W lipcu 2024 roku w Głównym Instytucie Górnictwa rozpoczęła się realizacja projektu badawczego o nazwie SIRIMA. Powstał w odpowiedzi na problemy, z jakimi w ostatnich latach mierzą się mieszkańcy dzielnicy Siersza w Trzebini.

Na terenie osiedla zaczął podnosić się poziom wód podziemnych. W efekcie pojawiły się zapadliska, czyli nagłe zapadnięcia się gruntu. Do takich zdarzeń doszło nie tylko na terenach niezabudowanych, ale także w pobliżu domów, na ogródkach działkowych, na terenie cmentarza.

Jaki jest cel projektu?

Projekt SIRIMA ma pomóc lepiej zrozumieć:

• dlaczego dochodzi do zapadlisk na terenach po dawnych kopalniach,
• jak wcześnie wykrywać zagrożenia,
• jak ograniczać ryzyko kolejnych zapadnięć terenu.

Badania dotyczą obszarów, gdzie kopalnie węgla kamiennego zostały zamknięte i stopniowo zalewane wodami podziemnymi. Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską i potrwa do końca czerwca 2027 roku.

W pracach uczestniczą także specjaliści z Francji, Niemiec i Hiszpanii, którzy mają doświadczenie w badaniu podobnych problemów w swoich krajach.

Dlaczego wybrano Sierszę?

Teren dawnej kopalni „Siersza” został wybrany jako obszar testowy projektu. To tutaj zainstalowano nowoczesne urządzenia pomiarowe, niezależnie od innych działań prowadzonych w tym rejonie.

Badania są prowadzone we współpracy z gminą, a zebrane dane mają pomóc w podejmowaniu decyzji dotyczących bezpieczeństwa mieszkańców.

Jakie badania są prowadzone?

1. Monitoring wód podziemnych

W lutym 2025 roku w Sierszy wykonano trzy nowe otwory badawcze (tzw. piezometry). Służą one do stałej obserwacji poziomu wód podziemnych. Od marca 2025 roku działają tam automatyczne urządzenia, które mierzą poziom wody, przesyłają dane zdalnie do analizy.

Pomiary uwzględniają także wpływ działań odwadniających prowadzonych przez Spółkę Restrukturyzacji Kopalń, które mają stabilizować poziom wód pod ziemią.

2. Monitoring drgań gruntu (sejsmiczny)

We wrześniu 2025 roku uruchomiono w Sierszy trzy stacje sejsmiczne. Rejestrują drgania gruntu, podobne do tych, które występują na terenach górniczych.

W ciągu pierwszych dwóch miesięcy działania systemu zarejestrowano 35 wstrząsów. Były one związane z pracą czynnych kopalń w regionie, a nie z bezpośrednimi zapadliskami w Sierszy.

 Lokalizacja elementów systemu monitoringu geodezyjno-grawimetrycznego projektu SIRIMA na terenie Miasta Trzebini (EU RFCS GA: 101157400).

3. Monitoring geodezyjny i grawimetryczny

W 2025 roku na terenie Trzebini zamontowano specjalne punkty pomiarowe, które pozwalają sprawdzać: czy grunt się obniża lub podnosi, jak zmienia się struktura podłoża. Pomiary te pomagają wykryć, gdzie pod ziemią zachodzą zmiany związane z zalewaniem dawnych wyrobisk wodą. Kolejna seria pomiarów zaplanowana jest na lato 2026 roku.

Co już udało się ustalić?

Od momentu uruchomienia systemu monitoringu w Sierszy odnotowano jedno zapadlisko, które powstało 13 listopada 2025 roku. To zdarzenie jest obecnie szczegółowo analizowane przez specjalistów.

Dlaczego to jest ważne dla mieszkańców?

Zbieranie danych o tym, co dzieje się pod ziemią, ma kluczowe znaczenie dla: oceny zagrożenia zapadliskami, planowania działań zapobiegawczych, zwiększenia bezpieczeństwa mieszkańców terenów pogórniczych.

Projekt SIRIMA nie usuwa problemu od razu, ale daje wiedzę i narzędzia, które mogą pomóc lepiej chronić ludzi i ich mienie w przyszłości.

(oprac. na podst. materiałów PIB GIG)