Choć życie Mariana Konarskiego wypełniały obrazy i rzeźby, to jego Pomnik Zwycięstwa i Wolności w Chrzanowie pozostaje jednym z najbardziej znanych jego dzieł i rozpoznawalnych symboli miasta. Dziś przypada rocznica jego śmierci.

Marian Konarski, znany też jako Marzyn z Krzeszowic, urodził się 8 grudnia 1909 roku w Chrzanowie, a zmarł 30 października 1998 roku w Krakowie. Był malarzem, rzeźbiarzem, poetą i teoretykiem sztuki. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, ale został z niej usunięty za działalność w grupie Rogate Serce prowadzonej przez Stanisława Szukalskiego.

Mieszkańcy wybrali orła

W 1938 roku zamieszkał w Krzeszowicach, gdzie tworzył do końca życia. W czasie okupacji działał w konspiracji, zajmując się legalizacją dokumentów i malowaniem polichromii w kościołach. Po wojnie uzyskał dyplom ASP, należał do Związku Polskich Artystów Plastyków i współtworzył grupy Zdrój w Krzeszowicach oraz GART w Krakowie. Był autorem wielu dzieł rzeźbiarskich i malarskich o głębokiej symbolice. Jego sztuka łączyła realizm z poetycką metaforą, a w Krzeszowicach pamięć o nim przypomina pamiątkowa ławeczka z jego podobizną.

Jednym z jego najbardziej znanych projektów jest Pomnik Zwycięstwa i Wolności w Chrzanowie, odsłonięty 5 września 1971 r. wraz z oddaniem do użytku Placu Tysiąclecia. Cały pomnik kosztował 2 mln 412 tys. zł. Obok jego cokołu delegacja Wojska Polskiego złożyła w 1971 r. urnę z ziemią z 34 miejsc straceń i pamięci narodowej w powiecie chrzanowskim. Urna została wmurowana w cokół.

Na wykonanie Pomnika Wolności i Zwycięstwa pół wieku temu został ogłoszony konkurs.  Wpłynęło sześć prac. Komisja oceniająca wskazała jako najlepszy projekt pod nazwą "Czerwony sztandar". O wyborze zwycięskiego mieli jednak zdecydować w ankiecie sami mieszkańcy.

W konkursie startował m.in. Marian Konarski. Projekt jego oraz architekta Stanisława Filipowskiego "Wymarsz partyzantów" doczekał się realizacji, choć zajął w konkursie dopiero trzecie miejsce.

- Gdyby ta praca przedstawiała motyw bolszewicki, na pewno bym się jej nie podjął – przekonywał Marian Konarski w 1996 roku w rozmowie z piszącym te słowa (artysta zmarł dwa lata później). W końcu, w czasie wojny artysta należał do AK.

Mało kto wie, że był też autorem dwóch obrazów - "Obrona Częstochowy" i "Cud nad Wisłą", które znajdowały się w kościele św. Mikołaja w Chrzanowie. Podczas okupacji zostały zamalowane przez Niemców. Dlatego na pamięć potomnych Marian Konarski zasłużył sobie głównie jako twórca orła.

Pracochłonny montaż, wysokie honorarium

Twórca zdradził, że kierunek zachodni, w jakim patrzy orzeł, nie zawiera żadnych podtekstów. Ptak, według jego zamysłu, ogląda się jedynie za siebie, jak prowadzący do boju dowódca za swoim wojskiem. Orzeł wykonany jest z dwumilimetrowej, miedzianej blachy, wykutej przez krakowskiego metaloplastyka Ludwika Błasiaka.

Praca była żmudna. Do rusztowania z rurek stalowych przyśrubowywane były kawałki metalu. Ośmiometrowy orzeł został zmontowany w Zakładach Metalurgicznych w Trzebini. Stamtąd przewieziono go do Chrzanowa. Przez dwa tygodnie trwał jego montaż na 10-metrowym, granitowym cokole (pierwotnie miał mieć 14 m), na którym - według gipsowego modelu - zostały wykute płaskorzeźby. Prace montażowe odbywały się przy użyciu ogromnego dźwigu.

- Cokół został zrobiony niezgodnie z projektem i okazało się, że orzeł jest wysunięty zbyt do przodu. W związku z tym trzeba mu było nieco skrócić ogon – opowiadał Marian Konarski. Jego honorarium autorskie wynosiło 200 tysięcy złotych. To była bardzo duża kwota. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie sięgało wtedy 2 300 złotych.