ZOL to ostatnia deska ratunku

Znam przypadek pana, który nie chodzi i ze względu na brak opieki domowej sam podjął świadomą decyzję o pójścia do ZOL. Inny mężczyzna przyszedł do nas o kulach – jest w podeszłym wieku i chce odciążyć żonę, a zależało mu na miejscu blisko domu - mówią w rozmowie z Klaudią Remsak Izabela Kiełbalska, kierownik chrzanowskiego Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego w Chrzanowie i Barbara Galus, naczelna pielęgniarka szpitala. 

ZOL w Chrzanowie został uruchomiony, ale nie ma w nim możliwości przyjęcia pacjenta z respiratorem, ponieważ placówka nie uzyskała kontraktu na wentylację mechaniczną. Kto jeszcze jest wykluczony z przyjęcia?

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Izabela Kiełbalska: Osoby wymagające wspomagania oddychania przez aparaturę, czyli wentylacji mechanicznej i respiratora, ale sama rurka tracheostomijna – jeśli pacjent oddycha samodzielnie – nie jest przeciwwskazaniem. Nie przyjmujemy również pacjentów z wiodącymi rozpoznaniami psychiatrycznymi (oznaczonymi w klasyfikacji międzynarodowej symbolem F). Dla nich przeznaczone są ZOL-e o profilu psychiatrycznym. Kolejną grupą są pacjenci z chorobami nowotworowymi, zwłaszcza w stadium rozsianym, którymi zajmują się hospicja oraz oddziały paliatywne.

W powiecie chrzanowskim nie ma jednak hospicjum stacjonarnego.

Izabela Kiełbalska: Ale jest oddział paliatywny. Hospicjum to nieco inna forma organizacyjna – oddział jest strukturą szpitalną, a hospicjum placówką samodzielną. Jednak profil pacjentów w obu tych miejscach jest taki sam.

A co z osobami cierpiącymi na demencję starczą lub chorobę Alzheimera?

Izabela Kiełbalska: Jeżeli demencja nie stanowi głównej przyczyny niesamodzielności i jest jedynie problemem współistniejącym, pacjent może zostać przyjęty. Większość starszych osób boryka się z jakimś stopniem demencji, więc trudno byłoby wykluczać wszystkich.

Kto najczęściej wnioskuje o pobyt w placówce?

Izabela Kiełbalska: Większość stanowią kobiety, co wynika z tego, że żyją dłużej i częściej z wiekiem tracą samodzielność. Dominują przypadki neurologiczne i powikłania naczyniowe, głównie po udarach. Aplikują też osoby w pełni lub prawie świadome, ale z ograniczoną sprawnością ruchową czy zaawansowanymi zmianami zwyrodnieniowymi. Znam przypadek pana, który nie chodzi i ze względu na brak opieki domowej sam podjął świadomą decyzję o pójściu do ZOL. Inny mężczyzna przyszedł do nas o kulach – jest w podeszłym wieku i chce odciążyć żonę, a zależało mu na miejscu blisko domu.

Barbara Galus: Trafił do nas również 40-letnia kobieta po zawale serca, udarze i reanimacji z ciężkimi powikłaniami. Jest nieświadoma, ma rozległe uszkodzenia poreanimacyjne, a nie ma rodziny ani domu. W tym przypadku nasz ZOL będzie dla niej miejscem stałego pobytu.

Co stanie się w sytuacji, gdy stan takiego pacjenta pogorszy się na tyle, że zajdzie konieczność podłączenia respiratora?

Izabela Kiełbalska: Wówczas OIOM musi przekazać pacjenta do placówki dysponującej miejscami respiratorowymi. Najbliższy taki ZOL znajduje się w Makowie Podhalańskim, gdzie dostępnych jest 20 łóżek z wentylacją mechaniczną.

Rodziny pacjentów opuszczających OIOM z sondą lub tracheostomią często są przerażone – nie potrafią obsługiwać aparatury i boją się, że zrobią bliskiemu krzywdę. Co powinny zrobić w takiej sytuacji?

Barbara Galus: Przede wszystkim skorzystać ze wsparcia środowiskowego: pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej oraz pracownika socjalnego. To instytucje ściśle współpracujące ze szpitalami.

Izabela Kiełbalska: Ważny jest też rozsądek samych bliskich. Jeśli dowiadują się na początku hospitalizacji, że pacjent pozostanie ciężko uszkodzony i niesamodzielny, powinni jak najszybciej ocenić swoje możliwości opiekuńcze, albo rozważyć poszukiwanie ZOL-u lub placówki prywatnej. Z doświadczenia wiem, że rodziny często zaczynają działać dopiero po kilku tygodniach, gdy dowiadują się o planowanym za parę dni wypisie. Tymczasem zasad pielęgnacji osoby leżącej można nauczyć się od pielęgniarek jeszcze podczas pobytu chorego na oddziale – wymaga to jednak chęci i zaangażowania.

Barbara Galus: Często paraliżuje ich strach albo błędne przekonanie, że instytucje załatwią wszystko od ręki.

Izabela Kiełbalska: Zdarzają się postawy roszczeniowe i ponaglenia, tymczasem brak miejsc w opiece długoterminowej to problem ogólnokrajowy. Otwarcie nowej placówki nie rozwiąże go od razu. Szybko zapełnimy wszystkie miejsca i powstanie kolejka. Jeśli przeżywalność pacjentów będzie wysoka, a tak zakładamy, rotacja okaże się znikoma.

Barbara Galus: Z doświadczeń innych ZOL-i wynika, że zwolnienie średnio dwóch miejsc w miesiącu to norma. Tymczasem u nas 90 miejsc zostało zarezerwowanych w zaledwie dwa dni.

Izabela Kiełbalska: Aby w pełni zaspokoić potrzeby rynku, w powiecie musiałoby powstać około 500 nowych miejsc opiekuńczych w kilku budynkach. 

Ile wniosków wpłynęło do chrzanowskiego przyszpitalnego ZOL od osób spoza powiatu chrzanowskiego?

Izabela Kiełbalska: Około 30–40 procent. Zgłoszenia napływają z miejscowości oddalonych nawet o 100 kilometrów, głównie ze Śląska. Warto jednak pamiętać o kwestii odwiedzin – nawet dwa razy w miesiącu to będzie prawdziwa wyprawa.  Sądzę, że gdyby można było znaleźć miejsce bliżej, ludzie aplikowaliby blisko swojego miejsca zamieszkania. Tymczasem nasz ZOL potraktowali jak ostatnią deskę ratunku. 

Czy któreś z nadesłanych wniosków zostały odrzucone?

Izabela Kiełbalska: Odrzuciliśmy kilka wniosków ze względu na wiodące rozpoznania psychiatryczne. Wnioski typowo onkologiczne w ogóle do nas nie wpłynęły, ale to wynika ze świadomości społecznej. 

Jak wygląda kwestia leczenia odleżyn i ran przewlekłych w ZOL?

Izabela Kiełbalska: Mamy podpisaną umowę z chirurgiem. Choć NFZ formalnie tego od nas nie wymaga, zdecydowaliśmy się go zatrudnić.

Barbara Galus: Oprócz odleżyn z pewnością pojawią się też stopy cukrzycowe i owrzodzenia podudzi – to powszechne powikłania towarzyszące cukrzycy.

Izabela Kiełbalska: A cukrzyca występuje w dokumentacji niemal każdego pacjenta. Głównym profilem pozostają jednak powikłania po udarach i wylewach, które potrafią unieruchomić człowieka w ciągu doby. Będziemy mieli także pacjenta dializowanego, co dzięki bliskości stacji dializ w naszym szpitalu nie stanowi problemu.

Barbara Galus: Pozwoli to na łatwiejsze i pełniejsze objęcie pacjenta opieką.

Czego Panie najbardziej obawiają się na początku działalności?

Izabela Kiełbalska: Wyzwaniem jest na pewno system komputerowy, ale to kwestia wdrożenia. Spodziewamy się też trudnych przypadków medycznych – pacjentów trafiających z OIOM-ów czy oddziałów szpitalnych, często skolonizowanych bakteriami lekoopornymi. Dysponujemy sześcioma izolatkami, a w razie potrzeby będziemy grupować pacjentów o podobnym profilu  na salach wieloosobowych, zachowując przy tym rygorystyczne procedury higieniczne.

Barbara Galus: Dysponujemy wykwalifikowaną kadrą. Pielęgniarki i opiekunowie medyczni mają bogate doświadczenie w pracy na oddziałach: wewnętrznym, kardiologicznym i SOR-ze. Doskonale wiedzą, jak zadbać o bezpieczeństwo pacjentów.

Izabela Kiełbalska: Kluczowe jest sprawne zgranie całego zespołu.

Barbara Galus: Podział ról jest jasny: lekarze i pielęgniarki odpowiadają za proces leczenia i nadzór medyczny, natomiast opiekunowie medyczni za codzienną pielęgnację, higienę i bezpośredni kontakt z pacjentem.

Izabela Kiełbalska: Specyfika ZOL-u polega na tym, że to właśnie na opiekunach medycznych opiera się ciężar codziennej pracy.

Co bliscy mogą przynosić pacjentowi ZOL w prezencie? Kwiaty raczej odpadają.

Barbara Galus: Cięte kwiaty w wazonach stanowią zagrożenie – łatwo je potrącić, a rozbite szkło na podłodze to ryzyko zranienia. Lepszym pomysłem są prezenty o wartości sentymentalnej, na przykład albumy ze zdjęciami, które pomagają w stymulacji pamięci i prowokują do rozmów. Pacjentom lubiącym czytać warto przynosić książki. Planujemy również rozwój wolontariatu. Chcielibyśmy podjąć współpracę z lokalnymi szkołami średnimi, aby młodzież mogła spędzać czas z podopiecznymi – czytać im książki czy grać w gry planszowe.

Czy w planach jest także współpraca z sąsiadującym domem dziecka? Te relacje mogłyby nieść obopólną korzyść. 

Barbara Galus: Jak najbardziej. Integracja międzypokoleniowa, wspólne kolędowanie czy spotkania świąteczne są niezwykle cenne dla obu stron. Wolontariat uczy młodzież wrażliwości na problemy starości i oswaja z tematem upływu czasu.

Zwraca Pani uwagę na szerokie korytarze nowej placówki. Dlaczego to takie ważne?

Barbara Galus: Przestronne korytarze z poręczami zapewniają podopiecznym swobodę poruszania się na wózkach bez ryzyka kolizji.

Dla wielu samotnych osób przebywanie w otoczeniu rówieśników i w przystosowanym do potrzeb osób z niepełnosprawnościami obiekcie będzie niejednokrotnie znacznie korzystniejsze niż izolacja w mieszkaniu, w samotności, bez dostępu do pomocy specjalistycznej. Z drugiej zaś strony, starych drzew się nie przesadza... 

Barbara Galus: ZOL nie jest miejscem zamkniętym. Jeśli pacjent nie potrafi się zaadaptować, rodzina może w każdej chwili zrezygnować z opieki. Oczywiście będzie także możliwość zabierania podopiecznych na przepustki domowe z okazji świąt czy uroczystości rodzinnych, do czego zachęcamy. ZOL to nie jest więzienie.

Co w sytuacji, gdy pacjent będzie przejawiał zachowania agresywne?

Izabela Kiełbalska: Będziemy musieli sobie z tym radzić. Liczymy się z tym, że niektórzy będą potrzebowali czasu na adaptację, a u części osób zaburzenia świadomości czy agresja wynikają bezpośrednio z jednostki chorobowej. Mamy na miejscu konsultanta psychiatrę. Kluczem jest odpowiedni dobór leków oraz właściwe podejście personelu. Nie przewidujemy stosowania środków przymusu. ZOL ma być dla tych ludzi domem, a nie oddziałem szpitalnym, gdzie spędza się kilka dni. Naszą rolą jest łagodzenie takich sytuacji.

Czy placówka jest zabezpieczona przed ucieczkami pacjentów?

Izabela Kiełbalska: Tak, obiekt jest odpowiednio zabezpieczony – wyjście wymaga wpisania kodu. Na każdej zmianie czuwa też liczny personel. Szacuję, że około jednej trzeciej naszych podopiecznych będą stanowiły osoby chodzące, zaś pozostała dwie trzecie to pacjenci leżący, w przypadku których ten problem nie występuje.

Rodzina będzie musiała dostarczać choremu specjalistyczne leki i pampersy? 

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

- Nie. Prosimy jedynie o jedną paczkę pieluchomajtek na pierwsze dni pobytu (nie znamy jeszcze rozmiarów poszczególnych pacjentów) i rozpoczęte opakowanie leków stosowanych przez chorego wraz z rozpiską dawkowania. Potem już wszystkie potrzebne rzeczy będziemy kupować sami. Można, ale nie trzeba, wziąć ze sobą także swój wózek inwalidzki (jeśli pacjent posiada) i co bardzo ważne, każdy mieszkaniec musi mieć swoje pudełko na protezę zębową. Wszystkie rzeczy pacjenta muszą być opisane imieniem i nazwiskiem, z ubraniami włącznie. Ale te będą już prane u nas.