Cmentarz w Trzebini Sierszy działa, ale grunt wciąż jest pod kontrolą

Zbliża się czwarta rocznica wydarzenia, które wstrząsnęło Trzebinią i odbiło się szerokim echem w całej Polsce. 20 września 2022 roku na cmentarzu parafialnym w Sierszy zapadła się ziemia. Ogromny lej pochłonął 40 grobów ze szczątkami 61 osób. Dziś nekropolia jest otwarta, jednak historia sprzed czterech lat wciąż pozostaje żywa.

Przy głównej alejce, naprzeciwko bramy wjazdowej, stoi marmurowa tablica z nazwiskami zmarłych, których groby pochłonęła ziemia. To symboliczne miejsce pamięci. Rodziny mogą właśnie tutaj zapalić znicze i wspomnieć swoich bliskich.

Tablica nie znajduje się jednak w punkcie, w którym powstało zapadlisko. Tamto miejsce położone jest nieco dalej, w rogu cmentarza. Dziś porasta je trawa. Ustawiono tam trzy niewielkie tabliczki z prośbą, aby nie stawiać zniczy na murawie, lecz przy tablicy. Odwiedzający na ogół stosują się do tego apelu.

Kilka nagrobków stojących w bezpośrednim sąsiedztwie leja ocalało. Nadal przypominają, jak precyzyjnie, a zarazem nieprzewidywalnie zapadł się grunt.

Miejsce, w którym zapadło się 40 nagrobków tak wygląda obecnie

Ziemia pochłonęła 40 grobów

Zapadlisko powstało rano 20 września 2022 roku na cmentarzu przy ul. Jana Pawła II. Miało około 20 metrów średnicy i 10 metrów głębokości. Było skutkiem prowadzonej w XIX wieku płytkiej eksploatacji węgla metodą na zawał oraz późniejszego zatopienia dawnej kopalni Siersza.

Ziemia pochłonęła 40 grobów, w których znajdowały się szczątki 61 zmarłych. Skala zdarzenia oraz zdjęcia nagrobków leżących na dnie ogromnego leja sprawiły, że o Trzebini mówiła wówczas cała Polska.

Ze względu na niestabilność podłoża i zagrożenie dla ludzi nie można było natychmiast rozpocząć prac związanych ze szczątkami. Teren został ogrodzony, a dostęp do części nekropolii ograniczony. Ostatecznie zapadlisko zabezpieczono i zasypano.

Dla rodzin osób pochowanych w tym miejscu nie była to jednak wyłącznie szkoda materialna. Straciły groby, do których przez lata przychodziły, przynosiły kwiaty i zapalały znicze.

Jak ustalił "Przełom", SRK S.A. dotychczas zawarła 16 ugód na wpłatę odszkodowań za utracone nagrobki.

- Pozostali poszkodowani złożyli pozwy o wypłatę odszkodowań z tytułu utraconych nagrobków oraz strat moralnych - informuje rzecznik spółki Mariusz Tomalik. .

Wysokość wypłaconych odszkodowań stanowić miała równowartość rynkową za odtworzenie nagrobka.

Cmentarz trzeba było wzmocnić od spodu

Po badaniach geofizycznych i analizie dawnych map górniczych zapadła decyzja o uzdatnieniu gruntu pod nekropolią. Prace rozpoczęły się w październiku 2023 roku.

Na obszarze 1,4 hektara wykonano 207 odwiertów, sięgających nawet 80 metrów w głąb ziemi. Ich łączna długość przekroczyła osiem kilometrów. Pod powierzchnię wtłoczono ponad 17,5 tys. metrów sześciennych mieszaniny stabilizującej, która miała wypełnić pustki i wzmocnić podłoże.

SRK odebrała roboty 6 sierpnia 2024 roku. Po niemal dwóch latach od powstania zapadliska cmentarz został ponownie w całości udostępniony odwiedzającym i może funkcjonować jako miejsce pochówku.

Sprawdzają, czy zabezpieczenia są skuteczne

Na tym jednak kontrola terenu się nie zakończyła. Na początku września 2026 roku na cmentarzu rozpoczęły się kolejne badania geofizyczne. SRK zleciła je na wniosek mieszkańców oraz trzebińskich radnych, którzy domagali się sprawdzenia, jak zachowuje się grunt po przeprowadzonym uzdatnianiu.

Kontrolą objęto 2,3 hektara. Pomiary wykonywane są nieinwazyjną metodą tomografii elektrooporowej ERT. Badacze nie wykonują wykopów, nie wiercą otworów i nie ingerują w nagrobki. Sprawdzają podłoże z powierzchni cmentarza.

SRK podkreśla, że badania mają charakter prewencyjny i nie zostały zarządzone z powodu zauważonych zmian w gruncie. Prace zabezpieczające wykonane w 2024 roku są objęte pięcioletnią gwarancją. Raport z wynikami kontroli ma być gotowy w pierwszej połowie listopada.

Cmentarz w Sierszy funkcjonuje więc normalnie, ale pamięć o wrześniowym poranku sprzed czterech lat nie zniknęła. Przypominają o nim marmurowa tablica, porośnięty trawą fragment nekropolii oraz prowadzone właśnie badania. Dopiero ich wyniki pokażą, czy zabezpieczony grunt zachowuje się zgodnie z przewidywaniami specjalistów.