Znikają kontenery na tekstylia. Czyja to wina? Nasza – bo korzystamy z nich niezgodnie z przeznaczeniem. A nawet jeśli robimy to prawidłowo, właściciele często nie nadążają z ich opróżnianiem. Wystarczy jeden worek pozostawiony obok pojemnika, by po chwili pojawiło się ich kilka. Taka sytuacja prowokuje niektórych do przeszukiwania pozostawionej odzieży, a nawet wyrywania zamków, aby zajrzeć do środka.

Kontenery na tekstylia stały na osiedlach i w sołectwach. Były bliżej ludzi niż PSZOK-i, co stanowiło wygodę dla lokalnej społeczności. Mimo to nie spełniły swojej roli. Można powiedzieć, że funkcjonowały względnie poprawnie do momentu wejścia w życie ogólnopolskich przepisów, zgodnie z którymi od 1 stycznia 2025 r. tekstyliów i zużytej odzieży nie można już wrzucać do pojemników na odpady zmieszane. Stały się one odrębną frakcją odpadową.

Warto przypomnieć, że miejscowe przepisy w Trzebini, Chrzanowie i Libiążu regulowały tę kwestię już kilka lat wcześniej. Najwyraźniej jednak nie przyjęły się w praktyce lub niewielu mieszkańców o nich wiedziało, ponieważ „kontenerowy problem” nasilił się dopiero w ubiegłym roku.

Jak to działa

Tekstylia nie są odbierane spod domów jako osobna frakcja. W efekcie, nie mogąc wyrzucać zniszczonych ubrań do odpadów zmieszanych, część mieszkańców zaczęła podrzucać je do kontenerów przeznaczonych na odzież jeszcze nadającą się do użytku. Tymczasem tekstylia trafiające do takich pojemników były selekcjonowane, a część z nich kierowana do dalszej sprzedaży.

W minionym roku wyraźnie wzrosła ilość i pogorszyła się jakość oddawanej odzieży. To przełożyło się na wzrost kosztów segregacji, dlatego wiele firm wycofało się ze zbiórki prowadzonej w formie kontenerowej. Nie wszystkie zadbały jednak o uprzątnięcie swoich pojemników. Egzekwowanie porządku lub usuwanie kontenerów było i nadal jest problemem, ponieważ wiele z nich ustawiono w miejscach publicznych bez formalnych umów. Dopóki wokół nich nie tworzyły się nielegalne składowiska odpadów, były tolerowane. Dziś sytuacja się zmieniła – w wielu przypadkach nie służą już deklarowanemu celowi charytatywnemu. Nie wszystkie, ale większość. Dlatego znikają.

Styczniowa

Przy ul. Styczniowej w Trzebini stały dwa kontenery na odzież. Obserwowałam je przez pół roku. Nikt ich nie opróżniał, a teren wokół zamienił się w spore wysypisko śmieci.

Kiedy po raz pierwszy próbowałam interweniować, gmina stwierdziła, że to nie jej działka. Góra odpadów wokół pojemników rosła od jesieni. Podczas objazdów miasta żadne służby jej nie zauważyły. Tydzień temu zniknęło wszystko – zarówno śmieci, jak i kontenery. Po licznych interwencjach przy gminnej drodze wreszcie zapanował porządek.

Podobnych sytuacji w okolicznych gminach było wiele. Dowodem są bezskuteczne interwencje radnych na komisjach oraz interpelacje. Z odpowiedzi wynika, że obecność kontenerów na gminnych działkach miała często charakter „partyzancki”.

To nie PCK

Większość mieszkańców kojarzyła kontenery z Polskim Czerwonym Krzyżem i charytatywnym celem ich istnienia. W ubiegłym roku potentat w zbiórce odzieży – Wtórpol – zrezygnował ze współpracy z PCK. W efekcie z terenu Polski znikają kontenery oznaczone znakiem tej organizacji. Mowa o kilkudziesięciu tysiącach pojemników.

Jak podaje „Rzeczpospolita”, wycofywanie kontenerów ma również dwa inne aspekty. Pierwszy jest gospodarczy – spada eksport używanej odzieży, choć Polska była jednym z głównych graczy na tym rynku w Europie. Drugi aspekt dotyczy środowiska – gminy mają obowiązek organizowania gospodarki odpadami, w tym tekstylnymi, na swoim terenie.

Samorządy chciałyby mieć kontenery na ubrania, ponieważ – jak zauważyli radni w Trzebini – odciążają one system zbiórki odpadów organizowany przez ZMGK. Wtórpol pracuje nad ofertą dla gmin, jednak nie jest ona jeszcze gotowa.

Innym sposobem zbierania tekstyliów są akcje polegające na wystawianiu worków z odzieżą przed domy lub bloki, organizowane przez różne organizacje i firmy. Takich zbiórek jednak ubywa, ponieważ jakość oddawanych ubrań systematycznie się pogarsza.

„Rzeczpospolita” wskazuje również, że po raz pierwszy od 17 lat w Polsce przybywa stacjonarnych sklepów z towarami z drugiej ręki. Rynek ten napędzają jednak głównie zakupy online – sprzedaż używanych produktów wzrosła o 25 proc. w ciągu trzech lat.

Różne rozwiązania

Prawie wszyscy już wiedzą, że tekstyliów nie należy wyrzucać do odpadów zmieszanych, tylko zawozić je do PSZOK-ów lub mobilnych punktów zbiórki. Jak wygląda praktyka?

Barierą jest konieczność gromadzenia ubrań w domu oraz ich samodzielnego transportu do punktu zbiórki. Dla wielu mieszkańców stanowi to poważny problem. Rozwiązań jest wiele: np. wprowadzenie dodatkowych pojemników na tekstylia jak w Oświęcimiu, albo zorganizowanie zbiórki tak jak  w Krzeszowicach – odbiór worków spod domów według harmonogramu. 

W dużych miastach mieszkańcy chętnie korzystają z miejsc, w których można pozostawić odzież nadającą się do ponownego użytku. Urzędnicy podkreślają jednak, że proces nabywania świadomości ekologicznej i zmiany nawyków jest stopniowy i wymaga dalszej edukacji oraz tworzenia realnych możliwości ponownego wykorzystania tekstyliów.

W styczniu 2026 r. Warszawa uruchomiła pilotażowy program „Dzielni” – sieć ogólnodostępnych punktów wymiany i naprawy rzeczy, m.in. ubrań i tekstyliów, książek, zabawek, sprzętu RTV/AGD czy mebli, a także dzielenia się żywnością. Program jest rozwijany: rozpoczął się od dziewięciu punktów, obecnie działa ich już szesnaście.

Podobne inicjatywy istniały tam już wcześniej, prowadzone przez stowarzyszenia. Jednak działania społeczne mają zazwyczaj charakter akcyjny. W tym obszarze potrzebne są rozwiązania systemowe, co polecam uwadze lokalnych samorządowców.