Koło Cabanka w Chrzanowie. Gorzki miód przed słodkim jubileuszem

Majowe przymrozki, susza i niedostatek roślin miododajnych mocno ograniczyły tegoroczne zbiory. Pszczoły z powiatu chrzanowskiego ratowały się spadzią z czeremchy, która nadała miodowi zaskakująco gorzkawy smak. Tymczasem chrzanowscy pszczelarze kończą sezon i rozpoczynają przygotowania do 110-lecia Koła Pszczelarzy „Cabanka”.

Początek sezonu dawał pszczelarzom nadzieję na udane zbiory. W marcu i kwietniu kwitły leszczyny oraz wierzby, a pszczele rodziny dobrze przezimowały. Sytuację zmieniły majowe przymrozki. które uszkodziły kwiaty i kwitnące sady.

- Nie był to najlepszy rok dla pszczół i pszczelarzy. Wiosną mróz zniszczył kwiaty, przez co nie było nektaru. Później przyszły susza i wysokie temperatury. Lipy kwitły, ale kwiaty szybko wysychały - mówi Jerzy Koszowski, prezes Koła Pszczelarzy „Cabanka” w Chrzanowie.

Miód z nutą goryczy

Niedostatek nektaru sprawił, że pszczoły zaczęły zbierać spadź liściastą. W powiecie chrzanowskim znalazły ją przede wszystkim na licznie występujących czeremchach. W efekcie wielu pszczelarzy pozyskało w tym roku miód o nietypowym, gorzkawym posmaku.

- Ludzie próbowali go i pytali, co to za miód. Niektórzy byli zaskoczeni, bo miód kojarzy się przecież ze słodyczą. Znaleźli się jednak tacy, którzy bardzo docenili tę goryczkę. Taki produkt pojawia się rzadko - podkreśla prezes.

Pszczelarze przekazali próbki do badania. Analiza potwierdziła przewagę spadzi liściastej. Wcześniej podobny miód pojawił się w okolicy kilka lat temu, ale wówczas pszczelarze nie znali dokładnie jego pochodzenia.

- Pszczoła zbiera to, co znajdzie. Kiedy brakuje innych pożytków, korzysta ze spadzi na czeremchach, dębach czy klonach. Później przynosi ją do ula i przerabia - tłumaczy Jerzy Koszowski.

Spadź nie występuje każdego roku, dlatego pochodzące z niej miody należą do rzadkich i cenionych. Intensywna praca przy jej przetwarzaniu mocno jednak obciąża owady. 

Ule jadą nawet 250 kilometrów

Pszczelarze z powiatu chrzanowskiego od lat borykają się z niedostatkiem roślin miododajnych. Region nie ma rolniczego charakteru, a coraz dłuższe okresy bez deszczu powodują, że kwiaty na piaszczystych terenach szybko usychają. Jednocześnie przybywa pasiek i uli, więc coraz więcej rodzin pszczelich korzysta z tej samej, ograniczonej bazy pokarmowej.

W poszukiwaniu rzepaku, facelii, gryki lub innych upraw właściciele pasiek przewożą ule w okolice Oświęcimia, Wolbromia, Opola, pod Tarnów czy Rzeszów. Pokonują w jedną stronę nawet 250 kilometrów. 

- Pszczelarstwo stało się modne. Liczba uli rośnie, ale pożytków nie przybywa. Czasem dziesięć uli daje tyle samo miodu co dwadzieścia, ponieważ każda rodzina musi najpierw wyżywić siebie - zaznacza Koszowski.

Jedna rodzina pszczela zużywa w ciągu roku około 90 kilogramów miodu oraz od 25 do 35 kilogramów pyłku. Gdy przyroda nie zapewnia wystarczającej ilości pokarmu, pszczelarz musi dokarmiać owady także w trakcie sezonu. W tym roku część pasiek potrzebowała takiej pomocy już po kwitnieniu lip.

Rosną również koszty sprzętu i pokarmu, podczas gdy ceny miodu nie zwiększają się w podobnym tempie. Prezes „Cabanki” przewiduje, że jeśli kolejne sezony przyniosą równie słabe zbiory, właściciele pasiek zaczną ograniczać liczbę uli.

- Jeden rok można dołożyć do pasieki, drugi również, ale później pojawia się pytanie o sens dalszego działania. Pozostaną przede wszystkim prawdziwi hobbyści, którzy traktują pszczelarstwo jako pasję - ocenia.

Ciepła zima nie pomaga pszczołom

Zmiany klimatu wpływają nie tylko na ilość miodu. Ciepłe okresy zimą pobudzają owady do aktywności i zwiększają zużycie zgromadzonego pokarmu. Gwałtowny powrót mrozu może z kolei zaskoczyć pszczoły poza zwartym kłębem, w którym utrzymują odpowiednią temperaturę.

- Dawniej zima była zimą. Pszczoły tworzyły w ulu kłąb i pozostawały w nim do wiosny. Teraz jednego dnia temperatura sięga 15 stopni, a za chwilę spada poniżej zera. Pszczoły wylatują, później nie zdążają wrócić albo skupić się w kłębie i giną - wyjaśnia Koszowski.

Ciepłe zimy zwiększają też wilgotność w ulach, co sprzyja rozwojowi grzybów i bakterii. Największym zagrożeniem dla pasiek nadal pozostaje jednak warroza – pasożyt osłabiający dorosłe owady i rozwijające się larwy.

„Cabanka” szuka śladów swojej historii

W 2027 roku Koło Pszczelarzy „Cabanka” będzie świętować 110-lecie. Organizacja powstała w 1917 roku jako Towarzystwo Pszczelnicze w Chrzanowie. W kolejnych dekadach zmieniała nazwę i obejmowała swoim zasięgiem znacznie większy obszar niż obecnie. Skupiała pszczelarzy m.in. z Chrzanowa, Trzebini, Libiąża, Alwerni, Babic i Krzeszowic. Z czasem wyodrębniły się z niej kolejne koła.

Nazwę Koło Pszczelarzy „Cabanka” w Chrzanowie organizacja przyjęła w 2009 roku, gdy jej członkowie ufundowali sztandar. Dziś zrzesza blisko 70 osób, a Jerzy Koszowski kieruje nią od 2020 roku.

Główne obchody jubileuszowe członkowie planują na 11 grudnia 2027 roku. Połączą je z przypadającym kilka dni wcześniej dniem św. Ambrożego, patrona pszczelarzy. 

Koło wspólnie z Muzeum w Chrzanowie przygotuje również okolicznościowy folder. Dlatego pszczelarze proszą mieszkańców o stare fotografie, dokumenty, zapiski i publikacje związane z historią pasiek oraz pszczelarzy z całej ziemi chrzanowskiej (w tej sprawie można się kontaktować z Jerzym Koszowskim, tel. 609 568 430 lub z Muzeum w Chrzanowie).

- W rodzinnych archiwach mogą leżeć zdjęcia dziadków lub pradziadków, stare pokwitowania i dokumenty, o których istnieniu nie wiemy. Każdy taki ślad ma dla nas wartość. Muzeum zeskanuje materiały i zwróci właścicielom oryginały – zapewnia Jerzy Koszowski.