Jak nie dać się oszukać w sieci ani przez telefon, gdy przestępcy sięgają już po sztuczną inteligencję? O tym przekonali się słuchacze Uniwersytetu Trzeciego Wieku podczas spotkania w ramach projektu „Bezpieczny Senior – Cyberbezpieczeństwo i finanse seniora”.

Rozwój technologii sprawia, że coraz więcej codziennych spraw przenosi się do internetu – to tam robimy zakupy, korzystamy z bankowości elektronicznej, kontaktujemy się z bliskimi, umawiamy wizyty lekarskie czy załatwiamy sprawy urzędowe. Wraz z tą wygodą rośnie jednak liczba zagrożeń. Osoby starsze są szczególnie narażone na oszustwa, ponieważ nie zawsze znają mechanizmy działania cyberprzestępców, a ich empatia i otwartość bywają bezwzględnie wykorzystywane. Dlatego tak ważne jest zachowanie ostrożności i stosowanie podstawowych zasad bezpieczeństwa – zwłaszcza w świecie, w którym granica między prawdą a fałszywą informacją staje się coraz trudniejsza do rozpoznania.

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"6844"}

Projekt realizowany przez wydawnictwo „Przełom” przy wsparciu partnerów miał na celu wyposażenie seniorów w praktyczną wiedzę, która pozwala lepiej chronić się przed coraz bardziej wyrafinowanymi oszustwami. Uczestnicy poznali najnowsze metody działania przestępców, którzy wykorzystują nowoczesne technologie, w tym narzędzia oparte na sztucznej inteligencji, by wzbudzać zaufanie i wywoływać presję czasu lub silne emocje.

Seniorzy na celowniku oszustów

O zagrożeniach czyhających w sieci mówił słuchaczom Uniwersytetu Trzeciego Wieku Artur Łabanowski, który ma 15-letnie doświadczenia z nowymi technologiami. Już na początku prelekcji zwrócił uwagę na skalę problemu, pytając uczestników, na jaką kwotę Polacy są oszukiwani każdego dnia – zarówno w internecie, jak i przez telefon.

- Seniorzy są dobrym celem oszustów, bo młodsze osoby są bardziej zaznajomione z technologią. Gdy słyszą, że w rozmowie telefonicznej coś „nie gra”, po prostu ją kończą. Osoby starsze są z reguły bardziej kulturalne i empatyczne, dają rozmówcy czas na wypowiedzenie się. A wtedy zaczyna się cała sekwencja manipulacji i socjotechnik. Przestępcom chodzi o zagranie na emocjach i odebranie rozmówcy czasu na jakiekolwiek przemyślenia. Dlatego w takich sytuacjach potrzebna jest asertywność i decyzja o zakończeniu połączenia – podkreślał prelegent.

Od „garnków” do sztucznej inteligencji

Artur Łabanowski przypomniał, że metody oszustw na przestrzeni lat bardzo szybko się zmieniają. Dawniej popularne były zaproszenia na pokazy handlowe, podczas których sprzedawano bardzo drogie garnki czy inne produkty. Prowadzący prezentacje potrafili tak skutecznie zachwalać towar, że wiele osób decydowało się na zakup na raty, płacąc za niego znacznie więcej, niż był wart.

Z czasem pojawiły się oszustwa „na wnuczka” i „na policjanta”. W pierwszym przypadku przestępca dzwoni do seniora, podszywa się pod wnuka lub innego członka rodziny i twierdzi, że pilnie potrzebuje pieniędzy, na przykład na leczenie lub spłatę długu. Metoda „na policjanta” polega natomiast na udawaniu funkcjonariusza, który ostrzega przed rzekomym zagrożeniem i nakłania do przekazania pieniędzy lub danych.

- Te przestępstwa były popełniane przez ludzi. Teraz weszliśmy na poziom wyżej, bo dostępna jest sztuczna inteligencja, wykorzystywana do oszustw na masową skalę. Te działania są na tyle realistyczne, że nawet osoby dobrze obeznane z internetem – w tym ja – czasem dają się nabrać. Sprawcy działają bardzo szybko i często nie można ich wykryć – mówił Artur Łabanowski.

Proste zasady, które chronią przed stratą

Prelegent przestrzegał, by nigdy nie podawać swoich danych osobowych ani haseł przez telefon, e-mail czy SMS. Uczulał również na podejrzane wiadomości tekstowe, które zachęcają do szybkiego zalogowania się na znane platformy, na przykład serwisy streamingowe. Często towarzyszy im informacja, że sprawa jest pilna i wymaga natychmiastowego działania. Tymczasem po kliknięciu w link użytkownik trafia na stronę łudząco podobną do oryginalnej, różniącą się czasem tylko jedną literą w adresie. Podanie tam swoich danych może skutkować realną stratą finansową. Dlatego podstawową zasadą bezpieczeństwa jest nieklikanie w podejrzane linki ani załączniki. Jeśli jakakolwiek sytuacja wydaje się dziwna, warto się zatrzymać i skonsultować ją z bliskimi.

– Dobrym rozwiązaniem jest ustalenie z rodziną, na przykład z wnukami, hasła bezpieczeństwa. Dopiero po jego podaniu przez dzwoniącego można podejmować decyzje finansowe. To ważne, bo oszuści, mając próbkę czyjegoś głosu, są w stanie bardzo szybko wygenerować dowolną wypowiedź, która brzmi niezwykle realistycznie – zaznaczył prelegent.

Na potwierdzenie tych słów jedna z uczestniczek zgodziła się przeczytać krótki fragment tekstu z lokalnej gazety. Jej głos został nagrany, a następnie – przy użyciu sztucznej inteligencji i dodatkowej aplikacji – zmontowany w wypowiedź skierowaną do wnuczka, nakłaniającą go do określonego zachowania w rzekomej sytuacji zagrożenia. Dla wielu słuchaczy był to najbardziej poruszający moment spotkania.

Takie wykłady pokazują, jak ogromną rolę odgrywa edukacja. Równie ważne jest, aby seniorzy rozmawiali o swoich wątpliwościach i nie wstydzili się pytać. Oszuści często wykorzystują bowiem poczucie osamotnienia i ufność, by łatwiej manipulować swoimi ofiarami. Świadomość zagrożeń i ostrożność w działaniu są najlepszą ochroną przed cyberprzestępcami. Dzięki przestrzeganiu prostych zasad bezpieczeństwa seniorzy mogą spokojnie korzystać z internetu, utrzymywać kontakt z bliskimi, robić zakupy i załatwiać sprawy urzędowe, nie ryzykując utraty pieniędzy ani danych.

Podsumowując – choć zagrożenia w sieci są realne, a oszuści stają się coraz bardziej pomysłowi, każdy senior, który stosuje podstawowe zasady bezpieczeństwa, sprawdza informacje u bliskich i systematycznie poszerza swoją wiedzę cyfrową, może skutecznie chronić swoje pieniądze, dane osobowe i spokój ducha. W cyberbezpieczeństwie najważniejsze są bowiem świadomość, cierpliwość i ostrożność w każdej sytuacji.

„Bezpieczny Senior - Cyberbezpieczeństwo i finanse seniora”