NASZ RAPORT. Kanalizacja? Jeszcze długo nie dla wszystkich

W regionie powstają kolejne kilometry kanalizacji, a mimo to tysiące mieszkańców nadal korzystają z szamb lub przydomowych oczyszczalni. Powód nie zawsze jest prosty. Czasem brakuje sieci, czasem pieniędzy, a czasem zgody właścicieli działek. Samorządy planują kolejne inwestycje, ale doprowadzenie kanalizacji do rozproszonej zabudowy jest coraz droższe i trudniejsze.

Babice

Kanalizacja w gminie Babice rozwija się, ale do pełnego skanalizowania wciąż jest daleko. Obecnie sieć ma około 41 km, a korzysta z niej tylko 16,78 proc. mieszkańców. Do kanalizacji podłączonych jest 514 nieruchomości. Około 2000 gospodarstw nadal nie ma takiej możliwości, ponieważ w ich okolicy nie ma sieci.

Największe braki dotyczą Zagórza, Rozkochowa i Mętkowa. Kanalizacja jest też tylko częściowo dostępna w Babicach i Wygiełzowie. W miejscach, gdzie sieć już powstała, nie wszystkie nieruchomości zostały jeszcze podłączone. W Babicach jest siedem takich nieruchomości, w Wygiełzowie 90, a w Olszynach 81.

W ostatnich latach gmina prowadziła kilka dużych inwestycji. W Babicach powstało 3,89 km sieci i 79 przyłączy. W Wygiełzowie wybudowano kolejne 3,52 km kanalizacji. Dzięki temu możliwość odbioru ścieków zyskało 127 nieruchomości. Duże zadanie zakończono również w Olszynach. Powstało tam około 7,66 km sieci, która pozwala na podłączenie 184 nieruchomości. Inwestycję oddano do użytku w pierwszym kwartale 2026 roku. W Jankowicach przebudowano natomiast około 420 metrów kolektora.

Tam, gdzie budowa sieci jest trudniejsza, gmina sięga po inne rozwiązania. W Rozkochowie planowana jest budowa przydomowych oczyszczalni dla 33 gospodarstw. Gmina ma już dofinansowanie i przygotowuje dokumentację do przetargu.

W najbliższych latach samorząd chce dokończyć kanalizowanie Babic, rozbudować sieć w Wygiełzowie i rozpocząć budowę kanalizacji w Zagórzu oraz Mętkowie.Jak wskazuje Krzysztof Dębski, kierownik referatu gospodarczego Urzędu Gminy Babice, tempo tych prac będzie w dużej mierze zależało od pieniędzy z zewnętrznych programów. To właśnie ich brak gmina wskazuje jako główną przeszkodę w szybszej rozbudowie sieci.

Alwernia

Sieć kanalizacji sanitarnej w gminie Alwernia ma 48,3 km. Korzysta z niej 1522 budynków. To jednak wciąż niewiele w stosunku do potrzeb. Aż 2553 nieruchomości nie ma możliwości podłączenia do sieci. Kolejne 14 znajduje się w jej zasięgu, ale nie jest podłączonych. Z kanalizacji korzysta około 35 procent mieszkańców.

Najgorzej pod względem wypadają Źródła, Podłęże, Mirów, Brodła, Poręba-Żegoty, Kwaczała, Grojec i Nieporaz.

Tam, gdzie nie ma kanalizacji, jednym z rozwiązań są przydomowe oczyszczalnie ścieków. W gminie działa ich 636. Od 2016 roku mieszkańcy mogą dostać dofinansowanie do ich budowy. Gmina zwraca do 50 procent kosztów brutto, ale nie więcej niż 5 tysięcy złotych.

W ostatnich latach za prawie 3 miliony złotych powstała m.in. kanalizacja przy al. Jana Pawła II i ul. Wymiarki w Regulicach. Inwestycję realizował Zakład Usług Komunalnych w Alwerni. Gmina chce dalej rozwijać sieć. Planuje przekazać ZUK 650 tys. zł na rozbudowę kanalizacji sanitarnej i sieci wodociągowej związanej z inwestycją mieszkaniową SIM Ziemia Krakowska.

Największym planowanym przedsięwzięciem jest jednak budowa nowej oczyszczalni ścieków wraz z potrzebną infrastrukturą. ZUK szuka pieniędzy na jej realizację.

Chrzanów, Libiąż i Trzebinia

W tych trzech gminach Wodociągi Chrzanowskie eksploatują 576,6 km sieci kanalizacyjnej. W latach 2020–2025 wybudowanych zostało 25,6 km nowej sieci. Powstały m.in. odcinki współfinansowane z Polskiego Ładu w Płazie Górnej, przy ul. Krakowskiej w Młoszowej oraz przy ul. Brzozowej w Libiążu. Przyłączy jest już 11 667 (we wskazanym okresie przybyło ich 1 339). To jednak wciąż nie koniec pracy.

W czterech aglomeracjach obejmujących Chrzanów, Libiąż i Trzebinię kanalizacja dociera do ponad 98 procent nieruchomości. Ten wynik może sugerować, że problem został właściwie rozwiązany. Tak jednak nie jest. Około jedna czwarta mieszkańców trzech gmin nadal nie jest podłączona do kanalizacji. Skąd ta różnica? Aglomeracje obejmują przede wszystkim tereny o bardziej zwartej zabudowie. Poza nimi zostały miejsca, gdzie domy są rozrzucone na dużym obszarze. Doprowadzenie tam rury do każdego budynku jest dużo droższe.

W 2023 roku Wodociągi oszacowały koszt skanalizowania wszystkich takich terenów na ponad 432 mln zł. Dziś, po wzroście cen, trzeba liczyć się z kwotą bliższą pół miliarda złotych.

To nie jest abstrakcyjna suma. W przypadku niektórych przygotowanych już projektów doprowadzenie kanalizacji do jednego domu kosztuje od 50 do 100 tys. zł. Do tego dochodzi samo przyłącze, za które płaci właściciel nieruchomości. Kosztuje zwykle 10–20 tys. zł, zależnie od odległości od sieci.

Przy takich kosztach bez zewnętrznego dofinansowania budowa kanalizacji w rozproszonej zabudowie jest bardzo trudna. Problem w tym, że pieniędzy na takie inwestycje jest dziś niewiele. Polska spełnia już w większości unijne wymagania dotyczące skanalizowania aglomeracji. Dlatego na kolejne inwestycje w takich miejscach trafia mniej dotacji.

- Pewną nadzieją są na przykład programy dla terenów, na których prowadzono działalność górniczą. W tym kierunku może próbować szukać pieniędzy Libiąż. Kwoty dostępne w tych programach nie są jednak duże – podkreśla Łukasz Brzózka, prezes Wodociągów Chrzanowskich.

Pieniądze to nie jedyna przeszkoda. Czasem problem zaczyna się już na etapie projektowania. Nie każdy właściciel zgadza się, by kanalizacja przebiegała przez jego działkę. Wtedy trzeba szukać innej trasy, często w drodze. Tu również pojawiają się ograniczenia narzucane przez zarządców dróg.

Do tego dochodzi teren. Kanalizacja grawitacyjna wymaga odpowiedniego spadku. Gdy nie da się go uzyskać, trzeba budować przepompownię. To oznacza dodatkowe koszty. Sama dokumentacja również wymaga czasu.

- Przygotowanie projektu wraz z uzgodnieniami i pozwoleniami trwa od roku do dwóch lat – zaznacza prezes.

Spółka. w latach 2026 – 2029 wspólnie z gminami Chrzanów, Libiąż i Trzebinia przygotowała dokumentacje projektowe i planuje budowę sanitarnej sieci kanalizacyjnej o łącznej długości ok. 10,7 km,

W gminie Chrzanów projekty obejmują budowę sieci kanalizacyjnej w Płazie: ul. Jana Pawła II oraz ul. Kościuszkowców, ul. Batalionów Chłopskich i ul. Pocztowa oraz w Balinie: ul. Łąkowa, Zegadłowicza, Zaułek i Staffa. W gminie Libiąż w planie są ul. Krasickiego i Jaworowa. W gminie Trzebinia: rejon ulic Mickiewicza, Korczaka, ul. Przy Torze. W Myślachowicach: rejon ulic Górnej, Centralnej i Polnej. W  Młoszowej ul. Bożniowa. W Pile Kościeleckiej w planie jest włączenie w istniejący kanał w ul. Szpitalnej w Chrzanowie. 

Realizacja tych zamierzeń zależy jednak od znalezienia pieniędzy.

Jest jeszcze jeden problem: wybudowana sieć nie oznacza automatycznie, że wszyscy mieszkańcy się do niej podłączą. W przypadku inwestycji realizowanych w ramach Polskiego Ładu zrobiło to nieco ponad 50 procent osób, które mogły się podpiąć. Powodem, jak już wspomnieliśmy, bywa koszt przyłącza.

Sytuacja jednak się zmienia.

- Kontrole prowadzone przez Związek Międzygminny „Gospodarka Komunalna” sprawiają, że mieszkańcy mający możliwość podłączenia się coraz częściej to robią. Bo wtedy koszt, jaki płacą za kanalizację, jest cztery razy niższy, niż przy opróżnianiu szamba. Wzrasta też ilość ścieków dowożonych przez wozy asenizacyjne do naszych stacji zlewnych. To efekt kontroli, ale także większej świadomości mieszkańców – tłumaczy Łukasz Brzózka.

W poszczególnych gminach sytuacja wygląda różnie. Libiąż ma stosunkowo wysoki poziom skanalizowania. Miasto było w dużej części budowane w latach 70., kiedy kanalizację planowano już wraz z zabudową. W Chrzanowie pomaga z kolei bardziej zwarta zabudowa i duża liczba bloków. Najtrudniej jest tam, gdzie domy są rozproszone. Dlatego najwięcej białych plam pozostało w Trzebini i jej sołectwach.

Żeby doprowadzić tam kanalizację, trzeba połączyć trzy rzeczy: pieniądze, zgodę mieszkańców i możliwości techniczne.

Na razie mieszkańcom z terenów nie objętych kanalizacją pozostają szamba lub przydomowe oczyszczalnie. Tych drugich powstaje coraz więcej, także dzięki gminnym dotacjom. Na przykład w gminie Trzebinia dotacje do budowy przydomowych oczyszczalni ścieków w minionych 20 latach kosztowały blisko 1,4 mln zł. Pieniądze otrzymało 555 osób (rodzin). W Chrzanowie te nakłady są także spore. Dotacja wynosi tam 30 procent kosztów zakupu i montażu urządzeń. Nie więcej jednak, niż 3 tysiące złotych.