Wstrząsy z ZG Janina są codziennym problemem mieszkańców powiatu chrzanowskiego. Frustrację  pogłębia fakt, że odszkodowania trafiają tylko do niektórych, mimo udokumentowanych pęknięć ścian i zarysowań domów.

Eksploatacja ZG Janina powoduje częste wstrząsy górotworu, które mieszkańcy Libiąża, Chrzanowa i okolic odczuwają jako drgania domów i hałas. A czasem skutki widoczne na budynkach – pęknięcia czy spękania ścian. W 2025 r. w rejonie działania kopalni odnotowano wiele wstrząsów, w tym kilka o magnitudzie powyżej 3 stopni w skali Richtera, odczuwalnych na powierzchni i zgłaszanych przez mieszkańców. W odpowiedzi na te zjawiska kopalnia oraz nadzór górniczy podjęli działania mające ograniczyć ich skalę i uciążliwości dla społeczności.

Po silnym wstrząsie z końca września 2025 r. kierownictwo ZG Janina, po analizie zespołu ds. zagrożeń i zaleceń Okręgowego Urzędu Górniczego, ograniczyło maksymalny dobowy postęp robót ściany o połowę – z ok. 8 m do ok. 4 m, by zmniejszyć nagromadzenie naprężeń w górotworze. Wprowadzono również aktywniejszą profilaktykę zagrożenia tąpaniami, m.in. poprzez wykonywanie strzelań torpedujących, które pomagają rozładować naprężenia w skałach. Dodatkowo kopalnia ograniczyła wydobycie w nocy. Prowadzony jest też monitoring sejsmiczny aktywności górotworu oraz cykliczne analizy.

Mieszkańcy: "Jesteśmy sfrustrowani"

Mieszkańcy mimo to narzekają, że mają za mało informacji o tym, co kopalnia robi i zamierza w przyszłości. Pomni doświadczeń sprzed kilku lat z Żarek, gdzie doszło do wystąpienia masowych szkód budynków, boją się o zdrowie, życie oraz mienie. Co pewien czas przedstawiciele kopalni i organów nadzorczych spotykają się z mieszkańcami, by naświetlić im sytuację.

Do ostatniego takiego spotkania doszło we wrześniu w Chrzanowie. Zebrani usłyszeli na nim, że najbardziej wstrząsogenna jest ściana 710. Wydobycie odbywa się pod Żarkami, 800 metrów pod ziemią. Ściana ma być eksploatowana do października 2026 roku. Wydobycie w drugiej ścianie (numer 731) obecnie właśnie się kończy.

- Po decyzji o zaprzestaniu wydobycia od godziny 22 do 6, wstrząsy w porze nocnej nie ustały, ale jest ich teraz cztery razy mniej. Niestety, nie możemy zejść do zera, bo górotwór pęka nie tylko wtedy, kiedy fedrujemy, ale i po zakończeniu wydobycia – tłumaczył Janusz Chowaniec, kierownik działu tąpań ZG Janina.

- Proszę się nie dziwić, że jesteśmy sfrustrowani. Wstrząsy są odczuwalne codziennie i na Północy, i na Kątach oraz na Rospontowej. Znam osoby leczące się psychiatrycznie, bo boją się wstrząsów. Są popękane domy, a ludzie nie mają pomocy. Praktycznie wszystkie wnioski o odszkodowania są odrzucane. Nam chodzi o pomoc. Nie pokazujcie nam panowie wykresów, bo my się na tym zwyczajnie nie znamy – mówiła na spotkaniu z ekspertami radna Jarosława Tobiasz z osiedla Rospontowa.

Jedni dostają odszkodowania, drudzy odmowy

Wystąpiliśmy do Południowego Koncernu Węglowego S.A., w strukturach którego działa ZG Janina, o podanie statystki wniosków o odszkodowania za 2025 r.

Okazuje się, że w minionym roku do libiąskiej kopalni wpłynęło 236 wniosków o naprawienie szkód górniczych. W tym 6 od podmiotów publicznych. Najczęściej zgłaszanymi uszkodzeniami w obiektach budowlanych są pęknięcia oraz zarysowania ścian i ich okładzin.

"Obecnie w toku pozostaje 56 spraw z wniosków złożonych w 2025 roku. W opisywanym okresie zawarto 50 ugód dotyczących wypłaty odszkodowania oraz 1 ugodę o naprawienie szkody przez restytucję naturalną (naprawa za pośrednictwem wykonawcy wskazanego przez ZG Janina). Część ugód zawarta w minionych dwunastu miesiącach dotyczy wniosków złożonych w latach poprzednich. Z wniosków złożonych w 2025 roku, żaden nie został skierowany na drogę postępowania sądowego" – czytamy w informacji PKW S.A..

Przedstawiciele spółki precyzują, że najczęstszym powodem odmowy wypłaty odszkodowania jest brak związku przyczynowego pomiędzy szkodą, a działalnością Zakładu Górniczego Janina. Są to przypadki, w których zasięg wpływów bezpośrednich nie obejmuje danej nieruchomości, a w przypadku wpływów pośrednich (wstrząsów), parametry prędkości i przyspieszeń wstrząsu w świetle obowiązującej wiedzy technicznej nie powodują uszkodzeń zarówno elementów konstrukcyjnych, jak i wykończeniowych obiektów. Do oceny szkodliwości wstrząsów na obiekty budowlane stosowana jest Skala GSIS-2017.

Stare sieci gazowe - tykające bomby?

Niektórzy mieszkańcy martwią się o bezpieczeństwo infrastruktury, zwłaszcza sieci gazowej.

- Ostatnio w Żarkach na Zagórczu, m.in. na ulicach Astronautów i Obwodowej, strzelają ludziom gazociągi. Sam tego też doświadczyłem. Moim zdaniem powodem tego są szkody górnicze. Te nasze rurociągi już mają 40 lat. Obecnie to są takie tykające bomby – przestrzega libiąski radny i mieszkaniec Żarek Jacek Pająk.

- Na ostatnim posiedzeniu zespołu porozumiewawczego z udziałem samorządowców i przedstawicieli kopalni w październiku zasugerowałem, by po większych wstrząsach, tak zwanych "siódemkach", odbywały się od razu badania szczelności gazociągów i oględziny wieżowców. Zostało to zaakceptowane – mówił niedawno na naszych łamach Jacek Latko, burmistrz Libiąża.

- Przed przystąpieniem do eksploatacji górniczej ścian objętych planem ruchu, ZG Janina dokonuje oceny odporności obiektów budowlanych - w tym również sieci gazowej. Niezależnie od faktu, iż wszystkie sieci posiadają odporność zapewniającą bezpieczne przeniesienie wpływów eksploatacji górniczej, ZG Janina zawarła z Polską Spółką Gazownictwa sp. z o.o. umowy. Ich przedmiotem jest wykonywanie przez spółkę dodatkowych obchodów kontrolnych sieci gazowej oraz usuwanie ewentualnych awarii. W 2025 roku Polska Spółka Gazownictwa sp. z o.o. nie zgłosiła żadnej awarii w zasięgu wpływów eksploatacji prowadzonej przez ZG Janina – przekonują przedstawiciele PKW S.A. 

Negatywne opinie gminy nie blokują planu ruchu kopalni

Skutki eksploatacji odczuwają także mieszkańcy gminy Babice.

- Wielu z nich straciło już nadzieję na jakieś odszkodowania. Moim zdaniem mimo wszystko powinni składać takie wnioski. By ułatwić weryfikację siły wstrząsów, wielokrotnie zgłaszaliśmy potrzebę zwiększenia liczby urządzeń pomiarowych. Przybyły nam trzy nowe i obecnie mamy ich 13. Na prośbę mieszkańców umożliwiamy im wgląd w odczyty. A co pół roku publikujemy informację o sile tych wstrząsów – informuje wójt Radosław Warzecha.

Od momentu, gdy kopalnia weszła na obecnie eksploatowany pokład 207, gmina Babice wydawała już pięć negatywnych opinii do planu ruchu ZG Janina. Powodem były nieprecyzyjne opisy w planie oraz niedokładne inwentaryzacje obiektów.

- Mieliśmy sygnały, że taką inwentaryzację przeprowadzała co prawda wyspecjalizowana firma, ale niejako "z drogi", bez udziału mieszkańca. Ostatnia negatywna opinia wydana pod koniec ubiegłego roku wynikała stąd, że na podstawie dokumentów służb ochrony środowiska i Wód Polskich mieliśmy wątpliwości co do samego zakresu eksploatacji. Natomiast nasze negatywne opinie nie zablokowały zatwierdzenia planu ruchu. Kopalnia musiała jedynie złożyć wyjaśnienia do Okręgowego Urzędu Górniczego – zaznacza wójt.

Obecnie kopalnia nie prowadzi wydobycia bezpośrednio pod gminą Babice, ale w bliskim sąsiedztwie, dlatego występujące wstrząsy są w niej nadal mocno odczuwalne. Gmina chce za to pewnych gwarancji. Na przykład podpisania przez kopalnię porozumienia gwarantującego bezpieczeństwo dostaw wody na wypadek uszkodzenia rurociągów. Albo zrekompensowania mieszkańcom uciążliwości, przez dofinansowanie lokalnych inwestycji. Na razie te postulaty nie doczekały się realizacji.

- Jedną z wielu naszych uwag, z jakimi wystąpiliśmy do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Krakowie było to, że kopalnia nie powinna stosować eksploatacji na zawał, najtańszej, ale generującej najwięcej problemów na powierzchni – precyzuje Radosław Warzecha.

Harmonogram otwarcia Punktów Informacji Górniczej Południowego Koncernu Węglowego S.A. w 2026 r.

Chrzanów - Urząd Miejski, Aleja Henryka 20:

12 stycznia, 9 lutego, 9 marca, 13 kwietnia, 11 maja, 8 czerwca, 6 lipca, 10 sierpnia, 7 września, 12 października, 16 listopada i 14 grudnia.

Zagórze - Ochotnicza Straż Pożarna, ul. Kościelna 1:

13 stycznia, 10 lutego, 10 marca, 14 kwietnia, 12 maja, 9 czerwca, 7 lipca, 11 sierpnia, 8 września, 13 października, 17 listopada i 15 grudnia.

Babice - Urząd Gminy, ul. Krakowska 56:

14 stycznia, 11 lutego, 11 marca, 15 kwietnia, 13 maja, 10 czerwca, 8 lipca, 12 sierpnia, 9 września, 14 października, 18 listopada i 16 grudnia.

Wszystkie dyżury w tych punktach są pełnione od godz. 10 do 17.