Mamy dane za 9 miesięcy 2025 roku. Od każdej sprzedanej buteleczki alkoholu o pojemności poniżej 300 ml gmina ma złotówkę. Druga złotówka wpada do NFZ. Która gmina w powiecie chrzanowskim jest liderem sprzedaży?

Choć samorządy oficjalnie walczą z alkoholizmem, to jednocześnie przyjmują do budżetu pieniądze ze sprzedaży trunków. Z danych Ministerstwa Finansów za pierwsze dziewięć miesięcy 2025 roku wynika, że gminy powiatu chrzanowskiego tylko ze sprzedaży tzw. „małpek”, czyli buteleczek alkoholu o pojemności poniżej 300 ml skasowały kilkaset tysięcy złotych.

Za każdą sprzedaną buteleczkę budżet państwa przekazuje gminie 1 zł. Druga złotówka trafia do Narodowego Funduszu Zdrowia. 

Dane z administracji skarbowej za 9 miesięcy tego roku zestawiliśmy z informacjami GUS dotyczącymi liczby mieszkańców (stan na 31 grudnia 2024 r.). Dzięki temu można poznać nie tylko skalę sprzedaży, ale też jej "natężenie na głowę mieszkańca” (każdego, nie tylko dorosłego).

Ile złotówek wpłynęło do gmin ze sprzedaży małpek w ciągu 9 miesięcy tego roku?

Alwernia – 66 646 zł

Babice – 53 132 zł

Chrzanów – 267 436 zł

Libiąż – 123 712 zł

Trzebinia – 241 485 zł

Każda złotówka to jedna buteleczka alkoholu o pojemności do 300 ml.

Trzebinia na pierwszym miejscu

Najwięcej „małpek” na jednego mieszkańca w ciągu 9 miesięcy sprzedało się w Trzebini. Statystyczny mieszkaniec kupił statystyczne 7,5 buteleczki. Oznacza to, że dziennie sprzedaje się tu blisko 900 opakowań o pojemności do 300 ml.

W roku 2026 Trzebinia z opłat za sprzedaż alkoholu (w detalu i hurcie) planuje uzyskać ponad 1 mln zł dochodu i przeznaczyć te pieniądze... na zwalczanie picia, co jest prawnym obowiązkiem.

Drugie miejsce w "małpkowym rankingu" zajmuje Chrzanów (6,12 małpki na głowę w ciągu 3 kwartałów), trzecie — Babice (5,91), tuż za nimi Libiąż (5,90). Najniższy wynik jest w Alwerni (5,41).

Powiatowy obraz zjawiska

Statystyczny mieszkaniec powiatu chrzanowskiego (118 194 mieszkańców) w ciągu trzech kwartałów tego roku kupił 6,34 małpki. To sporo, biorąc pod uwagę fakt, że mowa tu wyłącznie o najmniejszych buteleczkach alkoholu, a nie o pełnej jego sprzedaży (!).

Paradoks alkoholowy gmin

System finansowania walki z alkoholizmem z opłat za sprzedaż alkoholu budzi emocje od lat. Dane pokazują, że gminy z jednej strony organizują kampanie profilaktyczne, a z drugiej — ich budżety zasilane są środkami, które pochodzą właśnie z intensywnej sprzedaży.

Czy pijaństwo się samofinansuje? Nie.

Anatomia "sukcesu"

Z danych Centrum Monitorowania Rynku badającego sprzedaż w sklepach małoformatowych (do 300 mkw. powierzchni) wynika, że w Polsce sprzedaje się co najmniej 40 mln małpek miesięcznie. I to pomimo kilkunastoprocentowych spadków, widocznych szczególnie w porównaniu do okresu sprzed wprowadzenia podatku "małpkowego". Dane Centrum Monitorowania Rynku nie obejmują sklepów wielkoformatowych czy dyskontów.  

 Powodem popularności "małpek" jest ich niewielki rozmiar. Można je schować do kieszeni, torebki i wypić dyskretnie - w windzie, w toalecie, w szatni czy w trakcie spaceru. To właśnie potrzeba dyskrecji jest też prawdopodobnie powodem, dla którego najlepiej sprzedają się w tej kategorii pojemności 90, 100 i 200 ml. W związku z tym wszystkie przytoczone statystyki dotyczące liczby sprzedanych lokalnie małpek można by uśrednić, a więc pomnożyć przez dwa. 

Wpływy ze sprzedaży napojów alkoholowych do budżetu państwa są kilka razy niższe niż koszty, jakie ten sam budżet ponosi z powodu konsekwencji nadmiernego picia (leczenie uzależnienia od alkoholu, wypadki spowodowane pod wpływem alkoholu, inne koszty zdrowotne). Zdaniem ekspertów, małpki kupują głównie osoby uzależnione. 

Źródło: dane GUS (ludność) i Ministerstwa Finansów (sprzedaż do 300 ml)