejmowane trochę „po omacku”. Ja opieram się na obowiązujących dokumentach, czyli na umowie społecznej, w której jasno zapisano, że kopalnia Janina ma funkcjonować do 2049 roku. Nikt nie prowadzi z nami rozmów, by miało być inaczej. Pojawiają się wypowiedzi poszczególnych ministrów czy prezesów, ale traktuję je raczej jako ich własne wizje.

Warto też pamiętać o doświadczeniach z czasu wojny w Ukrainie, kiedy to węgiel okazał się realnym zabezpieczeniem energetycznym. Dopóki nie mamy w Polsce elektrowni atomowej, węgiel pozostaje ważnym elementem systemu. Oparcie się wyłącznie na odnawialnych źródłach energii byłoby dziś zbyt ryzykowne.

W sytuacji niepewnej przyszłości kopalni bardzo ważny jest temat nowych inwestycji i miejsc pracy. 

Przede wszystkim musimy zmienić mentalność naszych mieszkańców. Wciąż ubolewam nad firmą Elemental. Kilka lat temu na Kosówkach chciała wybudować innowacyjny zakład zajmujący się recyklingiem baterii litowo-jonowych i katalizatorów. Niektórzy radni i część mieszkańców nie chciała słuchać, że to proekologiczna inwestycja i zostanie zrealizowana z udziałem pieniędzy unijnych, a to oznacza, że nikt sobie nie pozwoli na to, by powstała - jak to niektórzy określali - bomba ekologiczna. Firma ostatecznie przeniosła się do Zawiercia i tam utworzyła nowe miejsca pracy. Żałuję, bo taka inwestycja nakręciłaby lokalną gospodarkę. Co dalej? Blisko współpracujemy z Krakowskim Parkiem Technologicznym, rozmawiamy z lokalnym biznesem, promujemy tereny inwestycyjne i myślimy nad tym, jak otworzyć nowe. Pomoże w tym kolejny etap Drogi Współpracy Regionalnej. Być może uda się też nawiązać porozumienie z prywatnymi właścicielami działek. Cały czas do dyspozycji inwestorów są tereny po byłej Upadowej. Dokładnie 26 hektarów. Gdyby się pojawiła zainteresowana firma, zostanie ogłoszony przetarg. Właścicielem terenu jest Spółka Restrukturyzacji Kopalń.

A pojawiają się sygnały, że jest konkretny przedsiębiorca, który chciałby się zainstalować?

Jeśli chodzi o Kosówki, to po rezygnacji Elementalu nie pojawił się na razie żaden inny inwestor. Protesty społeczne odbiły się szerokim echem, co niestety sprawiło, że nie jesteśmy dziś postrzegani jako dobre miejsce do lokowania nowych przedsięwzięć. Podkreślam jednak, że rozumiem obawy mieszkańców. Trudno mi natomiast zrozumieć tak ostrą reakcję jeszcze przed poznaniem szczegółowych planów inwestora.

Cały czas współpracujemy z ZG Janina nad uregulowaniem stanu prawnego terenów po hałdzie. Liczę, że w przyszłym roku uda się ten proces zamknąć. Dzięki temu mielibyśmy do dyspozycji 16 hektarów na ustabilizowanej części hałdy, na której prowadziliśmy badania we współpracy z Bankiem Światowym. Dodatkowym atutem jest nowa ustawa, która pozwala przekazywać gminom tereny pogórnicze. Kończy się też praca nad koncepcją połączenia tego obszaru bezpośrednio z drogą wojewódzką 780.

Drugim miejscem o dużym potencjale inwestycyjnym jest teren przy ulicy Krakowskiej, tzw. Wałgasz. Gmina ma tam niewielki areał, ale rozpoczęliśmy rozmowy z Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną, która dysponuje 15 hektarami. W najbliższym czasie planuję też spotkania z prywatnymi właścicielami działek, aby podpisać wspólne oświadczenie. Nie chodzi o sprzedaż gruntu gminie, lecz o to, by w razie pojawienia się inwestora można było wspólnie ogłosić przetarg na cały obszar.

Macie jeszcze do zbycia działki przy basenie.

Ten teren jest przewidziany konkretnie pod budownictwo mieszkaniowe. Liczymy, że zainteresują się nim deweloperzy. Bardzo ważna rzecz to oczywiście budowa Drogi Współpracy Regionalnej. W przyszłym roku powinna zostać wydana decyzja środowiskowa. W ślad za tym powstanie projekt, co zajmie jakieś dwa lata. Budowa mogłaby się zacząć w 2028 lub 2029 roku. W naszej gminie DWR ma przebiegać wzdłuż terenów inwestycyjnych w pobliżu Kosówek, gdzie planowane jest rondo. Droga prawdopodobnie zostanie poprowadzona tunelem pod torami i potem będzie nią można dojechać do autostrady.

W jakiej kondycji finansowej jest gmina? Ile macie zadłużenia?

Poziom zadłużenia gminy to 43,1 miliona złotych, czyli 29 procent naszych rocznych wydatków. Wynika to m.in. ze spłaty kredytu na budowę basenu. Nie zaciągamy nowych zobowiązań. Projekt budżetu na przyszły rok oceniam jako solidny – na miarę naszych możliwości. Wszystkie podstawowe potrzeby zostaną zabezpieczone. Tradycyjnie zapisaliśmy przede wszystkim pieniądze na dokończenie rozpoczętych inwestycji. O nowych zadaniach będziemy myśleć w marcu, przy okazji korekty budżetu.

Gdzie pójdą największe pieniądze?

Pod koniec lutego planujemy zakończyć budowę przedszkola w Żarkach. Półtora miliona złotych dołożymy powiatowi do remontu ulicy Gromieckiej. Przy dworcu autobusowym chcemy ustawić kontenerową toaletę publiczną, przeniesioną z dworca w Chrzanowie. Wkrótce ruszy także budowa mieszkań przy ulicy Wańkowicza, realizowana przez SIM Zagłębie z naszym udziałem kapitałowym. Złożyliśmy wniosek o remont fragmentu ulicy Leśnej. Sto tysięcy złotych przeznaczymy na dopłaty dla mieszkańców wymieniających piece. Wspieramy również projekt budowy komisariatu policji, który ma być gotowy w pierwszym kwartale 2026 roku.

Co czeka w kolejce na marcową korektę wydatków?

Myślimy o dużej inwestycji dla młodzieży: budowie skateparku i pumptracku przy basenie. Szacujemy, że całość może kosztować około 5 milionów złotych. Po sugestiach przyszłych użytkowników zmieniliśmy technologię pumptracku z modułowej na ziemną. Najprawdopodobniej to właśnie pumptrack powstanie jako pierwszy, bo mamy większe szanse na zdobycie dofinansowania. Planujemy też budowę nowych parkingów, bo obecne są już mocno obciążone.

Gdzie powstaną?

W pobliżu basenu, przy garażach przybędzie 26 miejsc postojowych. Parking mamy też zaprojektowany na osiedlu Górniczym. Potrzebą chwili jest rozbudowa parkingu przy dworcu kolejowym. Dyskutowaliśmy o tym na ostatniej sesji. Na szczęście mamy tam rezerwę terenu.

Jakieś większe inwestycje oświatowe szykują się w 2026 roku, oprócz budowy przedszkola?

W ostatnich latach przeznaczyliśmy na oświatę rekordowe ponad 20 milionów złotych, w tym na dostosowanie placówek do wymogów przeciwpożarowych. Daje mi to dużą satysfakcję, gdy inspektorzy straży pożarnej czy sanepidu mówią, że nasze szkoły są naprawdę ładne i bezpieczne. Systematycznie poprawiamy też dostępność dla osób o różnych potrzebach. Przy SP nr 4 powstaje właśnie wielofunkcyjne boisko dla najmłodszych.

Często mieszkańcy przy różnych okazjach pytają, co z kolejnymi etapami budowy kanalizacji?

W przyszłym roku przeznaczymy na ten cel półtora miliona złotych. Prace będą prowadzone m.in. na ulicach Spokojnej, Floriańskiej i Żniwnej. Liczę, że wszyscy mieszkańcy podłączą się do nowej sieci.

Kultura, sport to sfery, w których też planujecie większe nakłady?

Oddaliśmy do użytku świetlicę w Kosówkach, a niedawno dyrektor LCK wystąpiła z wnioskiem o zagospodarowanie terenu wokół niej oraz budowę integracyjnej wiaty. Przed nami także rozbudowa saunarium w Parku Wodnym w Libiążu. Sam obiekt okazał się świetną inwestycją - frekwencja mówi sama za siebie. W jedną z ostatnich niedziel skorzystało z niego ponad tysiąc osób, więc naturalnie planujemy kolejne atrakcje. W obszarze sportu kluczowe zadania to modernizacja stadionu w Libiążu oraz budowa szatni dla piłkarzy LKS Żarki.

Skoro mowa o Żarkach, to często na ostatnich zebraniach mieszkańcy dociekali, co jeszcze pan zaproponuje w tym sołectwie oprócz budowy przedszkola.

Było jasne ustalenie: dopóki trwa budowa przedszkola za 9 milionów złotych, pozostałe inwestycje muszą poczekać. A mimo to na zebraniu słyszę, że „w Żarkach nic się nie robi”. Trudno to inaczej nazwać niż populizmem. Jeśli chodzi o kolejne zadania, trzymam się rankingu przygotowanego przez sołtysa i radę sołecką. Na pierwszym miejscu jest tam szatnia dla sportowców. Tymczasem część mieszkańców, którzy przychodzą na zebrania, nie chce uznać priorytetów wypracowanych w demokratyczny sposób. I to naprawdę mnie dziwi.

Ostatnio duże dyskusje wzbudził z kolei ranking, w którym Chrzanów okazał się najlepszym miejscem do życia. Libiąż w tym zestawieniu też wypadł dość dobrze.

W poszczególnych kategoriach zajmowaliśmy różne miejsca, ale w ogólnym zestawieniu wypadliśmy naprawdę solidnie - tuż za Chrzanowem. Myślę, że to zasługa działań, które prowadzimy: inwestycji w pływalnię, dbałości o czystość i zieleń oraz ciekawej oferty kulturalnej. Doceniają to nie tylko mieszkańcy, lecz także osoby odwiedzające naszą gminę. To wszystko działa też na plus dla potencjalnych inwestorów i przyszłych mieszkańców. Libiąż to po prostu dobre miejsce do życia.