Zbigniew Zamachowski w Chrzanowie. Opowiedział o mistrzach, strachu i wielkich rolach

Zaczęło się od zniszczonego pianina na strychu, a skończyło na galopie przed pięćdziesięcioma końmi. Podczas spotkania w bibliotece Zbigniew Zamachowski opowiadał o dzieciństwie, muzyce, swoich mistrzach, Krzysztofie Kieślowskim, Jerzym Hoffmanie i roli Michała Wołodyjowskiego. Było dużo śmiechu i anegdot, ale także opowieść o tym, ile pracy naprawdę wymaga zawód aktora.

Zbigniew Zamachowski, dziś 65-letni aktor, urodził się w Brzezinach. Ukończył łódzką szkołę filmową w 1985 roku. Pracował z najwybitniejszymi reżyserami polskiego kina – m.in. Kazimierzem Kutzem, Krzysztofem Kieślowskim, Andrzejem Wajdą i Jerzym Hoffmanem. Publiczność zna go z dziesiątek ról filmowych i teatralnych, a także z charakterystycznych głosów dubbingowych.

Wszystko zaczęło się od pianina

Jego artystyczna droga mogła zacząć się dużo wcześniej, niż sam zdawał sobie z tego sprawę. Jako mały chłopiec mieszkał z rodziną w pałacu w Brzezinach. Pewnego dnia razem ze starszą siostrą wszedł na strych. Znaleźli tam stare, zniszczone pianino. Nie miało nóg ani klawiatury, ale dzieci odkryły, że można wsunąć rękę do środka i poruszać strunami, wydobywając z nich dźwięki. To właśnie wtedy Zamachowski zapragnął grać.

Po latach opowiedział tę historię Stanisławowi Radwanowi, z którym współpracował w teatrze. Kompozytor nazwał ją jego „artystyczną inicjacją”. Muzyka zresztą pozostała ważną częścią życia aktora.

Droga do szkoły filmowej nie była jednak prosta. Zamachowski wybrał technikum ekonomiczne, ale szybko zorientował się, że rachunki i księgowość nie są dla niego. Polonistka namówiła go na konsultacje do szkoły aktorskiej. Tam usłyszał, że powinien poszukać sobie innego zawodu. Nie zrezygnował. Przez rok pracował nad wymową i ostatecznie dostał się do łódzkiej szkoły filmowej.

Kutz, Kieślowski i lekcje z planu

Jednym z najważniejszych ludzi w jego zawodowym życiu był Kazimierz Kutz. Zamachowski mówił o nim nie tylko jako o reżyserze, ale także jako o człowieku, który dla niego kimś w rodzaju filmowego ojca.

Na planach filmowych aktorzy często długo czekają na kolejne ujęcia. Kutz wykorzystywał ten czas na opowieści o polskim kinie, aktorach i ludziach, których znał. Zamachowski przyznał, że z tych historii dowiedział się o polskiej kinematografii więcej, niż mógłby przeczytać w książkach.

Ważną osobą był także dla niego Krzysztof Kieślowski. Zamachowski zagrał w „Ucieczce”, dyplomowym filmie Tomasza Szadkowskiego, którego opiekunem był Kieślowski. Reżyser zapamiętał młodego aktora i kilka lat później zaproponował mu rolę w „Dekalogu”. Przełomem okazało się jednak dla Zamachowskiego obejrzenie „Krótkiego filmu o miłości”. Zrodził w nim  przekonanie, że film może jest czymś znacznie ważniejszym niż rozrywką.

Kieślowski nauczył go także odpowiedzialności za pracę. Na jego planie nie można było być nieprzygotowanym ani się spóźniać.

Najpierw strach, potem koń

Najbardziej wciągająca opowieść wieczoru w wykonaniu Zamachowskiego dotyczyła jednak roli Michała Wołodyjowskiego w „Ogniem i mieczem” Jerzego Hoffmana. Dla Zamachowskiego było to spełnienie dziecięcego marzenia. Jako chłopiec oglądał „Przygody pana Michała”, a po kolejnych odcinkach wraz z kolegami urządzał pojedynki na kije. Teraz miał zagrać bohatera, którego wcześniej stworzył na ekranie Tadeusz Łomnicki.

Problemem okazała się jazda konna. W łódzkiej szkole filmowej studenci mieli co prawda zajęcia z judo, karate, akrobatyki, tańca i jazdy konnej, ale podczas jednego z obozów Zamachowski spadł z konia. Kiedy więc dostał propozycję roli Wołodyjowskiego, wiedział, że będzie musiał pokonać własny strach.

Na kilka miesięcy przed zdjęciami wrócił na maneż. Pierwsze spotkanie z końmi nie wyglądało zachęcająco. Kiedy otworzył wielkie drewniane wrota, zobaczył Wiktora Zborowskiego próbującego utrzymać się na koniu. Zamachowski zamknął drzwi i – jak opowiadał – najchętniej wróciłby do domu.

Ostatecznie produkcja znalazła dla niego znakomitego trenera Romana Puszczaka i dobrze ułożone konie. Aktor ćwiczył z Atamanem. Później jednak na planie czekała go niespodzianka.

Miał poprowadzić oddział kilkudziesięciu jeźdźców. Przed nim znajdowali się Kozacy, wokół pracowały kamery. Nagle zdał sobie sprawę, co może się wydarzyć, jeśli spadnie z konia. Jadący za nim oddział mógłby po prostu po nim przejechać.

– Damy radę, damy radę – powtarzał sobie i koniowi.

W pewnym momencie Zamachowski zdał sobie sprawę, że nie siedzi na Atamanie. Pod nim był Cekin – specjalnie przygotowany do tej sceny młody koń. Gdy padła komenda do galopu, Cekin ruszył z ogromną prędkością. Aktor przez około półtora kilometra próbował utrzymać się w siodle.

Scenę powtarzano kilkanaście razy. I właśnie wtedy stało się coś, czego wcześniej nie potrafił sobie wyobrazić: strach zniknął. Zamachowski zaprzyjaźnił się z Cekinem i większość scen konnych wykonał sam.

Aktor musi być psychologiem

Pod koniec spotkania mówił o tym, czym naprawdę jest aktorstwo. Nie zgadzał się z przekonaniem, że to przede wszystkim wygłupy przed kamerą.

- Przygotowanie do roli może wymagać nauki nowych umiejętności. Kiedy grałem fryzjera u Kieślowskiego, długo obserwowałem pracę prawdziwego fachowca, ucząc się nawet sposobu trzymania nożyczek - wspominał. 

Dodał, że aktorzy są takimi psychologami-amatorami. Muszą każdą postać rozpoznać i poznać jej motywację, a potem ją zagrać.