Spór o Banderę i partnerstwo powiatu chrzanowskiego z Iwano-Frankiwskiem

Lokalni działacze Nowej Nadziei wchodzącej w skład Konfederacji chcą, by powiat chrzanowski zerwał partnerstwo z ukraińskim Iwano-Frankiwskiem. Powodem jest obecność w przestrzeni publicznej miasta pomnika Stepana Bandery i symboliki związanej z ukraińskim nacjonalizmem. Starosta Bartłomiej Gębala odpowiada: pamięć o zbrodniach UPA jest konieczna, ale nie oznacza, że trzeba rezygnować ze współpracy społecznej i kulturalnej.

Iwano-Frankiwsk, do 1962 roku Stanisławów, ma wielokulturową i burzliwą historię. Założony w XVII wieku, przez stulecia znajdował się m.in. w granicach Rzeczypospolitej i monarchii Habsburgów. W okresie międzywojennym należał do Polski. Po II wojnie światowej znalazł się w Ukraińskiej SRR, a od 1991 roku jest częścią niepodległej Ukrainy.

Współczesny Iwano-Frankiwsk utrzymuje partnerskie relacje z 26 zagranicznymi samorządami. Wśród polskich partnerów są m.in. Rzeszów, Lublin, Chrzanów i powiat chrzanowski, Rybnik, Opole, Koszalin, Świdnica oraz Zielona Góra.

Konfederacja: nie chcemy takiego partnerstwa

W niedzielę 16 sierpnia lokalni działacze Nowej Nadziei, partii należącej do Konfederacji, rozpoczęli na chrzanowskim Rynku zbieranie podpisów pod petycją o zakończenie współpracy partnerskiej powiatu chrzanowskiego z Iwano-Frankiwskiem. Zapowiadają, że podpisy będą zbierane także w innych miejscach, a następnie petycja trafi do Rady Powiatu Chrzanowskiego.

Powodem inicjatywy jest sposób upamiętniania Stepana Bandery w ukraińskim mieście.

„Powiat chrzanowski nie powinien utrzymywać relacji partnerskich z miastem, którego władze wspierają upamiętnienie osób i organizacji utożsamianych z ideologią odpowiedzialną za Rzeź Wołyńską” – napisali autorzy petycji.

W dokumencie wskazują na znajdujący się w Iwano-Frankiwsku pomnik Stepana Bandery oraz eksponowaną w jego sąsiedztwie czerwono-czarną flagę kojarzoną z Organizacją Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińską Powstańczą Armią.

Jednocześnie inicjatorzy zastrzegają, że ich akcja nie jest skierowana przeciwko narodowi ukraińskiemu ani mieszkańcom dawnego Stanisławowa.

Zapytaliśmy organizatorów, dlaczego petycję kierują wyłącznie do powiatu, skoro partnerem Iwano-Frankiwska jest również gmina Chrzanów. Odpowiedzieli, że żaden z inicjatorów akcji nie jest mieszkańcem tej gminy.

Starosta: historia nie może być pomijana

Starosta chrzanowski Bartłomiej Gębala nie widzi obecnie powodów do zerwania partnerstwa.

– Nie wiem, co zmieniło się na przestrzeni ostatnich miesięcy czy lat, żeby miało to skutkować zerwaniem współpracy z Iwano-Frankiwskiem. Te kontakty zostały zapoczątkowane przez śp. Stanisława Duszę, ówczesnego przewodniczącego rady powiatu, i od początku koncentrowały się przede wszystkim na działaniach społecznych, projektach oraz wymianie kulturalnej. Nie dotyczyły kwestii politycznych – mówi.

Współpraca jest kontynuowana, choć od wybuchu wojny jej zakres znacznie się zmniejszył. Powiat wspólnie z gminą Chrzanów angażuje się m.in. w organizację wypoczynku dla dzieci z terenów objętych wojną. Od kilku lat są one goszczone na obozie harcerskim w Szarym Dworze.

Starosta podkreśla, że utrzymywanie kontaktów z ukraińskim partnerem nie oznacza pomijania trudnych i tragicznych kart polsko-ukraińskiej historii.

– Nie jestem bezrefleksyjny w tej współpracy. Mam jednoznacznie negatywną opinię o zbrodniczych działaniach banderowców wobec ludności polskiej na tamtych terenach – mówi Bartłomiej Gębala.

Jak zaznacza, powiat nie będzie akceptował gloryfikowania UPA. Jego zdaniem nie oznacza to jednak, że należy rezygnować ze współpracy prowadzonej na poziomie społecznym czy kulturalnym.

Starosta dodaje, że według jego wiedzy władze Iwano-Frankiwska nie podejmowały działań wymierzonych w Polskę lub Polaków. Jeżeli autorzy petycji dysponują innymi informacjami, deklaruje gotowość do zapoznania się z nimi.

Jego zdaniem po zakończeniu wojny potrzebna będzie poważna rozmowa o historii i sposobie upamiętnienia ofiar.

– Trzeba będzie usiąść do stołu i uzgodnić konkretne działania dotyczące upamiętnienia ofiar i rozliczenia historii. Trudno budować dalszą współpracę bez nazwania rzeczy po imieniu i bez próby naprawienia krzywd – podkreśla.

Podobne petycje w innych miastach

Spór w powiecie chrzanowskim jest częścią szerszej dyskusji, która w 2026 roku pojawiła się także w innych polskich samorządach współpracujących z Iwano-Frankiwskiem.

Jednym z jej impulsów była decyzja prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego o nadaniu jednej z ukraińskich jednostek wojskowych honorowej nazwy „Bohaterów UPA”.

W Opolu działacze Ruchu Narodowego złożyli petycję dotyczącą zakończenia partnerstwa z Iwano-Frankiwskiem. Tamtejszy ratusz potępił decyzję o nadaniu ukraińskiej jednostce nazwy „Bohaterów UPA”, jednocześnie podkreślając humanitarny i społeczny charakter współpracy z ukraińskim miastem.

Dyskusja rozgorzała również w Koszalinie. Stało się to po tym, jak mer Iwano-Frankiwska poinformował w mediach społecznościowych o konkursie rysunkowym upamiętniającym Stepana Banderę. Tamtejsi działacze Konfederacji tłumaczyli jednak, że nie chodzi im o zerwanie stosunków, lecz o zdecydowaną reakcję i edukację historyczną.

Także w Rybniku w czerwcu zbierano podpisy pod petycją dotyczącą zakończenia trwającego 25 lat partnerstwa z Iwano-Frankiwskiem. Tamtejsi samorządowcy nie zamierzają jednak z niego rezygnować.

Marek Oratowski, Klaudia Remsak