Mówili, że obcinają języki

Skąd wiemy, jak mieszkańcy Libiąża zapamiętali wrzesień 1939 roku? Jednym ze źródeł są wspomnienia osób, które same przeżyły tamte wydarzenia. Krystian Waligóra prezentujący Archiwum Społeczne Ziemi Libiąskiej dotarł do świadków historii i nagrał ich relacje. Dzięki jego zgodzie możemy dziś wrócić do tych opowieści i usłyszeć, jak początek wojny zapisał się w pamięci Libiążan.

Pierwsze dni września 1939 roku w pamięci mieszkańców Libiąża nie zaczynają się od dat i nazw jednostek wojskowych. Zaczynają się od strachu. Od plotek o Niemcach, którzy mieli obcinać głowy i wyrywać języki. Od decyzji o ucieczce z domu, często z całymi rodzinami, w nieznane. Niektórzy dotarli aż za San.

Tak pierwsze tygodnie wojny zapamiętali mieszkańcy Libiąża i Gromca, z którymi rozmawiał Krystian Waligóra. Ich wspomnienia zachowały się w Archiwum Społecznym Ziemi Libiąskiej. To nie jest jedna opowieść o wojnie.

Jeden z mieszkańców miał wówczas zaledwie dwa lata. Niewiele może pamiętać z pierwszych dni września, ale przez całe życie słuchał opowieści rodziny. Była liczna – dziewięcioro dzieci. Ojciec, weteran I wojny światowej, był inwalidą. Kiedy pojawiła się wiadomość o zbliżających się Niemcach, rodzina zdecydowała się uciekać.

– Zapakowaliśmy się jak tabor cygański. Ja miałem wtedy 2 lata, byłem w pieluchach. Uciekałem w pieluchach – wspominał rozmówca.

Rodzina ruszyła w kierunku Ojcowa i Skały. Przy dyszlu pomagał najstarszy z braci, pozostali pchali, a reszta rodziny szła pieszo.

Powodem ucieczki był przede wszystkim strach. Wśród mieszkańców krążyły opowieści o okrucieństwie nadchodzących wojsk.

– Mówili, że głowy obcinają, że języki obcinają! Żeby uciekać i uciekać! – opowiadał Libiążanin. 

Inna mieszkanka Libiąża, która w chwili wybuchu wojny miała około ośmiu lat, zapamiętała okupantów tak: 

– Jak weszli Niemcy, a dokładnie ta pierwsza fala, to byli tacy sami jakby kryminaliści, jakby z więzienia pouciekali – mówiła.

W jej pamięci pozostały również grabieże. Żołnierze mieli zabierać żywność, zboże i inne rzeczy, które znajdowali w gospodarstwach.

– Kto miał coś, jakąś żywność, zboże, to wszystko brali. Zebrali wszystko i nic nie było – opowiadała.

Jeszcze dalej od domu znalazł się jeden z mieszkańców Gromca. Miał 12 lat, kiedy rozpoczęła się wojna. Jego rodzina uciekła aż za San.

Tam wojna miała dla niego także bardzo przyziemny wymiar: głód, biedę i konieczność przystosowania się do zupełnie innych warunków życia. Po latach wspominał nawet sposób przygotowywania jedzenia i ogromne ilości much, które były wówczas wszędzie.

Materiał powstał na podstawie rozmów Krystiana Waligóry z mieszkańcami Libiąża i Gromca, zgromadzonych w Archiwum Społecznym Ziemi Libiąskiej. Wypowiedzi rozmówców w oryginalnym brzmieniu, z niezbędnymi skrótami i redakcyjnymi objaśnieniami, dostępne są na fanpage Archiwum.