Operetka wróci do Młoszowej

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"8025"}

Pałac bez fundamentów od strony zachodniej, dachówka, która zaczęła rozpadać się po niespełna 20 latach, podłogi wywiezione do Warszawy na odbudowę stolicy i rzeźby autorstwa ojca Stanisława Wyspiańskiego. Zespół pałacowo-parkowy w Młoszowej ma wiele historii, których nie widać podczas zwykłego spaceru. O tym, co odkryto podczas remontu i co jeszcze ma się tutaj wydarzyć, opowiadał podczas oprowadzania kanclerz AGH Henryk Zioło.

Zabytkowy, 11-hektarowy park z kompleksem neogotyckim został założony w 1824 roku przez ród Florkiewiczów. W 1998 roku obiekt przejęła Akademia Ekonomiczna w Katowicach (późniejszy Uniwersytet Ekonomiczny), która w początku użytkowania prowadziła w Młoszowej zajęcia na studiach podyplomowych. Brak potrzeb użytkowania pojawił się po 2013 roku.

W 2017 roku nastąpło ryzyko, że pałac trafi w ręce kapitału zagranicznego. Wówczas wojewoda małopolski zwrócił się do krakowskiej uczelni z prośbą o pomoc. Ostatecznie w 2018 roku Akademia Górniczo-Hutnicza odkupiła nieruchomość od Skarbu Państwa. 

Kiedy Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie przejmowała zespół pałacowo-parkowy w Młoszowej, nie można było od razu myśleć o jego reprezentacyjnych wnętrzach. Najpierw trzeba było zatrzymać degradację obiektu. Pierwsze pilne roboty zabezpieczające wykonano w latach 2019–2020.

- Usunęliśmy wszystkie te zagrożenia dla budynku, które pochodziły od nieszczelnych dachów, rynien, braku odpływu, zalewania piwnic. To było najważniejsze - mówi kanclerz AGH Henryk Zioło.

Rozmiar dotychczasowych prac jest ogromny. Łączny koszt wykonanych robót przekroczył 20 mln zł. Zabezpieczono m.in. bramę św. Floriana i basztę Florkiewiczów. Remontu konserwatorskiego doczekał się też most nad suchą fosą.

Jednym z pierwszych problemów była także kotłownia. Stara instalacja węglowa spalała około 100 ton węgla rocznie, a mimo to budynki były niedogrzane.

- Jej sprawność była znikoma, a koszty ogromne - o ochronie środowiska nie mówiąc. Bardzo szybko, nakładem prawie 1 mln zł, wybudowaliśmy kotłownię gazową - informuje kanclerz.

Od 2022 roku prowadzono kolejne prace związane z poprawą sprawności energetycznej pałacu oraz oficyny zegarowej. Koszt tego etapu wyniósł blisko 17 mln zł, z czego 10,7 mln zł stanowiło dofinansowanie z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Efekty tych robót można już podziwiać od strony ulicy Florkiewicza.

Dopiero podczas prac okazało się jednak, jak poważne były niektóre problemy.

Pałac... wisiał w powietrzu

Jedno z odkryć brzmi wręcz niewiarygodnie.

- Budynek w części od strony zachodniej w ogóle nie miał fundamentów! Wszystko wisiało w powietrzu, podmywane wewnątrz. Na dobrą sprawę wylewaliśmy tu nowe fundamenty, żeby to na czymś stało przynajmniej - mówi Henryk Zioło.

Jeszcze inna historia dotyczy dachówki na budynku pałacowym. Ta zamontowana w 2004 roku zaczęła się rozpadać. Ukruszyły się zamki, a dachówki zaczęły się zsuwać. W oficynie zegarowej konieczna była wymiana całego dachu.

- Na całe szczęście producent tej dachówki, obecny właściciel, który kupił tamtą wytwórnię, poczuwając się do odpowiedzialności, dał nam praktycznie całą nową dachówkę do wymiany. Dostaliśmy ją nie tylko na tę część, która wymagała wymiany, ale również na zapas. Nieodpłatnie - podkreśla kanclerz.

Renowacja zabytku oznacza ciągłe szukanie kompromisu pomiędzy historią a współczesnymi wymaganiami.

Dobrym przykładem są okna. Stare, krzywe okna z pojedynczymi szybami zostały od zewnątrz pieczołowicie odrestaurowane. Od środka zamontowano natomiast nowe, izolacyjne okna z potrójnymi szybami.

- Konserwator zgodził się, żeby odciąć w jednym miejscu stare okno i założyć nowe, w pełni izolacyjne okno trzyszybowe, dzięki czemu jest cicho i ciepło - tłumaczy Henryk Zioło.

Podłogi pojechały do Warszawy

Wchodząc do pałacu, można nie zdawać sobie sprawy, że pod stopami nie ma już tego, po czym chodzili jego dawni mieszkańcy. Z oryginalnego, bogatego wyposażenia wnętrz do dziś przetrwały w pałacu jedynie żyrandole. 

- Piękne podłogi z pałacu pojechały do Warszawy na odbudowę stolicy na początku lat 50 - opowiada kanclerz.

Dziś w części pomieszczeń są podłogi z lat 50., wykonane z prostego drewna. W przyszłości uczelnia chce położyć tam podłogi bardziej odpowiadające charakterowi pałacu. 

Nowoczesność wkrada się do wnętrz w sposób przemyślany i estetyczny. Wchodzących do pałacu wita nowe, inteligentne oświetlenie, które ładnie komponuje się z zabytkowym wnętrzem.

W jednej z sal stoją rzeźby, których renowacją zajmują się studenci krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Część została już odrestaurowana, część jeszcze czeka. Potem mają wrócić na swoje miejsca.

Jak przypomniał kanclerz Zioło, wszystkie rzeźby znajdujące się wewnątrz pałacu wykonywał Franciszek Wyspiański, ojciec Stanisława Wyspiańskiego.

Także znajdująca się w parku figurka Matki Boskiej ma swoją niezwykłą historię. Została pomalowana tak, aby wyglądała jak zwykła gipsowa figura. Miało to uchronić ją przed kradzieżą przez Niemców. Dzięki temu przetrwała. W rzeczywistości jest wysokiej klasy rzeźbą kamienną. Niezwykłe walory parku docenili także filmowcy. To właśnie tutaj kręcono dwa seriale :„Otwórz oczy” i "Bunt". 

Podczas spaceru kanclerz oprowadzał również po klimatycznych, wyremontowanych piwnicach pałacowych wzniesionych z lokalnego kamienia - dokładnie tego samego wapienia, który występuje w pobliskich Czatkowicach. Śladem po dawnych pracach budowlanych jest zresztą widoczna w parku polana, pozostałość po historycznym wyrobisku, z którego pozyskiwano materiał. 

Z pałacem od lat wiąże się też powtarzana przez mieszkańców opowieść o dawnej lodowni pałacowej. 

- Znam osoby z Chrzanowa, które jako dzieciaki po tych piwnicach biegały. Miejscowi powtarzają legendę, że łączą się one z zamkiem Tenczyn w Rudnie - uśmiecha się kanclerz i przypomina, że obiekt nie kryje w sobie mrocznych tajemnic.

- Tu zawsze mieszkali spokojni ludzie. Żadnych miejsc tortur w tych murach nigdy nie było – podkreśla.

Spokojne miejsce pracy

AGH nie chce odtwarzać pałacu jako muzeum, do którego można tylko wejść, obejrzeć wnętrza i wyjść. Jak podkreślają władze uczelni, Młoszowa ma być miejscem uzupełniającym dla kampusu w Krakowie, gdzie przeniesiona zostanie część pracowni badawczych i zbiorów.

W jednej z sal zachowano pomieszczenie wykładowe z czasów, kiedy mieściło się tu liceum ekonomiczne. W przyszłości ma zostać przekształcone w salę kinową. 

W planach jest również biblioteka i część muzealna wyposażona w multimedia. Pałac ma służyć przede wszystkim naukowcom oraz studentom. Nie będzie tu hotelu, choć przewidziano około siedmiu, ośmiu miejsc noclegowych.

- Może kiedyś o poranku uczeni piszący swoje wielkie dzieła będą wyglądać na wschodzące słońce z tych okien - mówi Zioło.

Z tarasu pałacu widać miejsce, gdzie dawniej znajdował się staw. Pływające w nim łabędzie i nenufary można będzie sobie tylko wyobrazić, bo powrót stawu w dawnej formie nie jest dziś możliwy.

- Nie odtworzymy go ze względów hydrologicznych. Już nie ma tyle wody - wyjaśnia kanclerz.

Jest jednak pomysł, by właśnie w tym miejscu gromadzić wodę odprowadzaną z instalacji deszczowej. Po większej ulewie staw może więc na krótko przypominać ten dawny.

Operetka ma wrócić do Młoszowej

Mieszkańcy pamiętają teren przy pałacu jako naturalny amfiteatr. Przez lata (ostatni raz w 2013 roku), odbywały się tutaj spektakle operetkowe. Scenę zbudowano na szynach kolejowych. Przedstawienia oglądało mnóstwo osób. 

AGH chce do tej tradycji wrócić. Konserwator zabytków zgodził się na budowę kamiennego placu, na którym będą mogły odbywać się tego typu wydarzenia. Plac jest prawie gotowy, wymaga tylko poprawek. 

Kiedy mieszkańcy będą mogli wejść do parku? Na stałe jeszcze nie teraz. Uczelnia zaznacza, że otwarcie parku nastąpi dopiero wtedy, gdy teren będzie w stu procentach bezpieczny i zacznie tam funkcjonować stała załoga.

Po lipcowych i sierpniowych wichurach park wymaga gruntownego uporządkowania. Nadal prowadzone są prace budowlane, a część obszaru będzie jeszcze rozkopywana. Jednym z nadchodzących wyzwań jest budowa zewnętrznych instalacji wodno-kanalizacyjnych i wpięcie ich do sieci. 

AGH, jako właściciel, odpowiada za bezpieczeństwo osób znajdujących się na terenie zespołu pałacowo-parkowego. Dlatego do czasu zakończenia najpilniejszych robót nie zostanie on udostępniony. Wyjątkiem mają być okazjonalne wydarzenia.

Co zamiast dawnego stadionu?

Jednym z ciekawszych planów jest zagospodarowanie południowej części terenu, gdzie znajdował się stadion LKS Młoszowa oraz dawna stołówka.

AGH uzyskała zgodę konserwatora na odtworzenie zespołu stodół i zabudowań gospodarczych, które mogły się tam dawniej znajdować. Pomysł jest taki, aby ta część zarabiała na utrzymanie całego zespołu.

Rozważane są dwa kierunki: miejsce opieki senioralnej albo obiekty na potrzeby szkolnictwa wyższego związane np. z obronnością czy cyberbezpieczeństwem.

W drugim miejscu, przy ulicy, gdzie znajduje się dawny internat dla młodzieży oraz stara kotłownia, zaprojektowano obiekt przeznaczony na usługi publiczne i handlowe. W grę mogłyby wchodzić szkoła, przedszkole, przychodnia, szkoła językowa czy mieszkania gminne.

Na oba przedsięwzięcia są już warunki zabudowy. Teraz trzeba znaleźć partnerów.

- Uczelnia to nie jest instytucja, która powinna się takimi sprawami zajmować, natomiast chętnie będziemy współdziałać – mówi Henryk Zioło.

AGH pozyskała pieniądze z unijnego programu FEnIKS (blisko 5 mln zł) na termomodernizację arsenału i wozowni. Prace mają ruszyć wkrótce. Odrestaurowana została również brama wjazdowa, która wcześniej była w złym stanie i zagrażała osobom wchodzącym na teren zespołu.

Pełna renowacja pałacu to jednak zupełnie inna skala wydatków.

- W pałacu nie ma jeszcze czego zwiedzać. Potrzebujemy środków, żeby przeprowadzić renowację ścian, kupić wyposażenie, przeprowadzić renowację podłóg – wymienia kanclerz.

Na pytanie o termin zakończenia inwestycji odpowiada:

- Dwa lata po tym, jak zdobędziemy na ten cel 30 mln zł. Póki co uratowaliśmy obiekt przed degradacją. Do zrobienia jest jeszcze bardzo wiele.