Nowa prezes sądu w Chrzanowie: "Jesteśmy przepracowani"

W Sądzie Rejonowym w Chrzanowie jeden sędzia może mieć nawet 900 spraw rocznie. Nowa prezes Katarzyna Rejdych opowiada, jak sędziowie, asystenci i referendarze radzą sobie z tym natłokiem i jakie zmiany ułatwiają mieszkańcom załatwianie swoich spraw.

Marek Oratowski: Czy mieszkaniec powiatu chrzanowskiego, którego sprawa trafia obecnie do sądu, może liczyć na to, że jego sprawa zostanie załatwiona w miarę szybko i bezstronnie?

Katarzyna Rejdych: Myślę, że tak. W naszym sądzie nie mamy problemu tak zwanych neo-sędziów, których nominacje mogłyby być podważane. Co prawda pracują sędziowie nominowani z rekomendacji tzw. neo-KRS, jednak przeszli tradycyjną ścieżkę, czyli byli najpierw asesorami. Po pomyślnym przebiegu asesury zostali pozytywnie ocenieni i zarekomendowani do objęcia urzędu sędziego. Nawet w projekcie przygotowywanej ustawy praworządnościowej jest mowa o tym, że ich status nie będzie podważany. Dlatego obywatel zgłaszając się do naszego sądu nie musi się obawiać ryzyka, że wydany wyrok może zostać w przyszłości zakwestionowany z tego jedynie powodu, iż w składzie sędziowskim znalazł się taki sędzia.

Ile jest wakatów?

Orzeka u nas 20 sędziów. Sędzia z wydziału karnego przeniosła się od listopada do Krakowa. Zwróciliśmy się do ministra sprawiedliwości o utrzymanie tego etatu sędziowskiego, względnie przekształcenia go w etat asesorski. Czekamy na decyzję. Bez takiego wzmocnienia kadrowego trudno nam będzie opanować wpływ nowych spraw w wydziale karnym, w którym zostało sześciu orzekających sędziów. Zwłaszcza, że w tym wydziale jest też sędzia na stałej delegacji w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury i orzeka tylko na 15 procent. W przypadku innych wydziałów mamy pełną obsadę, choć oczywiście zdarzają się ruchy kadrowe. Na przykład od początku listopada mamy nową asystent sędziego w wydziale rodzinnym. Gdy zostałam prezesem Sądu Rejonowego w Chrzanowie, zwróciłam się także do prezesa sądu apelacyjnego o przydzielenie nam jednego etatu referendarskiego. Decyzja w tej sprawie jeszcze nie zapadła.

W wydziale cywilnym jeden sędzia jest obecnie na delegacji w ministerstwie sprawiedliwości. Deklaruje, że w marcu zakończy tę delegację, ale na razie go nie ma, więc nie może prowadzić żadnych spraw. Jedna asesor z tego wydziału jest na urlopie macierzyńskim. Wróci w przyszłym roku.

Podstawową bolączką sądownictwa są długie terminy oczekiwania na rozstrzygnięcia spraw. Ze sprawozdania sądu wywnioskowałem, że sprawa cywilna średnio trwa 1-2 lata.

Tak to wygląda, jednak wiele zależy od tego, w czyim referacie jest sprawa. Nie jest tajemnicą, że jedni sędziowie prowadzą postępowania sprawniej, inni troszkę wolniej. Często wynika to z tego, że mają krótki staż i nabierają dopiero doświadczenia zawodowego. Jest to też uzależnione od liczby wpływających spraw, czego nie jesteśmy w stanie przewidzieć. Na przykład w pionie karnym są okresy zwiększonego wpływu spraw - koniec kwartału, półrocza i roku.

Ile spraw prowadzi jeden sędzia?

W pierwszym półroczu 2025 r. nasi sędziowie karniści mieli średnio po około 400 spraw do rozpoznania, a sędziowie z wydziału cywilnego po około 350 spraw. Na koniec roku sądzę, że w wydziale karnym będzie około 900 spraw na etat sędziowski. To bardzo dużo. Myślę, że idziemy na rekord, jeśli chodzi o cały okręg krakowski.

Generalnie jesteśmy przepracowani. Zdaję sobie sprawę, że ludzie są zniecierpliwieni tym, że sprawy tak się ciągną, bo dla każdego jego sprawa jest najważniejsza. Bardzo się cieszę z postulatów dotyczących zwiększenia uprawnień referendarzom sądowym. Obecnie, jeśli chodzi na przykład o pion karny, to mogą nam tylko pomagać w sprawach wykonawczych. Są przymiarki, żeby mogli wydawać wyroki nakazowe. To znaczy takie, w których orzeka się grzywnę albo karę ograniczenia wolności.

Jakie przestępstwa dominują na wokandzie?

Jest duży spadek spraw o poważne przestępstwa typu rozboje. Za to cały czas mamy, mimo zaostrzenia przepisów, bardzo dużo spraw o jazdę w stanie nietrzeźwości, a także o posiadanie narkotyków. Jest też wysyp spraw dotyczących przemocy domowej. To nie jest tak, że teraz jest więcej tego typu przestępstw, tylko wzrosła świadomość prawna i ludzie decydują się na ich zgłaszanie, co uważam za bardzo dobre. Dużo mamy także spraw dotyczących drobnych kradzieży sklepowych oraz oszustw internetowych.

Są takie tendencje, by jak najwięcej spraw było załatwianych w drodze mediacji lub arbitrażu. 

W praktyce bardziej przyjmuje się to w wydziałach cywilistycznych. W wydziale pracy czy cywilnym, wiele spraw jest kierowanych do mediacji. Podobnie w sprawach rodzinnych. Natomiast w wydziale karnym, żeby skierować sprawę do mediacji, musimy mieć zgodę stron. 

Z perspektywy sześciu tygodni na stanowisku prezesa ma pani już jakieś pomysły na usprawnienie pracy chrzanowskiego sądu?

Jak już wspomniałam, będę dążyła do tego, żeby obsada orzecznicza była optymalna. Dużym ułatwieniem miał być proces cyfryzacji sądów. Na przykład wprowadzenie akt elektronicznych. Jednak będziemy musieli jeszcze na nie poczekać. Wiem, jak to wygląda w Niemczech i Holandii. Z niecierpliwością czekamy aż i do nas to dotrze, bo naprawdę ułatwiłoby nam to pracę, a stronom szybki i wygodny dostęp do akt.

Dość dobrze działa za to system e-doręczeń dla pełnomocników procesowych. Gdzie się tylko da, staramy się - zwłaszcza na posiedzeniach wykonawczych - nie doprowadzać oskarżonych do sądu, tylko przeprowadzać posiedzenia w formie  wideokonferencji. Czasem napotykamy jednak na bariery techniczne. Na przykład miałam sprawę, w której oskarżony przebywał w areszcie śledczym w Szczecinie, a świadek w Lublinie. Jednak ze Szczecinem nie udało się połączyć. 

Planujecie jakieś inwestycje? Widziałem ogłoszenie, że zamierzacie wyremontować dach.

Ja kieruję sądem, reprezentuję go na zewnątrz i jestem przełożoną służbową sędziów, referendarzy, asystentów. Natomiast zadaniem dyrektora sądu jest stworzenie nam optymalnych warunków pracy. Potwierdzam, że taki remont dachu został przeprowadzony w budynkach przy al. Henryka i ul. Sądowej, a około połowy 2026 r. planowany jest remont dachu budynku przy ul. Grunwaldzkiej. Prace remontowe prowadzone są obecnie także w jednej sali rozpraw na pierwszym piętrze. W przyszłym roku mają zostać wyremontowane kolejne sale rozpraw. Udało nam się także zainstalować w budynku głównym windę. W naszym drugim budynku, przy ulicy Sądowej, gdzie mamy księgi wieczyste i wydział cywilny, windy na razie nie ma. Dlatego, gdy mamy sygnał, że na rozprawie pojawi się osoba niepełnosprawna, staramy się wybierać salę, która jest dla niej dostępna. Przypomnę, że mamy także budynek przy ulicy Grunwaldzkiej, po prokuraturze. Znajdują się tam służba kuratorska karna i rodzinna oraz wydział pracy i ubezpieczeń społecznych.

Sąd podejmuje działania popularyzujące wiedzę prawną. Z jakim skutkiem?

Jedną z moich pierwszych decyzji jako prezesa było powołanie koordynatora do spraw edukacji prawnej. Została nim asesor Róża Martynowska z wydziału cywilnego. Na stronie internetowej naszego sądu znajduje się informacja na ten temat wraz ze szczegółami dotyczącymi form edukacji prawnej. Jeszcze przed pandemią przychodziły do nas wycieczki szkolne. Prowadziliśmy także działania popularyzujące mediacje oraz dotyczące pomocy ofiarom przestępstw. Covid zahamował te działania, ale obecnie możemy je kontynuować. Oczywiście mamy pewne ograniczenia, np. na największej sali rozpraw może się pomieścić maksymalnie 25 osób. Jednak jesteśmy otwarci i chętni na takie kontakty, bo to jest jeden z ważnych elementów naszej służby.

Sędzia Katarzyna Rejdych pochodzi z Andrychowa. Obecnie jest mieszkanką Zagórza (gmina Babice). Po ukończeniu LO w Andrychowie studiowała prawo na wydziale prawa i administracji UJ. W czerwcu 2001 roku zdała egzamin na aplikację sędziowską. We wrześniu 2004 roku złożyła egzamin sędziowski. W tym samym roku rozpoczęła pracę jako asesor sądowy w wydziale pracy i ubezpieczeń społecznych Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty. Od marca 2005 roku orzeka w wydziale karnym Sądu Rejonowego w Chrzanowie. W latach 2014-2018 była kierownikiem sekcji wykonania orzeczeń i zastępcą przewodniczącego wydziału karnego. W 2018 roku na cztery lata została wiceprezesem chrzanowskiego sądu. Od 2018 roku przewodniczy wydziałowi karnemu. Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek 18 września tego roku powołał ją na prezesa chrzanowskiego sądu.

W wolnym czasie czyta książki historyczne, słucha muzyki rockowej, pływa, jeździ na rowerze i nartach oraz wędruje po górach. Ma męża i dwie dorosłe córki.