Po 45. roku życia ważna jest mammografia

Regularne samobadanie, USG, a po 45. roku życia także mammografia – profilaktyka raka piersi powinna zmieniać się wraz z wiekiem kobiety. Jedno badanie nie zastąpi drugiego, a niepokojących objawów nie wolno bagatelizować. O tym, jak rozpoznawać sygnały ostrzegawcze i gdzie szukać pomocy, mówiła Katarzyna Ozga-Jantos, położna ze specjalizacją w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologiczno-położniczego ze Szpitala Powiatowego w Chrzanowie podczas konferencji "Profilaktyka to siła, zdrowie to wybór" zorganizowanej przez chrzanowski Sanepid w Libiążu 30 października. 

Nowotwór piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet. Każdego roku diagnozę słyszy ponad 20 tys. Polek, a ponad 8 tys. umiera z jego powodu. Tymczasem wcześnie wykryta choroba daje znacznie większe szanse na skuteczne leczenie.

– Rak piersi nie czeka. Profilaktyka jest ważna dla każdej z nas, niezależnie od tego, czy w rodzinie występowały choroby nowotworowe. Dziewięć na dziesięć kobiet, u których rozpoznaje się raka piersi, nie ma obciążonego wywiadu onkologicznego w rodzinie – podkreślała Katarzyna Ozga-Jantos.

Od 20. roku życia – poznaj swoje piersi

Profilaktyka powinna rozpocząć się już w młodym wieku. Od 20. roku życia zaleca się regularne, comiesięczne samobadanie piersi. Warto również wykonać pierwsze USG, a następnie powtarzać je mniej więcej co dwa lata do 30. roku życia. Po trzydziestce badanie ultrasonograficzne zalecane jest raz w roku.

– Najważniejsze, żebyśmy znały swoje ciało i wiedziały, jak wyglądają nasze piersi. Wtedy łatwiej zauważyć każdą zmianę, która powinna zwrócić naszą uwagę – tłumaczyła położna.

Samobadanie najlepiej wykonywać kilka dni po zakończeniu miesiączki, kiedy piersi nie są już tak tkliwe i wrażliwe. Można połączyć je z codziennymi czynnościami, na przykład z prysznicem. Nie powinno być źródłem stresu ani bólu.

Badanie rozpoczynamy od oglądania piersi przed lustrem. Sprawdzamy, czy zachowały dotychczasowy kształt i symetrię, czy nie zmienił się wygląd brodawek i skóry. Następnie unosimy ręce, aby zobaczyć, jak układają się piersi w innej pozycji.

Kolejny etap to badanie dotykiem. Można wykonywać je okrężnymi ruchami, zaczynając od okolicy brodawki i stopniowo przesuwając się na zewnątrz, aż do pachy, albo metodą pasmową, przesuwając palce góra–dół, miejsce po miejscu. Warto zastosować różną siłę nacisku, aby zbadać zarówno powierzchowne, jak i głębiej położone tkanki. Na koniec delikatnie uciskamy brodawkę, sprawdzając, czy nie pojawia się wydzielina.

Kiedy coś powinno nas zaniepokoić?

Nie każda zmiana oznacza nowotwór, ale każda nowa, nietypowa dolegliwość powinna skłonić do konsultacji lekarskiej.

Szczególną uwagę należy zwrócić na: wyczuwalny guzek lub zgrubienie w piersi albo pod pachą, nagłą zmianę kształtu lub wielkości piersi, wciągnięcie brodawki sutkowej, wyciek z brodawki, szczególnie krwisty, zmianę wyglądu brodawki lub skóry, owrzodzenia, nietypowe żyły czy tzw. skórkę pomarańczową.

– Rak piersi nie zawsze boli. Z drugiej strony nie każda bolesność oznacza raka – zaznaczała Katarzyna Ozga-Jantos.

Po 45. roku życia nie wystarczy samo USG

Dobór badań obrazowych zależy między innymi od wieku i budowy piersi. U młodszych kobiet, u których dominuje gęsta tkanka gruczołowa, podstawowym badaniem jest USG. Z wiekiem struktura piersi się zmienia i coraz większe znaczenie zyskuje mammografia.

Po 45. roku życia mammografia staje się szczególnie ważna i nie powinna być zastępowana samym USG. Badania te się uzupełniają, a nie wykluczają.

Kobiety w wieku od 45 do 74 lat mogą skorzystać z programu profilaktyki raka piersi finansowanego przez NFZ. Nie potrzebują skierowania. Wystarczy umówić się na badanie w placówce realizującej program lub w mammobusie. Mammografię w ramach programu można wykonywać co dwa lata.

Jeżeli kobieta jest młodsza, ale w jej najbliższej rodzinie występował rak piersi lub jajnika, powinna porozmawiać z lekarzem o indywidualnym planie badań i ewentualnej diagnostyce. 

Nie na wszystko mamy wpływ

Ryzyko zachorowania zwiększa się wraz z wiekiem. Znaczenie mają również obciążenia rodzinne, wczesne rozpoczęcie miesiączkowania i późna menopauza. Nie na wszystkie te czynniki możemy jednak oddziaływać.

Są też takie, na które mamy wpływ. Należą do nich utrzymywanie prawidłowej masy ciała, regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta i ograniczenie alkoholu czy papierosów. Nadwaga i otyłość, szczególnie po menopauzie, mogą zwiększać ryzyko zachorowania. Tkanka tłuszczowa produkuje estrogeny, a część nowotworów piersi jest hormonozależna. Karmienie piersią także wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka zachorowania.

– Nie mamy jednego złotego środka, który zagwarantuje nam, że nie zachorujemy. Możemy jednak podejmować działania, które ograniczają ryzyko. Przede wszystkim nie rezygnujmy z badań profilaktycznych – apelowała prelegentka.

Spotkanie poświęcone zdrowiu kobiet odbyło się z inicjatywy d n. o zdr. Ewy Momot, Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Chrzanowie, która podziękowała nauczycielom i opiekunom za przybycie wraz z młodzieżą. Wyraziła też nadzieję, że przekazana wiedza zostanie z uczestnikami na długo. – To być może nie ostatnia taka konferencja – zapowiedziała.