::addons{"type":"only-here"}

Mają prawo kontrolować burmistrza, składać interpelacje i korzystać z dostępu do informacji publicznej. Prawo nie przewiduje jednak żadnych sankcji, jeśli z tych narzędzi nie korzystają. Jedyną karą może być brak poparcia przy urnie przy kolejnych wyborach.

Radni nie są pracownikami etatowymi (z wyjątkiem tych, którzy delegowani są do zarządów związków międzygminnych, gdzie pobierają pensje). Wszyscy dostają  nieopodatkowane diety, które ustalają sobie sami w granicach obowiązującego prawa. Diety radnych funkcyjnych sięgają miesięcznie ponad 3,3 tys. zł. Zakres realnej aktywności za te pieniądze jest trudny do ocenienia.

Wielu radnych pełni podwójne role: radnego i sołtysa lub przewodniczącego rady osiedla. Biorą więc podwójne diety. Inni mają dodatkowe apanaże zasiadając w związkach międzygminnych albo płatnych komisjach, np. komisjach rozwiązywania problemów alkoholowych. Niektórzy radni coraz śmielej korzystają z dodatkowych dochodów w postaci zwrotu kosztów delegacji, co zabronione nie jest, ale budzi wątpliwości etyczne, bo koszty sprawowania mandatu powinna kompensować dieta.

Sprawdziliśmy, ile wynoszą diety radnych i czy różnią się one między gminami. 

Przypominamy też, czym zgodnie z prawem radni powinni się zajmować.  

1. Kto to jest radny?

Aby zostać radnym nie trzeba posiadać żadnych kwalifikacji, kierunkowego wykształcenia lub doświadczenia zawodowego, choć z drugiej strony siłą nawet pojedynczego radnego jest wiedza i dociekliwość. Radny to nasz reprezentant wyposażony w prawo składania interpelacji, zapytań i wniosków o dostęp do informacji publicznej, ma prawo do kontroli działań burmistrza/wójta oraz urzędników. Ma stać na straży interesu mieszkańców.

2. Co robi radny? 

Radny co miesiąc uczestniczy w jednej sesji rady miasta i posiedzeniach komisji, do których się zapisał (najczęściej dwóch). Komisje obradują w tygodniu przed sesją. Omawia się na nich projekty uchwał, ważne sprawy gminy, pisma od mieszkańców, skargi. Trwają od jednej do dwóch godzin. 

Sesja organizowana jest przeważnie raz miesiącu. Gdy jest taka potrzeba, zwoływane są sesje nadzwyczajne. Sesje trwają kilka godzin. Czasem regulamin ogranicza czas obrad, wówczas rada w głosowaniu decyduje, czy chce dłużej pracować. 

Czas pracy radnego wyznaczają też kontakty z mieszkańcami (np. dyżury), udział w pracy komisji specjalnych i związków międzygminnych (płatne dodatkowo), udział w zebraniach z mieszkańcami, spotkaniach czy uroczystościach gminnych, szkoleniach. 

W wakacje rady ani komisje z reguły nie obradują, diety są wypłacane. 

Aktywność radnego to sprawa indywidualna. W trakcie kadencji nie można jednak złożyć na radnego skargi do nikogo, a rada gminy nie ma prawa oceniać jego działalności, bo naruszałoby to swobodę sprawowania mandatu. W praktyce jedynym sposobem oceny i rozliczenia radnego są kolejne wybory. To rozliczenie jest sprawiedliwe tylko wtedy, gdy wyborcy wiedzą, w jaki sposób radny sprawuje swój mandat, czy ma cokolwiek do powiedzenia w sprawach całej gminy, a nie tylko swojego okręgu wyborczego.  

Ostatnie lata postrzegane są jako czas, w którym rola rad została zmarginalizowana, bo pozycja wójta/burmistrza ustawowo została wzmocniona. Burmistrz to lider, którego istotnym celem jest zapewnienie sobie w radzie większości. I dopóki ją ma, może rządzić komfortowo. 

3. Diety ustalają sobie sami

Dieta nie jest wynagrodzeniem radnego, ale rekompensatą za poniesione w związku ze sprawowaniem mandatu koszty i ewentualnie utracone zarobki (o ile pracodawca potrąca z wynagrodzenia nieobecność, a to raczej sporadyczne przypadki). 

Ustalenie wysokości diety radnego należy do kompetencji rady gminy, a więc radni ustalają sobie diety sami. Gminy stosują różne formy naliczania diet. Czasem są to diety ryczałtowe, a czasem związane z uczestnictwem w posiedzeniach komisji i sesji rady gminy.

Różnice w dietach nie zawsze są proporcjonalne do wielkości gminy, liczby mieszkańców czy realnego zakresu obowiązków.

3. Nie tylko diety

Szczególnie ważni dla utrzymania większości w radzie radni kierowani są na funkcje, z których czerpią dodatkowe dochody. Zostają przewodniczącymi, wiceprzewodniczącymi rady, szefami komisji, sekretarzami. Są też delegowani do płatnych komisji np. rozwiązywania problemów alkoholowych, związków międzygminnych. To dodatkowe pieniądze.

Nie wszystkie dodatkowe funkcje są płatne, ale wymienione tak. W samorządzie powiatowym diety przewidziane są też dla nieetatowych członków zarządu. 

W zarządach związków międzygminnych radni zatrudniani są w części etatów. Za to otrzymują wynagrodzenia. 

Ciekawostką jest, że w niektórych samorządach od jakiegoś czasu radni dostają też dodatkowe pieniądze za jeżdżenie w delegacje, choć co do zasady koszty sprawowania mandatu w tym dojazdy na sesje, pokrywać ma dieta.

Delegacje sięgają od kilkunastu złotych do prawie 2 tys. zł. Możliwość ich pobierania radni również uchwalili sobie sami w granicach prawa. 

4. Diety radnych szeregowych i funkcyjnych (miesięcznie, na rękę)

Alwernia

Przewodniczący Rady Gminy – 2 254,67 zł

Wiceprzewodniczący Rady Gminy – 2 029,20 zł

Przewodniczący komisji – 2 029,20 zł

Radny szeregowy – 1 691,00 zł

Babice

Przewodnicząca Rady Gminy – 2 254,67 zł

Wiceprzewodniczący – 2 029,20 zł

Przewodniczący komisji – 1 803,74 zł

Radny szeregowy – 1 691,00 zł

Chrzanów

Przewodniczący Rady – 3 382 zł

Wiceprzewodniczący – 2 875 zł

Przewodniczący Komisji Rewizyjnej – 2 706 zł

Przewodniczący stałych komisji – 2 537 zł

Sekretarze komisji stałych i członkowie Komisji Rewizyjnej – 2 198 zł

Radny szeregowy – 1 860 zł

Libiąż

Przewodniczący Rady Miejskiej – 3 210 zł

Wiceprzewodniczący Rady – 2 710 zł

Przewodniczący komisji – 2 200 zł

Wiceprzewodniczący komisji – 2 030 zł

Radna protokolant – 1 930 zł

Radny szeregowy – 1 860 zł

Krzeszowice

Przewodniczący Rady – 2 671,79 zł

Wiceprzewodniczący – 1 927,75 zł

Przewodniczący komisji – 1 893,93 zł

Sekretarz komisji – 1 724,83 zł

Radny szeregowy – 1 454,26 zł

Trzebinia

Przewodniczący Rady Miasta – 3 381 zł

Wiceprzewodniczący – 3 178 zł

Przewodniczący komisji – 2 670 zł

Zastępcy i sekretarze komisji – 2 501 zł

Radny bez funkcji – 1 453 zł

Powiat chrzanowski 

Przewodniczący Rady Powiatu – 3 578,84 zł

Wiceprzewodniczący Rady Powiatu – 3 131,49 zł

Nieetatowy członek Zarządu Powiatu – 3 578,84 zł

Przewodniczący komisji – 2 863,08 zł

Wiceprzewodniczący komisji – 2 505,19 zł

Radny szeregowy – 2 147,31 zł

Sołtysi  i przewodniczący rad osiedlowych też mają diety

Samorząd gminny ma też jednostki pomocnicze. To sołectwa i osiedlowe rady. Sołtysi i przewodniczący osiedlowych rad też nie pracują za darmo. W poszczególnych gminach wysokości tych diet są różne, dlatego prezentujemy ich pełne zestawienie. 

Warto zainteresować się, kto jest naszym radnym, sołtysem lub przewodniczącym osiedla, przyjrzeć się jego aktywności. 

Alwernia

Diety sołtysów  i przewodniczącego zarządu miasta Alwernia funkcjonującego jak rada osiedlowa -  901,87 zł

Babice

Diety sołtysów:

Sołtys Zagórze  - 2100 zł

Sołtys Babice     - 1866 zł

Sołtys Mętków     - 1866 zł

Sołtys Wygiełzów - 1633 zł

Sołtys Olszyny - 1633 zł

Sołtys Jankowice - 1633 zł

Rozkochów - 1633 zł

Chrzanów

Przewodniczący zarządu osiedla - 643 zł

sołtysi Źrebiec i Okradziejówki     - 643 zł

sołtysi Luszowic i Pogorzyc          -  778 zł

sołtysi Balina i Płazy                      -  913 zł

Krzeszowice

Diety sołtysów oraz przewodniczących zarządów osiedli:

1000 zł dla sołtysów sołectw i przewodniczących zarządów osiedli liczących do 700 mieszkańców,

1100 zł dla sołtysów sołectw i przewodniczących zarządów osiedli liczących od 701 do 1500 mieszkańców,

1200 zł dla sołtysów sołectw i przewodniczących zarządów osiedli liczących od 1501 do 3000 mieszkańców,

1300 zł dla sołtysów sołectw i przewodniczących zarządów osiedli liczących powyżej 3000 mieszkańców.

Libiąż

Dieta sołtysa (Żarki, Gromiec): 1.080 zł

Trzebinia

Diety sołtysów i przewodniczących rad osiedli: 1 115 zł

Koszty podróży wypłacone radnym w 2025 r.

Alwernia

Przemysław Włoch – 92 zł, Tomasz Tomaszewski – 138 zł, Jarosław Łukasik – 386,05 zł

Babice

Radni nie uzyskali dochodów z tytułu zwrotu dodatkowych kosztów pełnienia obowiązków radnego (delegacje). 

Chrzanów

Małgorzata Dziuba  260,02 zł, Roman Madejski 432,49 zł, Krzysztof Zubik 692,16 z, 

Krzeszowice

Leszek Kramarz: 70,14 zł, Wojciech Godyń: 82,10 zł, Jerzy Wnęk: 105,60 zł, Kamil Kłosowski: 184 zł, Monika Mnich: 374,59 zł.

Libiąż

Radni nie uzyskali dochodów z tytułu zwrotu dodatkowych kosztów pełnienia obowiązków radnego (delegacje). 

Trzebinia

Wojciech Hajduk - 96 zł, Halina Henc - 1450,73 zł, Rafał Szkarłat - 1603,13 zł, Magdalena Pagacz - 486,47 zł, Mateusz Król - 781,50 zł, Alicja Antoń - 1293,43 zł, Grzegorz Duda - 328,40 zł, Piotr Dusza - 299 zł, Monika Jarosińska - 323,17 zł, Monika Kłak-Gorlewicz - 323,17 zł, Jacek Woch - 22,50 zł

Planowane koszty utrzymania rad gminnych w 2026 r.

Alwernia brak danych

Babice 378 588,00 zł

Chrzanów 714 076 zł

Krzeszowice 539 500 zł

Libiąż 666 310 zł

Trzebinia 979 368 zł